{"id":1400,"date":"2022-05-19T12:40:35","date_gmt":"2022-05-19T12:40:35","guid":{"rendered":"http:\/\/architeles.pl\/ethics\/?p=1400"},"modified":"2022-06-09T13:31:33","modified_gmt":"2022-06-09T13:31:33","slug":"sztuka-i-data-science-w-jaki-sposob-wykorzystac-przetwarzanie-danych-do-celow-artystycznych","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/2022\/05\/19\/sztuka-i-data-science-w-jaki-sposob-wykorzystac-przetwarzanie-danych-do-celow-artystycznych\/","title":{"rendered":"Sztuka i data science – w jaki spos\u00f3b wykorzysta\u0107 przetwarzanie danych do cel\u00f3w artystycznych."},"content":{"rendered":"

Wraz z gwa\u0142townym rozwojem w dziedzinach Data Science i Sztucznej Inteligencji (SI) pojawiaj\u0105 si\u0119 niespotykane dot\u0105d mo\u017cliwo\u015bci zastosowa\u0144 przetwarzania danych w celach artystycznych i kreatywnych. Jakie rozwi\u0105zania ju\u017c funkcjonuj\u0105 i jakie s\u0105 dalsze mo\u017cliwo\u015bci? Jakie i gdzie pojawiaj\u0105 si\u0119 obecnie ograniczenia? I w ko\u0144cu czy komputery mog\u0105 w spos\u00f3b autonomiczny tworzy\u0107 sztuk\u0119?<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Czym jest kreatywno\u015b\u0107?<\/h1>\n

Kreatywno\u015b\u0107 jest jedn\u0105 z fundamentalnych cech umys\u0142u ludzkiego, spokrewnion\u0105 lecz nie to\u017csam\u0105 z inteligencj\u0105 i wci\u0105\u017c skrywaj\u0105c\u0105 wiele tajemnic. Ma ona wymiar zar\u00f3wno poznawczy, jak i zwi\u0105zany z motywacj\u0105 i emocjami. Istniej\u0105 dziesi\u0105tki \u2013 je\u015bli nie setki – alternatywnych definicji poj\u0119cia kreatywno\u015bci, a badacze z r\u00f3\u017cnych dziedzin, od psychologii po informatyk\u0119, staraj\u0105 si\u0119 j\u0105 zrozumie\u0107. Panuje powszechna zgoda, \u017ce aby m\u00f3c nazwa\u0107 dan\u0105 ide\u0119 kreatywn\u0105, musi ona by\u0107 nowatorska, zaskakuj\u0105ca, warto\u015bciowa i u\u017cyteczna.<\/p>\n

O kreatywno\u015bci, w kontek\u015bcie jej nowatorsko\u015bci, mo\u017cna ponadto m\u00f3wi\u0107 w dw\u00f3ch sensach: psychologicznym i historycznym. W sensie psychologicznym (indywidualnym) o idei mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce jest nowatorska (a zatem jest wynikiem zadzia\u0142ania kreatywno\u015bci) wtedy, kiedy u danego cz\u0142owieka owa idea pojawi\u0142a si\u0119 po raz pierwszy i nie mog\u0142a pojawi\u0107 si\u0119 wcze\u015bniej. Sens historyczny za\u015b za nowatorsk\u0105 uwa\u017ca ide\u0119, kt\u00f3ra pojawi\u0142a si\u0119 po raz pierwszy w historii ludzko\u015bci. Definicja w kontek\u015bcie sensu historycznego wydaje si\u0119 by\u0107 w\u0119\u017csz\u0105 (stanowi\u0105c\u0105 specjalny przypadek kreatywno\u015bci psychologicznej) i zdecydowanie bardziej gloryfikowan\u0105 w spo\u0142ecze\u0144stwie, co ma swoje odzwierciedlenie w sposobie przypisywania autorstwa odkryciom naukowym i patentom. Pojawiaj\u0105 si\u0119 tutaj oczywi\u015bcie problemy zwi\u0105zane ze stawianiem granicy okre\u015blaj\u0105cej kiedy dana idea jest identyczna z drug\u0105 i jak bardzo dwie idee musz\u0105 si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0107, by mo\u017cna by\u0142o stwierdzi\u0107, \u017ce s\u0105 one prawdziwie odr\u0119bne.<\/p>\n

Na kreatywno\u015b\u0107 mo\u017cna patrze\u0107 z dw\u00f3ch perspektyw. Pierwsza traktuje j\u0105 jako z\u0142o\u017cenie istniej\u0105cych ju\u017c element\u00f3w, kt\u00f3re powoduje pojawienie si\u0119 czego\u015b nowatorskiego w sensie wyst\u0105pienia lub utrwalenia tego po raz pierwszy (w wyniku zasad generatywnych, kt\u00f3re s\u0142u\u017cy\u0142y ju\u017c do tworzenia podobnych artefakt\u00f3w) i cz\u0119sto posiadaj\u0105cego niespodziewane w\u0142a\u015bciwo\u015bci. Nale\u017cy przy tym pami\u0119ta\u0107, \u017ce taki nowy wytw\u00f3r, by mo\u017cna by\u0142o okre\u015bli\u0107 go mianem czego\u015b prawdziwie kreatywnego, musi dodatkowo by\u0107 u\u017cyteczny, o\u015bwiecaj\u0105cy lub w taki lub inny spos\u00f3b kwestionowa\u0107 dotychczasowe status quo.<\/p>\n

Innym spojrzeniem na t\u0119 kwestie jest rozpatrywanie nowatorsko\u015bci rozumiane w spos\u00f3b radykalny, czyli nowatorsko\u015bci, kt\u00f3rej nie da si\u0119 uzyska\u0107 poprzez wykorzystanie istniej\u0105cych ju\u017c obiekt\u00f3w b\u0105d\u017a regu\u0142 i okre\u015bla si\u0119 je mianem ex nihilo. W podej\u015bciu tym przyjmuje si\u0119, \u017ce nowatorsko\u015b\u0107 b\u0119d\u0105c\u0105 wynikiem kreatywnego dzia\u0142ania mo\u017ce pojawi\u0107 si\u0119 tylko i wy\u0142\u0105cznie w nast\u0119pnie specjalnego tudzie\u017c magicznego wr\u0119cz bod\u017aca, jak boskie sprawstwo.<\/p>\n

Oczywi\u015bcie istnieje wiele innych definicji, co jedynie do utwierdzenia w przekonaniu, \u017ce trudno jest jednoznacznie zdefiniowa\u0107 kreatywno\u015b\u0107 nawet w odniesieniu do ludzi, co naturalnie prowadzi do jeszcze wi\u0119kszych k\u0142opot\u00f3w z definiowaniem jej w przypadku komputer\u00f3w. Tym samym tak\u017ce ocena czy komputer rzeczywi\u015bcie przejawia oznaki kreatywno\u015bci jest zadaniem nietrywialn\u0105.<\/p>\n

 <\/p>\n

Rodzaje kreatywno\u015bci generatywnej<\/h1>\n

Mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o trzech rodzajach generowania nowatorskich idei. Wszystkie one prowadz\u0105 do nowatorsko\u015bci, ale w r\u00f3\u017cnym stopniu.<\/p>\n

Pierwszy rodzaj, nazywany kreatywno\u015bci\u0105 kombinacyjn\u0105, to \u0142\u0105czenie istniej\u0105cych ju\u017c idei w nowy, nieoczywisty spos\u00f3b i mo\u017cna si\u0119 z nim zetkn\u0105\u0107 np. w poezji, gdzie pojawiaj\u0105 si\u0119 nieoczekiwane po\u0142\u0105czenia wyraz\u00f3w.<\/p>\n

Drugim rodzaj, nazywany kreatywno\u015bci\u0105 eksploracyjn\u0105, to generowanie nowych idei poprzez eksploracj\u0119 ustrukturyzowanych przestrzeni koncepcyjnych, w wyniku kt\u00f3rej powstaj\u0105 idee nowatorskie i niespodziewane.<\/p>\n

Trzeci rodzaj, nazywany kreatywno\u015bci\u0105 transformacyjn\u0105, opiera si\u0119 o modyfikacj\u0119 wymiaru lub wymiar\u00f3w rozpatrywanej przestrzeni, co z kolei umo\u017cliwia tworzenie nowych struktur, kt\u00f3rych nie mo\u017cna by\u0142o uzyska\u0107 przed transformacj\u0105. Im bardziej fundamentalny poziom transformacji i im bardziej radykalna ona jest, tym bardziej zaskakuj\u0105ce powsta\u0142e w ten spos\u00f3b idee.<\/p>\n

Je\u015bli chodzi o kreatywne wytwory komputera, to mowa tutaj o kreatywno\u015bci rozumianej w sensach generatywnym, a wszystkie jego wytwory s\u0105 generowane przez zbi\u00f3r obliczeniowych zasad w komputer wbudowany, co mo\u017ce budzi\u0107 niepok\u00f3j w odniesieniu do pytania, czy wytwory obecnych komputer\u00f3w s\u0105 wytworami prawdziwie kreatywnymi. Wydaje si\u0119 jednak, \u017ce generatywne podej\u015bcie do kreatywno\u015bci ma swoje ograniczenia i by\u0107 mo\u017ce nie definiuje ono najwy\u017cej formy kreatywno\u015bci, je\u017celi kreatywno\u015b\u0107 w og\u00f3le mo\u017cna stopniowa\u0107.<\/p>\n

Wracaj\u0105c jednak do tego, co potocznie uznawane jest za dzia\u0142alno\u015b\u0107 kreatywn\u0105, mo\u017cna z \u0142atwo\u015bci\u0105 dostrzec znaczny rozw\u00f3j i wzrost znaczenia system\u00f3w komputerowych opartych o to, co wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie okre\u015bla si\u0119 mianem sztucznej inteligencji, w szczeg\u00f3lno\u015bci oczywi\u015bcie mowa tutaj o rozwi\u0105zania opartych o sieci neuronowe.<\/p>\n

 <\/p>\n

Czy sztuczna inteligencja mo\u017ce by\u0107 kreatywna?<\/h1>\n

\u017baden cz\u0142owiek nie rodzi si\u0119 z umiej\u0119tno\u015bci\u0105 pisania, malowania czy rze\u017abienia. Podobnie w przypadku SI wydaje si\u0119, \u017ce tych zdolno\u015bci komputer nale\u017cy nauczy\u0107. W teorii, maj\u0105c odpowiednio du\u017cy zbi\u00f3r danych (np. wierszy lub obraz\u00f3w) i wykorzystuj\u0105c je do trenowania algorytm\u00f3w uczenia maszynowego (obecny z\u0142oty standard), SI mo\u017ce wychwyci\u0107 wyst\u0119puj\u0105ce w danych wzorce i regularno\u015bci i w oparciu o nie wymy\u015bli\u0107 w\u0142asne. I rzeczywi\u015bcie –\u00a0 w zwi\u0105zku z gwa\u0142townym wzrostem ilo\u015bci dost\u0119pnych danych i mocy obliczeniowej w ostatnich latach SI wesz\u0142o na obszary, o kt\u00f3rych wcze\u015bniej my\u015blano jako o zarezerwowanych wy\u0142\u0105cznie dla ludzi. Jednak pomimo znacznego post\u0119pu, SI obecnie wci\u0105\u017c pe\u0142ni rol\u0119 raczej inteligentnego narz\u0119dzia wspomagaj\u0105cego ludzk\u0105 kreatywno\u015b\u0107, a nie samodzielnego tw\u00f3rcy. Oto przegl\u0105d obszar\u00f3w, w kt\u00f3rych SI zwi\u0119ksza kreatywno\u015b\u0107 tw\u00f3rc\u00f3w.<\/p>\n

Sztuka wizualna<\/h2>\n

W przypadku sztuk wizualnych SI wywar\u0142a bardzo du\u017cy wp\u0142yw. Pojawi\u0142y si\u0119 sieci neuronowe generuj\u0105ce obrazy imituj\u0105ce styl znanych mistrz\u00f3w, koloryzuj\u0105ce czarno-bia\u0142e filmy i fotografie, przekszta\u0142caj\u0105ce klasyczne portrety w ich animowane odpowiedniki, pozwalaj\u0105ce podmienia\u0107 twarze w klasycznych filmach (Deepfake) i generuj\u0105ce realistyczne lub abstrakcyjne obrazy na podstawie tekstu. Ciekawym wydarzeniem by\u0142o wystawienie na aukcji przez Christie’s wygenerowanego przez SI portretu Edmonda de Belamy za zawrotn\u0105 kwot\u0119 ponad 400 tysi\u0119cy dolar\u00f3w. Sie\u0107 GAN, kt\u00f3ra stworzy\u0142a to dzie\u0142o, zosta\u0142a wytrenowana na zbiorze licz\u0105cym oko\u0142o 15 tysi\u0119cy portret\u00f3w obejmuj\u0105cych dzie\u0142a z okresu sze\u015bciu wiek\u00f3w. SI wykorzystywane jest r\u00f3wnie\u017c na r\u00f3\u017cne sposoby przez filmowc\u00f3w, gdzie jednym z zastosowa\u0144 jest automatyczne tworzenie trailer\u00f3w, jak mia\u0142o to miejsce np. w 2016 roku, gdzie Watson od IBM-u w pe\u0142ni samodzielnie stworzy\u0142 trailer do filmu pt. Morgan.<\/p>\n

\"\"
Portret Edmonda de Belamy; \u017ar\u00f3d\u0142o: Public Domain, Wikipedia Commons.<\/figcaption><\/figure>\n

Muzyka<\/h2>\n

Du\u017cy post\u0119p mia\u0142 miejsce r\u00f3wnie\u017c w obszarze muzyki. Ciekawym przyk\u0142adem s\u0105 prace Davida Cope’a, kt\u00f3remu uda\u0142o si\u0119 stworzy\u0107 algorytmy zdolne do generowania muzyki r\u00f3\u017cnych gatunk\u00f3w.<\/p>\n

Wielu innych wsp\u00f3\u0142czesnych tw\u00f3rc\u00f3w korzysta ze wsparcia, jakie oferuje SI. Tworzeni s\u0105 wirtualni kompozytorzy, kt\u00f3rym przypisuje si\u0119 posiadanie w\u0142asnego stylu. SI wykorzystywane jest r\u00f3wnie\u017c do analizy panuj\u0105cej mody i nastroj\u00f3w w celu jak najlepszego trafienia w gusta s\u0142uchaczy. Interesuj\u0105cym wydarzeniem by\u0142o stworzenie przez interdyscyplinarna grup\u0119 badaczy z\u0142o\u017con\u0105 z muzykolog\u00f3w, historyk\u00f3w i kompozytor\u00f3w SI, kt\u00f3ra doko\u0144czy\u0142a X Symfoni\u0119 Bethovena, imituj\u0105c styl mistrza i posi\u0142kuj\u0105c si\u0119 jej wst\u0119pnymi szkicami.<\/p>\n