{"id":1499,"date":"2022-05-26T14:23:53","date_gmt":"2022-05-26T14:23:53","guid":{"rendered":"http:\/\/architeles.pl\/ethics\/?p=1499"},"modified":"2022-05-26T15:13:56","modified_gmt":"2022-05-26T15:13:56","slug":"system-zaufania-spolecznego-scoring-obywateli-analiza-informatyczna-i-kulturoznawcza","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/2022\/05\/26\/system-zaufania-spolecznego-scoring-obywateli-analiza-informatyczna-i-kulturoznawcza\/","title":{"rendered":"\u793e\u4f1a\u4fe1\u7528\u4f53\u7cfb &#8211; System zaufania spo\u0142ecznego &#8211; scoring obywateli, analiza informatyczna i kulturoznawcza"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify\"><strong>System kontroluj\u0105cy z kim si\u0119 spotykasz, gdzie pracujesz oraz do jakiej szko\u0142y p\u00f3jd\u0105 Twoje dzieci? To nie fikcja, a rzeczywisto\u015b\u0107 milion\u00f3w obywateli mieszkaj\u0105cych w Chinach. Poznaj jak \u017cyj\u0105 ludzie kontrolowani przez pa\u0144stwo i zdecyduj czy chcia\u0142by\u015b tak \u017cy\u0107? Zobacz jak dzia\u0142a zwi\u0119kszanie stabilno\u015bci spo\u0142ecznej i szerzenie &#8222;kultury szczero\u015bci&#8221;.<br \/>\n<\/strong><\/p>\n<p><!--more--><\/p>\n<p>Od 2020 roku w Chi\u0144skiej Republice Ludowej oficjalnie dzia\u0142a system zaufania spo\u0142ecznego, kt\u00f3ry ma na celu polepszenie jako\u015bci \u017cycia jej obywateli. Ale czym on tak naprawd\u0119 jest? Przynosi jakie\u015b korzy\u015bci? Co na to ludzie?<\/p>\n<p><strong>System zaufania spo\u0142ecznego, system kredytu spo\u0142ecznego<\/strong> (SCS, ang. Social Credit System, chi\u0144. \u793e\u4f1a\u4fe1\u7528\u4f53\u7cfb pin. Sh\u00e8hu\u00ec x\u00ecny\u00f2ng t\u01d0x\u00ec) &#8211; to <strong>krajowy system oceny obywateli<\/strong>, opracowany i wprowadzany przez rz\u0105d Chi\u0144skiej Republiki Ludowej, kt\u00f3ry po wdro\u017ceniu w 2020 roku mia\u0142 obejmowa\u0107 ponad 1.3 miliard\u00f3w obywateli tego pa\u0144stwa. W swoich za\u0142o\u017ceniach system <strong>mia\u0142 umo\u017cliwia\u0107 standaryzacj\u0119 funkcji ratingu kredytowego<\/strong> oraz przeprowadzenie oceny finansowej i spo\u0142ecznej przedsi\u0119biorstw, instytucji rz\u0105dowych, os\u00f3b fizycznych i organizacji publicznych. Ide\u0105 by\u0142o (i nadal jest, poniewa\u017c system ca\u0142y czas si\u0119 rozwija) stworzenie jednolitego systemu ewidencji, kt\u00f3ry umo\u017cliwia\u0142by \u015bledzenie i ocen\u0119 ww. podmiot\u00f3w. W dzia\u0142aniu programu wykorzystuje si\u0119 systemy <strong>masowej inwigilacji<\/strong>, takie jak np. Skynet, a do jego dzia\u0142ania u\u017cywa si\u0119 rozpoznawania twarzy, analizy big data oraz szeroko poj\u0119tej sztucznej inteligencji.<\/p>\n<p><span style=\"font-size: 10pt\">System Zaufania Spo\u0142ecznego w transkrypcji chi\u0144skiej <span lang=\"zh\">\u793e\u4f1a\u4fe1\u7528\u4f53\u7cfb<\/span> zapisuje si\u0119 jako <i><span lang=\"zh-Latn-pinyin\">sh\u00e8hu\u00ec x\u00ecny\u00f2ng t\u01d0x\u00ec.<\/span><\/i> Z czasem ewoluowa\u0142o znaczenie terminu <i>xinyong<\/i> (chi\u0144. \u4fe1\u7528), kt\u00f3re pierwotnie oznacza\u0142o bycie godnym zaufania i uczciwym cz\u0142owiekiem, i powi\u0105zano je z bankowo\u015bci\u0105, dlatego te\u017c dzisiaj karta kredytowa w Chinach okre\u015blana jest jako <i>xinyongzheng<\/i> (chi\u0144. \u4fe1\u7528\u8bc1), co w dos\u0142ownym znaczeniu oznacza: karta zaufania.<\/span><\/p>\n<figure id=\"attachment_1518\" aria-describedby=\"caption-attachment-1518\" style=\"width: 602px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img decoding=\"async\" class=\"wp-image-1518 size-full\" src=\"http:\/\/architeles.pl\/ethics\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/scoring_system.jpg\" alt=\"Screeny z jednego z prywatnych system\u00f3w scoringowych.\" width=\"602\" height=\"339\" srcset=\"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/scoring_system.jpg 602w, https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/scoring_system-300x169.jpg 300w\" sizes=\"(max-width: 602px) 100vw, 602px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-1518\" class=\"wp-caption-text\">Screeny z jednego z prywatnych system\u00f3w scoringowych.<\/figcaption><\/figure>\n<h2>Historia<\/h2>\n<p>Idea systemu zaufania spo\u0142ecznego ma g\u0142\u0119bokie historyczne korzenie w chinach. Jako prekursor tego systemu mo\u017cna wskaza\u0107\u00a0<span dir=\"ltr\" role=\"presentation\">B\u01ceoji\u01ce (\u4fdd\u7532) system prawny zaprojektowany przez wielkiego chi\u0144skiego Shang Yang ju\u017c w IV wieku p.n.e. Poni\u017cszy fragment z pracy Bayer, Vasilyeva i Vetrenko zarysowywuje jego dzia\u0142anie.<\/span><\/p>\n<blockquote><p><span dir=\"ltr\" role=\"presentation\">&#8222;Shang Yang, ordered the people to split into groups of 5\u201310<\/span> <span dir=\"ltr\" role=\"presentation\">fam<\/span><span dir=\"ltr\" role=\"presentation\">ilies (so called<\/span> <span dir=\"ltr\" role=\"presentation\">commune<\/span><span dir=\"ltr\" role=\"presentation\">) to observe each other, thus bearing collective responsibility <\/span><span dir=\"ltr\" role=\"presentation\">for the crimes committed. And even for minor misconduct, the punishments were severe. T<\/span><span dir=\"ltr\" role=\"presentation\">he law also prescribed that there should be plates on the doors of houses with a<\/span> <span dir=\"ltr\" role=\"presentation\">list <\/span><span dir=\"ltr\" role=\"presentation\">of all family members, and the elder (the one, being responsible for the commune, <\/span><span dir=\"ltr\" role=\"presentation\">mentioned above) regularly reported on all movements of residents to their superiors. <\/span><span dir=\"ltr\" role=\"presentation\">This system was called \u201cbaojia\u201d and for many centuries it periodically appeared again <\/span><span dir=\"ltr\" role=\"presentation\">and again in China<\/span> <span dir=\"ltr\" role=\"presentation\">\u2014 mutual responsibility.&#8221;<\/span><\/p><\/blockquote>\n<figure style=\"width: 200px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img decoding=\"async\" class=\"n3VNCb KAlRDb\" src=\"https:\/\/voegelinview.com\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/shangyang10-e1545260489716.jpg\" alt=\"Shang Yang's Proposal for Fundamental Reform - VoegelinView\" width=\"200\" height=\"214\" data-noaft=\"1\" \/><figcaption class=\"wp-caption-text\">Shang Yang<\/figcaption><\/figure>\n<p>Przez nast\u0119pne dwa milenia na terenie Chin toczy\u0142y si\u0119 debaty w tej tematyce pomi\u0119dzy dwoma kierunkami filozoficznymi:<\/p>\n<ul>\n<li>Legizm (Shang Yang) g\u0142osz\u0105cy, \u017ce:\n<ul>\n<li>Przestrzegane powinny by\u0107 wszystkie publicznie i jasno og\u0142oszone prawa wydane przez prawowitego w\u0142adc\u0119.<\/li>\n<li>Powinny by\u0107 przestrzegane niezale\u017cnie od ich moralnego znaczenia.<\/li>\n<li>Ka\u017cdy jest r\u00f3wny wobec prawa.<\/li>\n<li>W celu egzekwowania prawa powinien istnie\u0107 rygorystyczny system kar i nagr\u00f3d.<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li>Konfucjanizm postuluj\u0105cy:\n<ul>\n<li><span dir=\"ltr\" role=\"presentation\">Prawa<\/span> <span dir=\"ltr\" role=\"presentation\">naturalne i\u00a0<\/span><span dir=\"ltr\" role=\"presentation\">prawa pozy<\/span><span dir=\"ltr\" role=\"presentation\">tywne<\/span><span dir=\"ltr\" role=\"presentation\"> przecz\u0105 koncepcji cz\u0142owieka, jako istoty spo\u0142ecznej, kt\u00f3ry osi\u0105ga swe cz\u0142owiecze\u0144stwo poprzez proces socjalizacji, polegaj\u0105cy na wykonywaniu przypisanych mu obowi\u0105zk\u00f3w i s\u0142u\u017ceniu innym.<br \/>\n<\/span><\/li>\n<li><span dir=\"ltr\" role=\"presentation\">Prawa stanowione nie jest uwa\u017cane niezb\u0119dny element spo\u0142ecze\u0144stwa.<br \/>\n<\/span><\/li>\n<li>Standardy etyczne powinny by\u0107 wpajane ludziom poprzez dobry przyk\u0142ad i edukacj\u0119.<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p>Wp\u0142yw konfucjanizmu na Chi\u0144ska kultur\u0119 jest znacznie wi\u0119kszy, dla zainteresowanych link <a href=\"http:\/\/www.repozytorium.uni.wroc.pl\/Content\/40285\/PDF\/013.pdf\"><span dir=\"ltr\" role=\"presentation\">Ma<\/span><span dir=\"ltr\" role=\"presentation\">\u0142gorzata<\/span> <span dir=\"ltr\" role=\"presentation\">Kania <\/span><span dir=\"ltr\" role=\"presentation\">Wp\u0142yw konfucjanizmu na kszta\u0142towanie si\u0119 <\/span><span dir=\"ltr\" role=\"presentation\">systemu prawa w Chinach<\/span> <\/a><\/p>\n<p>Te dwa kierunki zapewni\u0142y fundamenty do rozwoju naukowego zarz\u0105dzania(<strong>Management science<\/strong>) z kt\u00f3rego prowadzi ju\u017c prosta droga do wielkiej wizji chi\u0144skiej partii komunistycznej okre\u015blanej mianem <strong>data-driven governance<\/strong>.<\/p>\n<p>Ale aby m\u00f3c to w pe\u0142ni zrozumie\u0107 trzeba zda\u0107 sobie spraw\u0119 jaki aktualny cel ma chi\u0144ska partia komunistycznej.<\/p>\n<p>I nie ma lepszego \u017ar\u00f3d\u0142a ni\u017c s\u0142owa <b>Xi Jinping<\/b> z 2013 roku definiuj\u0105cego <strong>chi\u0144ski sen (<i><span lang=\"zh-Latn-pinyin\">Zh\u014dnggu\u00f3 M\u00e8ng<\/span><\/i> <span lang=\"zh-Hans\">\u4e2d\u56fd\u68a6)<\/span><\/strong>(w analogii do ameryka\u0144skiego snu)(fragment <span dir=\"ltr\" role=\"presentation\">z pracy Bayera, Vasilyeva i Vetrenko)<\/span>:<\/p>\n<blockquote><p><span dir=\"ltr\" role=\"presentation\">\u201cIt is imperative to follow the Chinese path, that is, the path of socialism with Chinese<\/span><br role=\"presentation\" \/><span dir=\"ltr\" role=\"presentation\">characteristics. The Chinese nation is a<\/span> <span dir=\"ltr\" role=\"presentation\">nation of outstanding creativity. Since we<\/span><br role=\"presentation\" \/><span dir=\"ltr\" role=\"presentation\">managed to create a<\/span> <span dir=\"ltr\" role=\"presentation\">great Chinese civilization, then, all the more, we will be able to<\/span><br role=\"presentation\" \/><span dir=\"ltr\" role=\"presentation\">continue and expand the development path corresponding to Chinese realities.<\/span><br role=\"presentation\" \/><span dir=\"ltr\" role=\"presentation\">\u2022<\/span> <span dir=\"ltr\" role=\"presentation\">It is necessary to exalt the unity of the Chinese people, based on trust, the Chinese<\/span><br role=\"presentation\" \/><span dir=\"ltr\" role=\"presentation\">spirit, the core of which is patriotism, as well as the spirit of the era, the core of which<\/span><br role=\"presentation\" \/><span dir=\"ltr\" role=\"presentation\">is reform and innovation.<\/span><br role=\"presentation\" \/><span dir=\"ltr\" role=\"presentation\">\u2022<\/span> <span dir=\"ltr\" role=\"presentation\">The forces of the nation, which are born of the great cohesion of 56<\/span> <span dir=\"ltr\" role=\"presentation\">nationalities of<\/span><br role=\"presentation\" \/><span dir=\"ltr\" role=\"presentation\">the 1.3<\/span> <span dir=\"ltr\" role=\"presentation\">billion people, should be combined. The Chinese dream is the dream of the<\/span><br role=\"presentation\" \/><span dir=\"ltr\" role=\"presentation\">whole nation and the dream of each Chinese individually\u201d<\/span><\/p><\/blockquote>\n<p>Najwa\u017cniejszym s\u0142owem padaj\u0105cym w powy\u017cszym fragmencie jest <em><span dir=\"ltr\" role=\"presentation\">trust<\/span><\/em> &#8211; <em>lojalno\u015b\u0107<\/em>(sic!). Zgodnie z tradycjami konfuncjanizmu ta <em>lojalno\u015b\u0107<\/em> jest to\u017csama z harmoni\u0105 pomi\u0119dzy: cz\u0142owiekiem, spo\u0142ecze\u0144stwem i stanem.<\/p>\n<p>W konfuncjani\u017amie harmonia jest najwy\u017cszym celem i obowi\u0105zkiem cz\u0142owieka, osi\u0105gana jest przez samo doskonalenie i \u017cycie zgodnie z zasadami i normami spo\u0142ecze\u0144stwa. Wa\u017cnymi jej elementami s\u0105 rytua\u0142y i obyczaje.<\/p>\n<p>Samodoskonalenie rozumiane jest jako przezwyci\u0119\u017canie samego siebie jako jednostki oddzielnie od swojej rodziny i spo\u0142ecze\u0144stwa oraz wype\u0142nianie swoich obowi\u0105zk\u00f3w publicznych. W tym chi\u0144skiego snu.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"mw-mmv-final-image jpg mw-mmv-dialog-is-open aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/80\/Tiananmen_2015_November.jpg\/1024px-Tiananmen_2015_November.jpg\" alt=\"\" width=\"954\" height=\"637\" \/><\/p>\n<p>Praktyczn\u0105 implementacj\u0105 tych warto\u015bci jest w\u0142a\u015bnie <strong>System zaufania spo\u0142ecznego:<\/strong><\/p>\n<ul>\n<li>(legizm) zgoda na potrzeb\u0119 moderacji praw,<\/li>\n<li>(konfucjonizm) pragnienie pe\u0142nego otwartego \u017cycia,<\/li>\n<li>(legizm) zaostrzenie sprawiedliwo\u015bci poprzez wykorzystanie obiektywnej sztucznej inteligencji,<\/li>\n<li>(konfucjanizm) zdefiniowanie norm i warto\u015bci dla og\u00f3\u0142u populacji.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Stosowanie zaawansowanych technologicznie narz\u0119dzi takich jak sztuczna inteligencja i analiza Big data jest zgodna tak\u017ce z Taoizmem(chi\u0144skim systemem filozoficznym, kt\u00f3ry naj\u0142atwiej opisa\u0107 jako p\u0142yni\u0119cie zgodnie z nurtem).<\/p>\n<h2>Powstanie i rozw\u00f3j<\/h2>\n<p>\u0179r\u00f3d\u0142a podaj\u0105 r\u00f3\u017cne daty powstania idei i projektu SCS. Najwcze\u015bniejsze doniesienia si\u0119gaj\u0105 lat 90-tych kiedy to zrodzi\u0142a si\u0119 potrzeba oceny ratingu kredytowego w Chinach. Szczeg\u00f3lnie potrzebne by\u0142o to w obszarach wiejskich, gdzie osoby prywatne jak i ma\u0142e firmy cz\u0119sto nie mia\u0142y prowadzonych odpowiednich dokumentacji finansowych ani historii kredytowych.<\/p>\n<p>W 2013 roku Chi\u0144ski Najwy\u017cszy S\u0105d Ludowy rozpocz\u0105\u0142 tworzenie czarnej listy d\u0142u\u017cnik\u00f3w, kt\u00f3rzy nie zap\u0142acili grzywien s\u0105dowych. Znalaz\u0142o si\u0119 na niej 32 000 nazwisk. By\u0142 to pierwszy krok do powstania SCS. Lista ta zacz\u0119\u0142a by\u0107 wykorzystywana przez niekt\u00f3re przedsi\u0119biorstwa do negatywnego oceniania punktacji kredytowych swoich klient\u00f3w.<\/p>\n<p>W <strong>2015 roku<\/strong> Ludowy Bank Chin przyzna\u0142 o\u015bmiu firmom pozwolenia na <strong>prowadzenie bada\u0144 i opracowanie system\u00f3w do oceny obywateli<\/strong>. W\u015br\u00f3d tych podmiot\u00f3w znajdywa\u0142y si\u0119 m.in. firma podleg\u0142a pod sp\u00f3\u0142k\u0119 Alibaba, serwisy randkowe oraz ride-sharingowe. Ka\u017cda bran\u017ca skupiaj\u0105ca du\u017ce ilo\u015bci klient\u00f3w oraz du\u017ce ilo\u015bci danych by\u0142a mile widziana przy pomocy w tworzeniu nowego narz\u0119dzia. Nied\u0142ugo p\u00f3\u017aniej powsta\u0142y komercyjne programy pilota\u017cowe, kt\u00f3re, za zgod\u0105 rz\u0105du Chin, mia\u0142y testowa\u0107 przygotowane rozwi\u0105zania.<\/p>\n<p>Pocz\u0105tkowo uwa\u017cano, \u017ce zarz\u0105dzaniem SCS powinna zaj\u0105\u0107 si\u0119 firma prywatna, jednak w 2017r. rz\u0105d Chin uzna\u0142, \u017ce <strong>administracja powinna by\u0107 prowadzona przez stron\u0119 trzeci\u0105<\/strong>, co spowodowa\u0142o \u017ce \u017cadna z firm i \u017caden z ich program\u00f3w pilota\u017cowych nie otrzyma\u0142 licencji ani autoryzacji na dostarczanie systemu sprawdzalno\u015bci kredytowej. Pow\u00f3d by\u0142 bardzo prosty: <strong>brak kontroli rz\u0105du<\/strong> oraz brak wsp\u00f3\u0142pracy w zakresie udost\u0119pniania danych mi\u0119dzy firmami rozwijaj\u0105cymi swoje programy. Ostatecznie w tym samym roku Ludowy Bank Chin wyda\u0142 3-letni\u0105 licencj\u0119 jednemu z przedsi\u0119biorstw, kt\u00f3re mia\u0142o udzia\u0142y we wszystkich pozosta\u0142ych firmach pilota\u017cowych. Pozwoli\u0142o to pa\u0144stwu zachowa\u0107 kontrol\u0119 i nadzorowa\u0107 tworzenie nowych program\u00f3w.<\/p>\n<p>Do 2018 roku testowano nowe programy pilota\u017cowe bez oficjalnego wdro\u017cenia. Prywatne programy pilota\u017cowe nie zosta\u0142y wykorzystane, a pozostawiono je jedynie na u\u017cytek w\u0142asny np. w ramach program\u00f3w lojalno\u015bciowych.<\/p>\n<h3>Testy praktyczne<\/h3>\n<p>W grudniu 2017 roku wybrano \u201emiasta modelowe\u201d, kt\u00f3re mia\u0142y by\u0107 przyk\u0142adem do wprowadzenia SCS. Wprowadzono wtedy <strong>czarne oraz czerwone listy<\/strong>, a same pilota\u017ce w miastach uznano za udane w zakresie ich obs\u0142ugi oraz tworzenia \u201eplatform wymiany kredyt\u00f3w\u201d oraz \u201edzia\u0142a\u0144 na rzecz wymiany z innymi miastami\u201d.<\/p>\n<p>W miastach modelowych testowano systemy wielopoziomowe, w kt\u00f3rych w ka\u017cdej dzielnicy wybierane by\u0142y osoby, kt\u00f3re przekazywa\u0142y wyniki do wy\u017cszych instancji, a tak\u017ce niekt\u00f3re eksperymenty umo\u017cliwia\u0142y obywatelom odwo\u0142anie si\u0119 od przyznanych im punkt\u00f3w.<\/p>\n<p>Wg stanu na rok 2018 na terenie Chin samorz\u0105dy lokalne wprowadzi\u0142y ponad 40 r\u00f3\u017cnych eksperyment\u00f3w SCS, kt\u00f3re nadzorowane s\u0105 przez pa\u0144stwo. W tamtym czasie nie by\u0142o jeszcze wiadomo, czy system krajowy b\u0119dzie opiera\u0142 si\u0119 na wielu czarnych listach i wynikach z poszczeg\u00f3lnych prowincji prowadzonych zar\u00f3wno przez prywatne firmy jak i agencje rz\u0105dowe, czy tez b\u0119dzie to wielki i jednolity system.<\/p>\n<p>Od maja 2018 roku wesz\u0142y w \u017cycie<strong> ograniczenia dotycz\u0105ce obywateli i przedsi\u0119biorstw o niskim rankingu kredytu spo\u0142ecznego<\/strong> a tym samym o niskiej wiarygodno\u015bci. W tamtym czasie kilka milion\u00f3w os\u00f3b znalaz\u0142o si\u0119 na czarnej li\u015bcie i odm\u00f3wiono im podr\u00f3\u017cy samolotami i szybk\u0105 kolej\u0105. W 2019 roku by\u0142o to ju\u017c 13 milion\u00f3w ludzi. Ograniczenia te by\u0142y pierwszym krokiem w kierunku stworzenia og\u00f3lnokrajowego systemu kredyt\u00f3w spo\u0142ecznych.<\/p>\n<p>W 2020 roku, aby poprawi\u0107 ocen\u0119 kredytow\u0105, firmy musia\u0142y dostosowa\u0107 si\u0119 do przepis\u00f3w rz\u0105dowych dotycz\u0105cych przestrzeganie wytycznych w zakresie ograniczania emisji COVID-19.<\/p>\n<p>Do 2021 roku systemy kredytowe dla samorz\u0105d\u00f3w lokalnych by\u0142y s\u0142abo rozwini\u0119te i przypomina\u0142y motywacyjne programy lojalno\u015bciowe, takie jak te prowadzone przez linie lotnicze. Uczestnictwo w nich by\u0142o dobrowolne i nie dawa\u0142y one \u017cadnych korzy\u015bci poza pewnymi niewielkimi nagrodami. W obawie przed nadmiernym naciskiem rz\u0105d chi\u0144ski w pewnym momencie zakaza\u0142 karania za niskie wyniki i drobne wykroczenia.<\/p>\n<table>\n<tbody>\n<tr>\n<td style=\"text-align: center\" width=\"88\">Miasto<\/td>\n<td style=\"text-align: center\" width=\"88\">Xiamen<\/td>\n<td style=\"text-align: center\" width=\"88\">Wuhu<\/td>\n<td style=\"text-align: center\" width=\"88\">Hangzhou<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"88\">Populacji<\/td>\n<td width=\"88\">210,059<\/td>\n<td width=\"88\">60,000<\/td>\n<td width=\"88\">1,872,316<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"88\">Procent<\/td>\n<td width=\"88\">5%<\/td>\n<td width=\"88\">1.5%<\/td>\n<td width=\"88\">15%<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p style=\"text-align: center\">Przyk\u0142adowe dane dotycz\u0105ce ludzi uczestnicz\u0105cych w programach pilota\u017cowych w 2018 roku.<\/p>\n<h2>Dlaczego powsta\u0142 i do czego jest wykorzystywany<\/h2>\n<p>G\u0142\u00f3wnym powodem dla kt\u00f3rego system zosta\u0142 stworzony by\u0142a <strong>potrzeba oceny rating\u00f3w kredytowych<\/strong> r\u00f3\u017cnych podmiot\u00f3w w Republice Ludowej Chin. Pierwotne za\u0142o\u017cenia SCS by\u0142y stosunkowo szlachetne, bo mia\u0142y bra\u0107 pod uwag\u0119 na takie tematy jak <strong>problem pr\u00f3\u017cni moralnej, niewystarczaj\u0105cy nadz\u00f3r rynkowy i nier\u00f3wno\u015bci dochodowe<\/strong> zwi\u0105zane ze zmianami gospodarczymi oraz spo\u0142ecznymi po reformie gospodarczej z 1978 roku, w wyniku kt\u00f3rych w spo\u0142ecze\u0144stwie pojawi\u0142o si\u0119 wiele problem\u00f3w jak np. skandale zwi\u0105zane z bezpiecze\u0144stwem \u017cywno\u015bci, \u0142amanie prawa pracy, kradzie\u017c w\u0142asno\u015bci intelektualnej, korupcja, brak zaufania do rz\u0105du.<\/p>\n<figure id=\"attachment_1520\" aria-describedby=\"caption-attachment-1520\" style=\"width: 964px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img decoding=\"async\" class=\"wp-image-1520 size-full\" src=\"http:\/\/architeles.pl\/ethics\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/milk_scandal.jpg\" alt=\"Zdj\u0119cie przedstawiaj\u0105ce proces utylizacji mleka dla dzieci ska\u017conego melamin\u0105.\" width=\"964\" height=\"644\" srcset=\"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/milk_scandal.jpg 964w, https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/milk_scandal-300x200.jpg 300w, https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/milk_scandal-768x513.jpg 768w, https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/milk_scandal-75x50.jpg 75w\" sizes=\"(max-width: 964px) 100vw, 964px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-1520\" class=\"wp-caption-text\">Zdj\u0119cie przedstawiaj\u0105ce proces utylizacji mleka dla dzieci ska\u017conego melamin\u0105.<\/figcaption><\/figure>\n<h3>Cel<\/h3>\n<p>G\u0142\u00f3wnym celem dzia\u0142ania systemu by\u0142y i s\u0105 firmy, a zwi\u0105zane jest to ze skandalami zwi\u0105zanymi z:<\/p>\n<ul>\n<li>notorycznym nieprzestrzeganiu praw pracownika<\/li>\n<li>sprzedawaniem \u017cywno\u015bci przygowanej w nieodpowiednich warunkach<\/li>\n<li>niekontrolowanym zanieczyszczaniem \u015brodowiska<\/li>\n<\/ul>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"shrinkToFit\" src=\"https:\/\/merics.org\/sites\/default\/files\/2021-03\/MERICS%20China%20Monitor%20Social%20Credit%20System%202x%20Exhibit%203.png\" alt=\"https:\/\/merics.org\/sites\/default\/files\/2021-03\/MERICS%20China%20Monitor%20Social%20Credit%20System%202x%20Exhibit%203.png\" width=\"954\" height=\"448\" \/><\/p>\n<p>Wa\u017cn\u0105 cech\u0105 tego systemu\u00a0 jest to, \u017ce bardzo szybko mo\u017cna dostosowa\u0107 wytyczne do sytuacji. Pozwala to na bardzo szybkie reagowanie na wszelkiego rodzaju problemy i piorytetyzowanie odpowiednich praw i regulacji. Wad\u0105 jest to, \u017ce z powodu tej nag\u0142o\u015bci jest \u0142atwiej o nadu\u017cycia.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"shrinkToFit\" src=\"https:\/\/merics.org\/sites\/default\/files\/2021-03\/MERICS%20China%20Monitor%20Social%20Credit%20System%202x%20Exhibit%206.png\" alt=\"https:\/\/merics.org\/sites\/default\/files\/2021-03\/MERICS%20China%20Monitor%20Social%20Credit%20System%202x%20Exhibit%206.png\" width=\"954\" height=\"954\" \/><\/p>\n<p>W artykule ze strony metrics dobrze opisany jest przyk\u0142ad sprawnej i skutecznej reakcji:<\/p>\n<blockquote><p>The response to Covid-19 is a case in point: The SoCS was rapidly deployed to track and sanction violations of pandemic prevention measures, to stabilise prices and to later stimulate the safe and orderly return to the workplace. In various cities, citizens that attempted to evade quarantine, refused to have their temperature taken at checkpoints, or intentionally concealed their travel history to hard-hit areas were added to the blacklist.<\/p>\n<p>But in a move that took account of the financial strains wrought by the pandemic, the system was also adjusted to introduce a grace period so debtors (individuals and companies) could avoid being blacklisted and allow flexibility for companies that held back salaries, especially for migrant workers.<sup>16<\/sup><\/p><\/blockquote>\n<h2>Na czym to polega<\/h2>\n<p><strong>Rz\u0105dowe systemy<\/strong> kredytu spo\u0142ecznego koncentrowa\u0142y si\u0119 na budowie system\u00f3w o <strong>jasnych regu\u0142ach<\/strong>, <strong>komercyjne<\/strong> za\u015b stosowa\u0142y bardziej skomplikowane systemy ratingowe cz\u0119sto oparte o <strong>algorytmy sztucznej inteligencji<\/strong>. W komercyjnych programach obywatele zaczynaj\u0105 z wynikiem pocz\u0105tkowym, do kt\u00f3rego s\u0105 dodawane lub odejmowane punkty w zale\u017cno\u015bci od podejmowanych przez nich dzia\u0142a\u0144. Algorytmy wykorzystywane do przyznawania punkt\u00f3w w komercyjnych programach pilota\u017cowych pozostaj\u0105 nieznane, cho\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142a podaj\u0105, \u017ce niekt\u00f3re wykorzystuj\u0105 analiz\u0119 big-data i sztuczn\u0105 inteligencj\u0119. Za\u015b w programach rz\u0105dowych trafiaj\u0105 na czarne i czerwone listy. Dzia\u0142ania jak i przypisane do nich punktacje cz\u0119sto dost\u0119pne s\u0105 w publicznych katalogach.<\/p>\n<p>W Chinach istnieje wiele system\u00f3w kredytu spo\u0142ecznego. Wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 4 g\u0142\u00f3wne i niezale\u017cne od siebie typy system\u00f3w (chocia\u017c podzia\u0142\u00f3w jest du\u017co wi\u0119cej)- ka\u017cdy z nich kieruje si\u0119 w\u0142asnymi zasadami i logik\u0105:<\/p>\n<ul>\n<li>System wiarygodno\u015bci biznesowej (\u5546\u52a1\u8bda\u4fe1\u4f53\u7cfb) &#8211; system czarnych list dla przedsi\u0119biorstw regulowany przez system ratingu kredyt\u00f3w finansowych Ludowego Banku Chin oraz system ratingu kredyt\u00f3w komercyjnych.<\/li>\n<li>System wiarygodno\u015bci rz\u0105du (\u653f\u52a1\u8bda\u4fe1\u4f53\u7cfb) &#8211; system oceny skierowany do urz\u0119dnik\u00f3w i instytucji pa\u0144stwowych.<\/li>\n<li>System spo\u0142ecznej wiarygodno\u015bci (\u793e\u4f1a\u8bda\u4fe1\u4f53\u7cfb) &#8211; system czarnych list dla os\u00f3b prywatnych &#8211; najbardziej zbli\u017cony do chi\u0144skich system\u00f3w masowej inwigilacji.<\/li>\n<li>System spo\u0142ecznego zaufania do wymiaru sprawiedliwo\u015bci (\u53f8\u6cd5\u516c\u4fe1\u4f53\u7cfb) &#8211; system czarnych list dla os\u00f3b prywatnych regulowany przez Najwy\u017cszy S\u0105d Ludowy.<\/li>\n<\/ul>\n<p><strong>Nie istnieje zatem jednolita, numeryczna punktacja dla firm i os\u00f3b indywidualnych<\/strong> \u2013 s\u0105 za to krajowe i lokalne platformy, kt\u00f3re stosuj\u0105 r\u00f3\u017cne systemy oceny. Z powodu tych r\u00f3\u017cnic oraz fragmentarycznej budowy systemu, informacje dotycz\u0105ce punktacji cz\u0119sto s\u0105 sprzeczne.<\/p>\n<table style=\"border-collapse: collapse;width: 100%\">\n<tbody>\n<tr>\n<td style=\"width: 50%\">Komercyjne programy oceny kredytu spo\u0142ecznego<\/td>\n<td style=\"width: 50%\">Pa\u0144stwowe programy oceny kredytu spo\u0142ecznego<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"width: 50%\">\n<ul>\n<li>oparte na systemach punktowych<\/li>\n<li>dobrowolne<\/li>\n<li>dzia\u0142anie w ramach program\u00f3w lojalno\u015bciowych<\/li>\n<\/ul>\n<\/td>\n<td style=\"width: 50%\">\n<ul>\n<li>oparte na jasnych regu\u0142ach<\/li>\n<li>stosuj\u0105 czarne i czerwone listy<\/li>\n<li>raczej obowi\u0105zkowe<\/li>\n<li>nadzorowane przez r\u00f3\u017cne podmioty rz\u0105dowe<\/li>\n<\/ul>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p style=\"text-align: left\">Por\u00f3wnanie komercyjnych i pa\u0144stwowych rozwi\u0105za\u0144.<\/p>\n<figure id=\"attachment_1529\" aria-describedby=\"caption-attachment-1529\" style=\"width: 848px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img decoding=\"async\" class=\"wp-image-1529 size-full\" src=\"http:\/\/architeles.pl\/ethics\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/black_list.png\" alt=\"Przyk\u0142adowa czarna lista dost\u0119pna na stronie rz\u0105dowej.\" width=\"848\" height=\"478\" srcset=\"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/black_list.png 848w, https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/black_list-300x169.png 300w, https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/black_list-768x433.png 768w\" sizes=\"(max-width: 848px) 100vw, 848px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-1529\" class=\"wp-caption-text\">Przyk\u0142adowa czarna lista dost\u0119pna na stronie rz\u0105dowej.<\/figcaption><\/figure>\n<p>Rz\u0105d prowadzi wiele takich czarnych list dla r\u00f3\u017cnych rodzaj\u00f3w wykrocze\u0144. Firmy jak i osoby prywatne mog\u0105 odwo\u0142ywa\u0107 si\u0119 od narusze\u0144 na drodze s\u0105dowej jednak\u017ce po wpisaniu na czarn\u0105 list\u0119 czas oczekiwania na usuni\u0119cie z niej wynosi zwykle od 2 do 5 lat, chyba \u017ce taka osoba wype\u0142ni zobowi\u0105zania prawne lub zastosuje \u015brodki zaradcze. Przyk\u0142adowe przest\u0119pstwa karane wpisaniem na czarn\u0105 list\u0119 to m.in. niep\u0142acenie podatk\u00f3w w terminie, niemo\u017cno\u015b\u0107 utrzymania niezb\u0119dnych licencji, produkcja towar\u00f3w niskiej jako\u015bci oraz nieprzestrzeganie zasad ochrony \u015brodowiska.<\/p>\n<p><span style=\"font-size: 10pt\">Co ciekawe system nie dzia\u0142a poza kontynentalnymi Chinami czyli w Macau oraz w Hink Kongu. Obecne plany nie rozr\u00f3\u017cniaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c firm chi\u0144skich oraz zagranicznych co sprawia, \u017ce firmy zagraniczne r\u00f3wnie\u017c zostan\u0105 obj\u0119te systemem.<\/span><\/p>\n<h2>Co zyskuj\u0105 i trac\u0105 obywatele<\/h2>\n<p>System ma zarz\u0105dza\u0107 nagrodami i karami dal firm, instytucji i os\u00f3b prywatnych na podstawie ich zachowa\u0144 ekonomicznych i osobistych.<\/p>\n<p>Kary obejmuj\u0105 m.in.:<\/p>\n<ul>\n<li>wzmo\u017cone audyty i inspekcje rz\u0105dowe w firmach<\/li>\n<li>zakaz podr\u00f3\u017cowania<\/li>\n<li>wolniejszy Internet<\/li>\n<li>zmniejszanie szans na zatrudnienie<\/li>\n<li>wykluczenie z prywatnych szk\u00f3\u0142, hoteli, presti\u017cowych prac<\/li>\n<li>publiczne zawstydzanie<\/li>\n<\/ul>\n<p>Nagrody obejmuj\u0105 m.in.:<\/p>\n<ul>\n<li>rzadsze kontrole i audyty w firmach<\/li>\n<li>zni\u017cki na rachunki za energi\u0119<\/li>\n<li>szybsze zatwierdzanie us\u0142ug rz\u0105dowych<\/li>\n<li>mo\u017cliwo\u015b\u0107 wypo\u017cyczania rower\u00f3w, samochod\u00f3w i hoteli bez konieczno\u015bci wp\u0142acania kaucji<\/li>\n<li>lepsze oprocentowanie w bankach<\/li>\n<li>ulgi podatkowe<\/li>\n<\/ul>\n<p>Wed\u0142ug Chi\u0144skiej Narodowej Komisji Rozwoju i Reform z danych na czerwiec 2019r. osobom <strong>\u201eniegodnym zaufania\u201d odm\u00f3wiono 6 milion\u00f3w bilet\u00f3w szybk\u0105 kolej\u0105 oraz 27 milion\u00f3w bilet\u00f3w lotniczych i a\u017c 4.4 milion\u00f3w z tych ludzi postanowi\u0142o wype\u0142ni\u0107 swoje obowi\u0105zki prawne<\/strong>. W niekt\u00f3rych miastach dzieci pochodz\u0105ce z rodzin o niskim zaufaniu spo\u0142ecznym nie s\u0105 dopuszczane do prywatnych szk\u00f3\u0142 lub na uniwersytety. Niekt\u00f3re dane osobowe os\u00f3b z czarnych list celowo udost\u0119pnia si\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwu i umieszcza w Internecie oraz w miejscach publicznych takich jak kina i autobusy.<\/p>\n<p>Poza rz\u0105dowym rozwi\u0105zaniem istnieje wiele rozwi\u0105za\u0144 komercyjnych, w kt\u00f3rych udzia\u0142 by\u0142 dobrowolny \u2013 obywatele mog\u0105 w ka\u017cdej chwili z nich zrezygnowa\u0107 jak i zapisa\u0107 si\u0119 do nich.<\/p>\n<p>Trzeba zaznaczy\u0107, \u017ce kary obejmuj\u0105 niewielki procent os\u00f3b:<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"shrinkToFit\" src=\"https:\/\/merics.org\/sites\/default\/files\/2021-03\/MERICS%20China%20Monitor%20Social%20Credit%20System%202x%20Exhibit%205.png\" alt=\"https:\/\/merics.org\/sites\/default\/files\/2021-03\/MERICS%20China%20Monitor%20Social%20Credit%20System%202x%20Exhibit%205.png\" width=\"954\" height=\"477\" \/><\/p>\n<h2>Przyk\u0142adowe zasady i regu\u0142y<\/h2>\n<p>Wi\u0119kszo\u015b\u0107 dzia\u0142a\u0144 w ramach SCS dokumentuje si\u0119 na profilu kredytowym danej osoby. Wyj\u0105tkami s\u0105 programy pr\u00f3bne prowadzone w wybranych miastach.<\/p>\n<table style=\"width: 98.1417%\">\n<tbody>\n<tr>\n<td style=\"width: 14.6601%\" width=\"111\">Rok wprowadzenia<\/td>\n<td style=\"width: 196.13%\" width=\"503\">Wprowadzone regu\u0142y<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"width: 14.6601%\" width=\"111\">2016<\/td>\n<td style=\"width: 196.13%\" width=\"503\">Starsi mieszka\u0144cy Szanghaju mog\u0105 pozwa\u0107 cz\u0142onk\u00f3w rodziny, je\u017celi Ci nie odwiedzaj\u0105 ich regularnie. W przypadku odmowy takie osoby zostaj\u0105 wpisane na czarn\u0105 list\u0119.<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"width: 14.6601%\" width=\"32%\">2018<\/td>\n<td style=\"width: 196.13%\" width=\"66%\">W Pekinie i Shenzhen dane os\u00f3b naruszaj\u0105cych przepisy s\u0105 publicznie wy\u015bwietlane na ekranach przy przej\u015bciach dla pieszych, a przejazdy na czerwonym \u015bwietle mog\u0105 by\u0107 rejestrowane w profilach kredytowych.<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"width: 14.6601%\" width=\"111\">2018<\/td>\n<td style=\"width: 196.13%\" width=\"503\">Osoby zalegaj\u0105ce ze sp\u0142at\u0105 zobowi\u0105za\u0144 na terenie ca\u0142ego kraju maj\u0105 ograniczony dost\u0119p do zakupu bilet\u00f3w kolejowych i lotniczych.<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"width: 14.6601%\" width=\"111\">2019<\/td>\n<td style=\"width: 196.13%\" width=\"503\">W Guangzhou za oszukiwanie na egzaminach pa\u0144stwowych, prowincjonalnych i miejskich obywatele otrzymuj\u0105 negatywny wpis w profilu kredytowym.<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"width: 14.6601%\" width=\"111\">2019<\/td>\n<td style=\"width: 196.13%\" width=\"503\">W Guangzhou za nieuczciwe wykorzystanie cudzych kart identyfikacyjnych, u\u017cywanie fa\u0142szywych dowod\u00f3w to\u017csamo\u015bci lub zajmowanie miejsc innych os\u00f3b otrzymuje si\u0119 negatywny wpis w profilu kredytowym.<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"width: 14.6601%\" width=\"111\">2019<\/td>\n<td style=\"width: 196.13%\" width=\"503\">W Shenzhen osoby powy\u017cej 14 lat, kt\u00f3re narusz\u0105 przepisy ruchu drogowego, po z\u0142apaniu b\u0119d\u0105 otrzymywa\u0107 negatywny wpis w profilu kredytowym. Dla os\u00f3b poni\u017cej 14 roku \u017cycia ich prawni opiekunowie b\u0119d\u0105 musieli wzi\u0105\u0107 udzia\u0142 w kursach edukacyjnych lub wype\u0142ni\u0107 okre\u015blone \u015bwiadczenia socjalne w przeciwnym razie otrzymaj\u0105 negatywny wpis w profilu kredytowym.<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"width: 14.6601%\" width=\"111\">2019<\/td>\n<td style=\"width: 196.13%\" width=\"503\">Osoby i przedsi\u0119biorstwa w Hangzhou, kt\u00f3re nie przestrzegaj\u0105 zasad segregacji odpad\u00f3w, otrzymaj\u0105 negatywny wpis w profilu kredytowym i b\u0119d\u0105 musieli zap\u0142aci\u0107 kar\u0119.<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"width: 14.6601%\" width=\"32%\">2019<\/td>\n<td style=\"width: 196.13%\" width=\"66%\">W Pekinie nieodpowiednie zachowanie w \u015brodkach szybkiego transportu publicznego (g\u0142o\u015bne odtwarzanie muzyki, spo\u017cywanie posi\u0142k\u00f3w), z wyj\u0105tkiem niemowl\u0105t i os\u00f3b chorych, mo\u017ce skutkowa\u0107 wpisaniem na czarn\u0105 list\u0119.<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>Przyk\u0142adowe regu\u0142y wprowadzane na przestrzeni kolejnych lat.<\/p>\n<p>Istniej\u0105 inne systemy prowadzone w wersjach papierowych ale nie daj\u0105 one takich informacji jak SCS &#8211; nie pozwalaj\u0105 na uzyskanie ich tak szybko oraz s\u0105 trudniejsze w tworzeniu i utrzymaniu.<\/p>\n<p>Samorz\u0105dy lokalne s\u0105 zach\u0119cane i nagradzane przez system kredytu spo\u0142ecznego, je\u015bli z powodzeniem wdra\u017caj\u0105 i wykonuj\u0105 polecenia rz\u0105du centralnego. S\u0105d jednej z prowincji w Chinach udost\u0119pni\u0142 aplikacj\u0119 pokazuj\u0105c\u0105 gdzie w promieniu 500 metr\u00f3w znajduj\u0105 si\u0119 osoby zad\u0142u\u017cone i zach\u0119ca\u0142 u\u017cytkownik\u00f3w do zg\u0142aszania os\u00f3b, kt\u00f3re ich zdaniem s\u0105 w stanie sp\u0142aci\u0107 swoje d\u0142ugi. Istniej\u0105 r\u00f3wnie\u017c serwisy internetowe kt\u00f3re umo\u017cliwiaj\u0105 u\u017cytkownikom udost\u0119pnianie swoich wynik\u00f3w rankingu spo\u0142ecznego. To pozwala pokaza\u0107 si\u0119 z \u201elepszej strony\u201d i budowa\u0107 sw\u00f3j presti\u017c. Przyk\u0142adem jest serwis randkowy Baihe. Dzia\u0142a to r\u00f3wnie\u017c w drug\u0105 stron\u0119, niekt\u00f3re programy pilota\u017cowe jako mechanizm kary i odstraszania od z\u0142ych akcji pokazuj\u0105 dane ludzi z nisk\u0105 punktacj\u0105 kredytu spo\u0142ecznego publicznie np. na du\u017cych ekranach LED na budynkach lub przed filmem w kinie.<\/p>\n<p>Tematy zwi\u0105zane z religi\u0105 r\u00f3wnie\u017c by\u0142y brane pod uwag\u0119. Niekt\u00f3re projekty pilota\u017cowe nagradza\u0142y osoby, kt\u00f3re pomaga\u0142y w\u0142adzom w egzekwowaniu ogranicze\u0144 praktyk religijnych jak np. wymuszanie wyrzekania si\u0119 swoich przekona\u0144 praktykuj\u0105cych Falun Gong czy donoszenie na publicznie modl\u0105cych si\u0119 wyznaj\u0105cych religi\u0119 islamsk\u0105.<\/p>\n<h2>Krytyka i kontrowersje<\/h2>\n<p>Z wprowadzeniem SCS wi\u0105za\u0142o si\u0119 wiele krytyki i kontrowersji. System ten w wielu grupach spo\u0142ecznych, mimo \u017ce pocz\u0105tkowo dobrowolny, by\u0142 i nadal jest postrzegany jako szkodliwy i uderzaj\u0105cy w prawa cz\u0142owieka. Jednak\u017ce znalaz\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c g\u0142osy opowiadaj\u0105ce si\u0119 za kontynuacj\u0105 i rozwojem tworzonych program\u00f3w.<\/p>\n<h3>Pochwa\u0142y<\/h3>\n<p>W 2018 roku na uniwersytecie w Berlinie zosta\u0142a opublikowana praca badawcza na temat chi\u0144skiego systemu SCS. Praca opiera\u0142a si\u0119 na ankiecie internetowej przeprowadzonej na 209 obywatelach Chin o r\u00f3\u017cnym pochodzeniu. Z badania wynika \u017ce <strong>Chi\u0144czycy wykazuj\u0105 aprobat\u0119<\/strong> dla stworzonego <strong>systemu oceny obywateli<\/strong>. Zauwa\u017cono te\u017c \u017ce obywatele znajduj\u0105cy si\u0119 w <strong>lepszej pozycji spo\u0142ecznej<\/strong>, czyli ludzie o wy\u017cszym wykszta\u0142ceniu, zamo\u017cniejsi, mieszkaj\u0105cy w miastach wykazuj\u0105 najwi\u0119ksz\u0105 aprobat\u0119. Wi\u0105\u017ce si\u0119 to prawdopodobnie z <strong>korzy\u015bciami<\/strong> <strong>jakie przynosz\u0105 programy<\/strong>. Jednak\u017ce grupa badana by\u0142a bardzo ma\u0142a i nie by\u0142o te\u017c grupy kontrolnej, kt\u00f3ra nigdy nie przyst\u0119powa\u0142a do program\u00f3w.<\/p>\n<h3>Krytyka<\/h3>\n<p>Chi\u0144ski system SCS jest przedmiotem wielu spor\u00f3w i kontrowersji. Najwi\u0119kszymi krytykowanymi elementami s\u0105 sposoby stosowania w odniesieniu do os\u00f3b prywatnych jak i firm oraz to, \u017ce <strong>mo\u017ce on prowadzi\u0107 do totalitaryzmu<\/strong>. Na pocz\u0105tku programu krytykowano r\u00f3wnie\u017c same dzia\u0142ania, na kt\u00f3re program wp\u0142ywa\u0142 tak jak wspomniane wcze\u015bniej blokady zakupu bilet\u00f3w lotniczych i szybkich kolei, mimo wci\u0105\u017c trwaj\u0105cej fazy wst\u0119pnej.<\/p>\n<p>Od 2017 roku SCS jest regularnie krytykowane i opisywane jako system pe\u0142en nadu\u017cy\u0107 oraz jako <strong>narz\u0119dzie w r\u0119kach w\u0142adz do prowadzenia autorytarnych rz\u0105d\u00f3w nad obywatelami<\/strong>, a partia komunistyczna b\u0119dzie dysponowa\u0107 pot\u0119\u017cnym <strong>\u015brodkiem t\u0142umienia sprzeciw\u00f3w<\/strong>, kt\u00f3ry jest stosunkowo tani i nie wymaga jawnego stosowania przymusu przez pa\u0144stwo. Twierdzi si\u0119 \u017ce podmioty obj\u0119te systemem zaufania spo\u0142ecznego nie maj\u0105 szans na ochron\u0119 siebie oraz \u017ce same za\u0142o\u017cenia systemu naruszaj\u0105 zasady poszanowania i ochrony praw cz\u0142owieka, a w szczeg\u00f3lno\u015bci prawa do reputacji, prywatno\u015bci i godno\u015bci osobistej.<\/p>\n<p>SCS wielokrotnie by\u0142 por\u00f3wnywalny do systemu orwellowskiego, kt\u00f3rego za\u0142o\u017ceniem jest kontrolowanie ka\u017cdego aspektu ludzkiego \u017cycia.<\/p>\n<h3>Niezrozumienia<\/h3>\n<p>Dzia\u0142anie systemu wi\u0105\u017ce si\u0119 r\u00f3wnie\u017c z wieloma nieporozumieniami. Jeszcze przed wprowadzeniem systemu kredytu spo\u0142ecznego <strong>plotki i obawy<\/strong> zwi\u0105zane z ostatecznym wygl\u0105dem projektu wyprzedza\u0142y to co tak naprawd\u0119 si\u0119 dzia\u0142o, jednak\u017ce zauwa\u017cano w tym zalety, takie jak\u00a0 np. pomoc w bagatelizowaniu wysi\u0142k\u00f3w nadzoru w innych cz\u0119\u015bciach \u015bwiata. Do nieporozumie\u0144 w du\u017cej mierze przyczyniaj\u0105 si\u0119 <strong>nieznajomo\u015b\u0107 j\u0119zyka oraz b\u0142\u0119dne t\u0142umaczenia<\/strong>. Dodatkowymi czynnikami wartymi wspomnienia by\u0142a ogromna skala i r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 programu systemy kredyt\u00f3w spo\u0142ecznych jak i <strong>problemy w kompleksowym raportowaniu wynik\u00f3w<\/strong> \u2013 potrzeba du\u017co czasu aby poprawnie przeanalizowa\u0107 i interpretowa\u0107 wyniki.<\/p>\n<p>To zwr\u00f3ci\u0142o uwag\u0119 polityk\u00f3w chi\u0144skich i jak sami twierdzili zachodnie media oraz instytucje b\u0142\u0119dnie przedstawiaj\u0105 szczeg\u00f3\u0142y i mechaniki systemu kredytu spo\u0142ecznego. Wskazywano na mieszanie prywatnych mechanizm\u00f3w systemu kredytu spo\u0142ecznego z pa\u0144stwowymi, a kary s\u0105 wykonywane na podstawie ustaw i rozporz\u0105dze\u0144, a prywatne firmy i agencje rz\u0105dowe same nie s\u0105 w stanie nak\u0142ada\u0107 \u017cadnych kar.<\/p>\n<p>Przyk\u0142adowo w maju 2019 roku opublikowano artyku\u0142, w kt\u00f3rym opisano \u017ce media zniekszta\u0142ci\u0142y system kredyt\u00f3w spo\u0142ecznych i przedstawia\u0142y go jako scentralizowan\u0105 baz\u0119 danych, kt\u00f3ra gromadzi punktacje obywateli na podstawie ich zachowa\u0144 online oraz offline, co ostatecznie okaza\u0142o si\u0119 b\u0142\u0119dnym my\u015bleniem, poniewa\u017c oficjalny system opiera si\u0119 na czarnych i czerwonych listach. Naukowcy w tym przypadku zauwa\u017cali, \u017ce narz\u0119dzie jakim jest SCS ma na celu raczej przed\u0142u\u017ca\u0107 chi\u0144skie tradycje promowania kultury dobrych zachowa\u0144 moralnych, a sami obywatele Chin inaczej ni\u017c my patrz\u0105 na prywatno\u015b\u0107 i wolno\u015b\u0107.<\/p>\n<p>W 2021 roku system kredyt\u00f3w spo\u0142ecznych zosta\u0142 spopularyzowany jako mem w internecie na r\u00f3\u017cnych platformach medi\u00f3w spo\u0142eczno\u015bciowych.<\/p>\n<figure id=\"attachment_1534\" aria-describedby=\"caption-attachment-1534\" style=\"width: 640px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img decoding=\"async\" class=\"wp-image-1534 size-full\" src=\"http:\/\/architeles.pl\/ethics\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/meme_scoring_system.webp\" alt=\"Mem o systemie punktacji kredytowej.\" width=\"640\" height=\"360\" srcset=\"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/meme_scoring_system.webp 640w, https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/meme_scoring_system-300x169.webp 300w\" sizes=\"(max-width: 640px) 100vw, 640px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-1534\" class=\"wp-caption-text\">Mem o systemie punktacji kredytowej.<\/figcaption><\/figure>\n<h2>Krytyka w literaturze naukowej:<\/h2>\n<p>W artykule Bayer, Vasilyeva, Vetrenko wskazywane s\u0105 cz\u0119sto u\u017cywane w innych artyku\u0142ach tezy<\/p>\n<h4>System kredytu spo\u0142ecznego pozbawia ludzi ich praw, co jest z\u0142e i narusza podstawy spo\u0142eczenej sprawiedliwo\u015bci.<\/h4>\n<p>Ludzie niezale\u017cnie od system\u00f3w elektronicznych s\u0105 pozbawiani swoich praw w zwi\u0105zku z rodzicielstwem, w\u0142asno\u015bci\u0105, prawem jazdy etc.<\/p>\n<h4>System kredytu spo\u0142ecznego pozbawia ludzi prywatno\u015bci.<\/h4>\n<p>System kredytu spo\u0142ecznego sam w sobie nie wytwarza nowych danych. U\u017cywany jest on jedynie do \u0142\u0105czenia ju\u017c istniej\u0105cych dost\u0119pnych danych. Analogiczne systemy u\u017cywane s\u0105 przez korporacje takie jak Uber.<\/p>\n<p>To nie system kredytu spo\u0142ecznego pozbawia ludzi prywatno\u015bci, ale nowe technologie u\u017cywane przez banki, operator\u00f3w mobilnych, media spo\u0142eczno\u015bciowe. Dalsze rozwini\u0119cie tego argumentu opiera si\u0119 o teori\u0119 spo\u0142ecznej stratyfikacji\u00a0 Pitirima Sorokina.<\/p>\n<h4>Ocenianie ludzi jest niehumanitarne, poniewa\u017c wszyscy ludzie s\u0105 r\u00f3wni.<\/h4>\n<p>W oprarciu o wy\u017cej wymieni\u0105n\u0105 teori\u0119 Pitirima Sorokina perspektywa, \u017ce wszyscy ludzie s\u0105 r\u00f3wni to my\u015blenie \u017cyczeniowe niezgodne z rzeczywisto\u015bci\u0105.<\/p>\n<p>Ocenianie ludzie jest dobrze opracowan\u0105 dziedzin\u0105, cho\u0107by do rekrutacji nowych pracownik\u00f3w.<\/p>\n<h4>System oceny ludzi zniszczy \u017cycia wielu osobom.<\/h4>\n<p>Systemy analogiczne do sytem\u00f3w kredytowych ju\u017c istniej\u0105. Sytuacja opisana w poni\u017cszym cytacie:<\/p>\n<blockquote><p><span dir=\"ltr\" role=\"presentation\">And finally, we most often cancel the order at<\/span><br role=\"presentation\" \/><span dir=\"ltr\" role=\"presentation\">Uber, if the driver rating is below 4.5, and if its rating is below 4.0, then the system<\/span><br role=\"presentation\" \/><span dir=\"ltr\" role=\"presentation\">itself \u201cturns him off\u201d. <\/span><\/p><\/blockquote>\n<p>A korzy\u015b\u0107 wynikaj\u0105 z tego, \u017ce dzi\u0119ki temu systemowi, b\u0119dziemy mogli zdecydowa\u0107 komu zaufa\u0107 jest wielokrotnie wi\u0119ksza.<\/p>\n<p>https:\/\/nhglobalpartners.com\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/china-credit-system-approval.png<\/p>\n<h2>Co w innych krajach?<\/h2>\n<p>Chiny s\u0105 najbardziej znanym i rozpowszechnionym przyk\u0142adem wykorzystania systemu scoringowego do \u015bledzenia swoich obywateli. Jednak\u017ce istniej\u0105 na \u015bwiecie inne pa\u0144stwa i obszary, kt\u00f3re stosuj\u0105 podobne podobne praktyki lub planuj\u0105 je wprowadzi\u0107, jednak nie w tak du\u017cej skali.<\/p>\n<h3>Niemcy<\/h3>\n<p>W Niemczech korzysta si\u0119 z powszechnego systemy oceny zdolno\u015bci kredytowej Schufa. Dodatkowymi danymi wykorzystywanymi przy okre\u015blaniu dost\u0119pu do kredytu i ubezpieczenia zdrowotnego s\u0105 r\u00f3wnie\u017c geolokalizacja i dokumentacja zdrowotna.<\/p>\n<h3>Rosja<\/h3>\n<p>W Rosji w ci\u0105gu najbli\u017cszych 10 lat planuje si\u0119 stworzenie cyfrowych profili obywateli, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 dokumentowa\u0107 ich sukcesy i pora\u017cki, jednak nie planuje si\u0119 ogranicze\u0144 w takiej skali jak w Chinach.<\/p>\n<h3>Wielka Brytania<\/h3>\n<p>W Wielkiej Brytani istniej\u0105 sytemy ratingowe, kt\u00f3re w ramach oblicze\u0144 obejmuj\u0105 wyniki kredytowe obywateli, korzystanie z\u00a0 telefonu, p\u0142acenie czynszu i maj\u0105 prze\u0142o\u017cenie na znajdywanie pracy, okre\u015blanie dost\u0119pu do us\u0142ug spo\u0142ecznych jak i okre\u015blania serwisowanych reklam.<\/p>\n<h3>Chile<\/h3>\n<p>W Chile od lat 80-tych istnieje baza d\u0142u\u017cnik\u00f3w kredytowych DICOM, kt\u00f3ra s\u0142u\u017cy do podobnych cel\u00f3w co pierwotne za\u0142o\u017cenia systemu SCS, czyli do oceny ryzyka finansowego i handlowego os\u00f3b prywatnych jak i przedsi\u0119biorstw. W tym przypadku nie ma \u017cadnych korzy\u015bci dla obywateli a jedynie kary \u2013 osobom figuruj\u0105cym w DICOM trudniej jest znale\u017a\u0107 mieszkanie, rozpocz\u0105\u0107 dzia\u0142alno\u015b\u0107 gospodarcz\u0105, uzyska\u0107 kredyt oraz, mimo \u017ce nie jest to celem systemu, trudniej znale\u017a\u0107 prac\u0119. Wci\u0105\u017c pracuje si\u0119 nad rozwojem systemu, g\u0142\u00f3wnie w celu zmniejszania negatywnego wp\u0142ywu systemu na ludzi jak np. okre\u015blania dost\u0119pu do opieki medycznej. Z systemu stosunkowo \u0142atwo mo\u017cna zosta\u0107 usuni\u0119tym np. poprzez sp\u0142at\u0119 d\u0142ugu lub jego renegocjacj\u0119.<\/p>\n<h3>Wenezuela<\/h3>\n<p>W 2017 Wenezueli z pomoc\u0105 chi\u0144skiej firmy telekomunikacyjnej ZTE zacz\u0119to tworzy\u0107 kart\u0119 identyfikacyjn\u0105 \u201ecarnet de la patria\u201d czyli \u201ekarta ojczyzny\u201d. Budzi ona wiele kontrowersji, gdy\u017c w bazach danych zbierane jest wiele informacji w tym np. posiadane nieruchomo\u015bci, otrzymane \u015bwiadczenia pa\u0144stwowe, obecno\u015b\u0107 w mediach spo\u0142eczno\u015bciowych czy pogl\u0105dy polityczne.<\/p>\n<h3>Polska?<\/h3>\n<p>Banki w Polsce wykorzystuj\u0105 swoje w\u0142asne systemy i wska\u017aniki do oceny zdolno\u015bci kredytowej klienta, jednak\u017ce pa\u0144stwo nie stosuje jawnych ocen swoich obywateli, za to zbiera ogromne ilo\u015bci danych w ramach spisu powszechnego i kara tych, kt\u00f3rzy nie chc\u0105 do niego przyst\u0105pi\u0107.<\/p>\n<h2>Podsumowanie<\/h2>\n<p>Systemy scoringu budz\u0105 wiele kontrowersji. Z jednej strony pozwalaj\u0105 \u015bledzi\u0107 poczynania swoje i swoich bliskich a tak\u017ce mog\u0105 dawa\u0107 obywatelom pewne przywileje, a z drugiej strony umo\u017cliwiaj\u0105 karanie jak i nadmiern\u0105 inwigilacj\u0119 \u017cycia prywatnego. Dla przeci\u0119tnego Europejczyka sytuacja na dalekim wschodzie jest nie do zrozumienia, jednak\u017ce wszyscy w pewien spos\u00f3b zmagamy si\u0119 z podobnymi zachowaniami. Prawdopodobnie kwesti\u0105 czasu jest kiedy podobne praktyki zacznie stosowa\u0107 si\u0119 i u nas. Tymczasem &#8211; chro\u0144my siebie i swoje dane.<\/p>\n<h2>\u0179r\u00f3d\u0142a<\/h2>\n<p>Bayer JP, Vasilyeva VA, Vetrenko IA. The Social Credit System of the People\u2019s Republic of China through the Eyes of Foreign Researchers. <i>Administrative Consulting<\/i>. 2020;137(7):20-31. doi:10.22394\/1726-1139-2020-7-20-31<\/p>\n<p><span dir=\"ltr\" role=\"presentation\">Ma<\/span><span dir=\"ltr\" role=\"presentation\">\u0142gorzata<\/span> <span dir=\"ltr\" role=\"presentation\">Kania<\/span> <span dir=\"ltr\" role=\"presentation\">Wp\u0142yw konfucjanizmu na kszta\u0142towanie si\u0119 <\/span><span dir=\"ltr\" role=\"presentation\">systemu prawa w Chinach<\/span> http:\/\/www.repozytorium.uni.wroc.pl\/Content\/40285\/PDF\/013.pdf<\/p>\n<p>Computer World, https:\/\/www.computerworld.pl\/news\/Permanentna-inwigilacja-czyli-scoring-po-chinsku,411813.html<\/p>\n<p>China\u2019s Social Credit System in 2021: From fragmentation towards integration https:\/\/merics.org\/en\/report\/chinas-social-credit-system-2021-fragmentation-towards-integration<\/p>\n<p>Wikipedia, https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/System_zaufania_spo%C5%82ecznego<\/p>\n<p>Wikipedia, https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Social_Credit_System<\/p>\n<p>China GOV, https:\/\/credit.gz.gov.cn\/<\/p>\n<p>Carm, https:\/\/carm.org\/social-justice\/what-is-the-social-credit-system\/<\/p>\n<p>Time, https:\/\/time.com\/collection\/davos-2019\/5502592\/china-social-credit-score\/<\/p>\n<p>JustLanded Blog, https:\/\/blog.justlanded.com\/expat-advice\/chinese-scoring-system-for-expats\/<\/p>\n<p>Medium, https:\/\/medium.datadriveninvestor.com\/6-levels-of-chinas-social-score-system-and-what-they-mean-54a32bbc37be<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>System kontroluj\u0105cy z kim si\u0119 spotykasz, gdzie pracujesz oraz do jakiej szko\u0142y p\u00f3jd\u0105 Twoje dzieci? To nie fikcja, a rzeczywisto\u015b\u0107 milion\u00f3w obywateli mieszkaj\u0105cych w Chinach. Poznaj jak \u017cyj\u0105 ludzie kontrolowani przez pa\u0144stwo i zdecyduj czy chcia\u0142by\u015b tak \u017cy\u0107? Zobacz jak dzia\u0142a zwi\u0119kszanie stabilno\u015bci spo\u0142ecznej i szerzenie &#8222;kultury szczero\u015bci&#8221;.<\/p>\n","protected":false},"author":67,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[75,50,49,61,41,55,13],"class_list":["post-1499","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-3","tag-bezpieczenstwo","tag-cenzura","tag-dane","tag-inwigilacja","tag-manipulacja","tag-prywatnosc","tag-spoleczenstwo"],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1499","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/67"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1499"}],"version-history":[{"count":24,"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1499\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1647,"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1499\/revisions\/1647"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1499"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1499"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1499"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}