{"id":2395,"date":"2022-12-15T08:59:37","date_gmt":"2022-12-15T08:59:37","guid":{"rendered":"http:\/\/architeles.pl\/ethics\/?p=2395"},"modified":"2023-03-01T14:32:02","modified_gmt":"2023-03-01T14:32:02","slug":"czy-uzytkownicy-cyberprzestrzeni-sa-zagrozeni-wirtualne-zaburzenia-dysocjacyjne-wcielanie-sie-w-kreowane-wirtualne-tozsamosci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/2022\/12\/15\/czy-uzytkownicy-cyberprzestrzeni-sa-zagrozeni-wirtualne-zaburzenia-dysocjacyjne-wcielanie-sie-w-kreowane-wirtualne-tozsamosci\/","title":{"rendered":"Czy u\u017cytkownicy cyberprzestrzeni s\u0105 zagro\u017ceni? Wirtualne zaburzenia dysocjacyjne – wcielanie si\u0119 w kreowane wirtualne to\u017csamo\u015bci"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/strong><\/p>\n

Wzrastaj\u0105ca popularno\u015b\u0107 gier komputerowych i wirtualnej rzeczywisto\u015bci jest niezaprzeczalna. Warto wi\u0119c zada\u0107 sobie pytanie o skutki, jakie mog\u0105 nie\u015b\u0107 za sob\u0105 te immersyjne rozrywki. Szczeg\u00f3lnie ciekaw\u0105 do rozwa\u017cenia kwesti\u0105 wydaj\u0105 si\u0119 nast\u0119pstwa tworzenia swojej wirtualnej to\u017csamo\u015bci (jednej lub wielu) i wcielania si\u0119 w ni\u0105. Czy w efekcie \u201ezdrowa\u201d osoba mo\u017ce naby\u0107 zaburzenia dysocjacyjne? Z drugiej strony, czy osoba z zaburzeniami dysocjacyjnymi mo\u017ce liczy\u0107 w nim na wsparcie?<\/strong><\/p>\n

Charakterystyka zaburze\u0144 dysocjacyjnych<\/strong><\/h2>\n

Sam proces dysocjacji najpro\u015bciej mo\u017cna okre\u015bli\u0107 jako jak\u0105\u015b form\u0119 oddzielania si\u0119 od obiektywnie prawdziwej rzeczywisto\u015bci. Zaburzenia dysocjacyjne, z kolei, to zaburzenia psychiczne manifestuj\u0105ce si\u0119 utrat\u0105 kontroli nad w\u0142asn\u0105 to\u017csamo\u015bci\u0105, pami\u0119ci\u0105, uwag\u0105 lub percepcj\u0105. Dysocjacja jest tu wykorzystywana mimowolnie jako mechanizm obronny. Niekt\u00f3re zaburzenia dysocjacyjne (bo ich typ\u00f3w jest wi\u0119cej ni\u017c jeden) powstaj\u0105 jako skutek uraz\u00f3w psychicznych, d\u0142ugotrwa\u0142ego stresu, czy za\u017cywania substancji psychoaktywnych. Przyczyny wyst\u0119powania tych zaburze\u0144 s\u0105 bardzo indywidualne, dlatego te\u017c cz\u0119sto s\u0105 one po prostu niemo\u017cliwe do zidentyfikowania.<\/p>\n

Rozr\u00f3\u017cnienie rodzaj\u00f3w zaburze\u0144 mo\u017cna znale\u017a\u0107 w klasyfikacjach ICD-11 oraz DSM-5. Pierwsza z nich, stworzona przez WHO, wyr\u00f3\u017cnia 8 typ\u00f3w zaburze\u0144 dysocjacyjnych, a druga, stworzona przez Ameryka\u0144skie Towarzystwo Psychiatryczne (American Psychiatry Association<\/em>) \u2013 5 typ\u00f3w (zawieraj\u0105ce si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w ICD-11). Ze wzgl\u0119du na obszerniejsz\u0105 literatur\u0119 odwo\u0142uj\u0105c\u0105 si\u0119 do DSM-5, to do niej b\u0119d\u0119 si\u0119 odwo\u0142ywa\u0107 w tym wpisie.<\/p>\n

Typy zaburze\u0144 dysocjacyjnych wyr\u00f3\u017cnione przez DSM-5<\/h3>\n

Amnezja dysocjacyjna<\/strong> (D<\/em>issociative Amnesia<\/em><\/a>), w przeciwie\u0144stwie do amnezji organicznej, nie powstaje na skutek urazu m\u00f3zgu, a jakiej\u015b formy stresu psychologicznego. Przyjmuje form\u0119 amnezji wstecznej, tzn. osoba z tym zaburzeniem nie potrafi przywo\u0142a\u0107 wspomnie\u0144 poprzedzaj\u0105cych wydarzenie, kt\u00f3re zaburzenie to spowodowa\u0142o. Najcz\u0119\u015bciej pojawiaj\u0105 si\u0119 stany fugi dysocjacyjnej (Dissociative Fugue<\/em>), w kt\u00f3rych nast\u0119puje nag\u0142a, retrogresywna utrata informacji autobiograficznych, dodatkowo pozostawiaj\u0105c szkody na to\u017csamo\u015bci osoby z zaburzeniem.<\/p>\n

Zaburzenie depersonalizacji\/derealizacji<\/strong> (D<\/em>epersonalization\/Derealization Disorder<\/em><\/a>, DPDR<\/em>) jest form\u0105 „odklejenia si\u0119” od rzeczywisto\u015bci. Zazwyczaj punktem zapalnym do pojawienia si\u0119 objaw\u00f3w s\u0105 stres, ataki paniki i za\u017cywanie substancji psychoaktywnych. Do symptom\u00f3w depersonalizacji nale\u017cy poczucie „od\u0142\u0105czenia si\u0119” od siebie, poczucie bycia nieautonomiczn\u0105 jednostk\u0105, zar\u00f3wno ciele\u015bnie, jak i „w my\u015blach”, poczucie bycia awatarem w grze. Derealizacji, natomiast, towarzyszy poczucie „od\u0142\u0105czenia si\u0119” od \u015bwiata zewn\u0119trznego. Osoby dotkni\u0119te tym zaburzeniem wspominaj\u0105, \u017ce rzeczywisto\u015b\u0107 wydaje si\u0119 wtedy podobna do snu lub gry, jest wizualnie zaburzona, zamglona. Badacze zaznaczaj\u0105, \u017ce epizodyczne wyst\u0119powanie depersonalizacji\/derealizacji (chocia\u017cby w formie daydreamingu<\/em>) jest w pe\u0142ni normalne, a czasem nawet po\u017c\u0105dane (medytacja, szamanizm, odurzenie substancjami psychoaktywnymi). Poniewa\u017c, takie \u0142agodne formy mog\u0105 by\u0107 do\u015bwiadczane przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 populacji, kliniczna diagnoza nast\u0119puje dopiero, gdy objawy s\u0105 d\u0142ugotrwa\u0142e i negatywnie wp\u0142ywaj\u0105 na \u017cycie codzienne osoby, u kt\u00f3rej wyst\u0119puj\u0105.<\/p>\n

\"spectrum
Spektrum dysocjacji. \u0179r\u00f3d\u0142o: https:\/\/www.simplypsychology.org\/dissociation.html<\/figcaption><\/figure>\n

Dysocjacyjne zaburzenie to\u017csamo\u015bci<\/strong> (Dissociative Identity Disorder<\/a>, DID<\/em>), wcze\u015bniej nazywane zaburzeniem osobowo\u015bci mnogiej (Multiple Personality Disorder<\/em>, MPD<\/em>), charakteryzuje si\u0119 wyst\u0119powaniem co najmniej dw\u00f3ch, wyra\u017anie r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 od siebie stan\u00f3w to\u017csamo\u015bci, kt\u00f3re manifestuj\u0105 si\u0119 niezale\u017cnie. Osoby z DID mog\u0105 do\u015bwiadcza\u0107 utraty pami\u0119ci z okresu, w kt\u00f3rym nast\u0105pi\u0142a „zmiana to\u017csamo\u015bci”. Cz\u0119sto, temu zburzeniu towarzysz\u0105 inne zburzenia, w tym PTSD, zaburzenia osobowo\u015bci, depresja, czy OCD. Co wa\u017cne, DID mo\u017ce zosta\u0107 nabyte tylko wtedy, kiedy to\u017csamo\u015b\u0107 i historia osoby nie jest jeszcze w pe\u0142ni zintegrowana \u2013 szacunkowo przed 6-9 rokiem \u017cycia.<\/p>\n

Inne okre\u015blone zaburzenia dysocjacyjne<\/strong> (Other Specified Dissociative Disorder<\/em><\/a>) s\u0105 diagnozowane wtedy, gdy objawy s\u0105 mieszank\u0105 trzech poprzednich, lub przy regularnym wyst\u0119powaniu trans\u00f3w.<\/p>\n

Nieokre\u015blone zaburzenia dysocjacyjne<\/strong> (Unspecified Dissociative Disorder<\/em><\/a>) s\u0105 diagnozowane przy wyst\u0119powaniu symptom\u00f3w charakterystycznych dla zaburze\u0144 dysocjacyjnych i powoduj\u0105cych klinicznie znacz\u0105ce starty w codziennym funkcjonowaniu.<\/p>\n

Wirtualne zaburzenia dysocjacyjne<\/h3>\n

Jak, wobec powy\u017cszych opis\u00f3w, mo\u017cna scharakteryzowa\u0107 wirtualne zaburzenia dysocjacyjne<\/strong>? Podobnie jak w przypadku og\u00f3lnej klasyfikacji zaburze\u0144 dysocjacyjnych, tak i tutaj odpowied\u017a nie jest jednoznaczna, dlatego warto wyr\u00f3\u017cni\u0107 pewne ich podkategorie. Najcz\u0119\u015bciej rozwa\u017canymi w literaturze zaburzeniami dysocjacyjnymi, kt\u00f3rym mo\u017cna nada\u0107 miano wirtualnych s\u0105:<\/p>\n