{"id":3939,"date":"2023-10-26T12:45:36","date_gmt":"2023-10-26T12:45:36","guid":{"rendered":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/?p=3939"},"modified":"2023-10-26T14:46:15","modified_gmt":"2023-10-26T14:46:15","slug":"big-data-i-swiat-sieci-semantycznych-czy-w-natloku-olbrzymiej-ilosci-danych-i-informacji-ludzkosc-staje-sie-madrzejsza-czy-raczej-glupiejemy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/2023\/10\/26\/big-data-i-swiat-sieci-semantycznych-czy-w-natloku-olbrzymiej-ilosci-danych-i-informacji-ludzkosc-staje-sie-madrzejsza-czy-raczej-glupiejemy\/","title":{"rendered":"Big data i \u015bwiat sieci semantycznych: czy w nat\u0142oku olbrzymiej ilo\u015bci danych i informacji ludzko\u015b\u0107 staje si\u0119 m\u0105drzejsza, czy raczej g\u0142upiejemy?"},"content":{"rendered":"

Ro\u015bnie ilo\u015b\u0107 informacji, metody jej przetwarzania, interpretacji i wizualizacji. Maleje jednocze\u015bnie mo\u017cliwo\u015b\u0107 jej analizy z poziomu jednostki. Dost\u0119p do nieograniczonej ilo\u015bci danych z jednej strony wydaje si\u0119 pozwala\u0107 na \u2018dotarcie do prawdy\u2019; wszak\u017ce ka\u017cdy ma mo\u017cliwo\u015b\u0107 szybkiego zapoznania si\u0119 z niezliczonymi informacjami na dowolny temat. Z drugiej strony ten sam dost\u0119p nas \u2018oddala od prawdy\u2019; bo w zatrz\u0119sieniu informacji jak \u0142zy w deszczu<\/em> rozp\u0142ywaj\u0105 si\u0119 informacje nierzetelne, niesprawdzone, b\u0142\u0119dne, czy wr\u0119cz po prostu sfa\u0142szowane. Du\u017ca ilo\u015b\u0107 informacji skazuje jednostk\u0119, kt\u00f3rej zale\u017cy na rzetelno\u015bci na nieko\u0144cz\u0105ce si\u0119 filtrowanie informacji i ich przyswajanie. Ta obserwacja prowokuje pytanie, czy \u00f3w dost\u0119p do informacji zasadniczo u\u0142atwia nauk\u0119 i usprawnia procesy my\u015blowe, czy raczej komplikuje wszelkie inicjatywy rozwoju i u\u015bwiadamia tylko, jak niewiele ostatecznie wiemy na pewno, i \u017ce \u017cyjemy zaledwie w \u015bwiecie narracji? Wolny dost\u0119p do informacji to nasza niemierzalna korzy\u015b\u0107, czy raczej wyrok niepewno\u015bci?<\/strong><\/p>\n

<\/p>\n

 <\/p>\n

Poj\u0119cia Big Data oraz sieci semantycznej<\/strong><\/p>\n

Big Data to nic innego ni\u017c zbi\u00f3r danych. Dane te mog\u0105 dotyczy\u0107 czegokolwiek, co jeste\u015bmy w stanie uchwyci\u0107, skonceptualizowa\u0107 i opisa\u0107 s\u0142owami, oczywi\u015bcie zapisane w formie cyfrowej na odpowiednim no\u015bniku. Big Data posiada struktur\u0119 na tyle z\u0142o\u017con\u0105, \u017ce nie istnieje jego jedna, zamkni\u0119ta, zupe\u0142na definicja. Ta z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 wynika z faktu ci\u0105g\u0142ego rozwoju technologii, do kt\u00f3rej stale do\u0142\u0105czane s\u0105 nowe techniki przetwarzania danych. Popularnym sposobem definiowania Big Data jest definicja deskryptywna poprzez podanie najistotniejszych parametr\u00f3w zbior\u00f3w danych. Mowa jest o \u0142\u0105cznie sze\u015bciu okre\u015bleniach na \u2018V\u2019: volume<\/em>, variety<\/em>, velocity, veracity, variability <\/em>oraz value <\/em>(Gondomi, Haider 2015). Innymi s\u0142owy dane w tych zbiorach cechuje kolejno du\u017ca ich ilo\u015b\u0107<\/strong>, wysoka r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107<\/strong> oraz du\u017ca cz\u0119stotliwo\u015b\u0107 aktualizacji, dos\u0142ownie szybko\u015b\u0107<\/strong>, a tak\u017ce wiarygodno\u015b\u0107<\/strong>, zmienno\u015b\u0107 <\/strong>przep\u0142ywu danych oraz warto\u015b\u0107 <\/strong>danych.<\/p>\n

Przyjmuje si\u0119 obecnie, \u017ce o Big Data jest mowa gdy wielko\u015b\u0107<\/strong> zbioru danych mierzona jest przynajmniej w terabajtach, jednak granica ta mo\u017ce si\u0119 przesun\u0105\u0107 dalej w przysz\u0142o\u015bci wraz z rozwojem technologii przechowywania danych.<\/p>\n

R\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107<\/strong> dotyczy struktury zbioru i jest uznawana za wysok\u0105, gdy ten sk\u0142ada si\u0119 z danych o r\u00f3\u017cnym stopniu ustrukturyzowania. Zdj\u0119cia, filmy i muzyka to dane nieustrukturyzowane, kt\u00f3re musz\u0105 by\u0107 reprezentowane przez meta-dane albo reprezentacje ustrukturyzowane w postaci na przyk\u0142ad wektor\u00f3w. Natomiast do \u2018bazowo\u2019 ustrukturyzowanych danych zaliczymy jedynie tabele i relacyjne bazy danych, kt\u00f3re stanowi\u0105 5% istniej\u0105cych danych w og\u00f3le.<\/p>\n

Szybko\u015b\u0107 <\/strong>bazy danych odnosi si\u0119 do szybko\u015bci z jak\u0105 nowe dane s\u0105 generowane, analizowane i z jak\u0105 algorytmy maj\u0105 podejmowa\u0107 okre\u015blone dzia\u0142ania w reakcji na przyrost ilo\u015bci tre\u015bci.<\/p>\n

Wiarygodno\u015b\u0107 <\/strong>to parametr definiuj\u0105cy jak bardzo na zbiorze danych \u2018mo\u017cna polega\u0107\u2019 w konkretnym celu, okre\u015bla mo\u017cliwo\u015b\u0107 wyst\u0119powania nieprawdziwych danych. Zbi\u00f3r opinii rozsierdzonych klient\u00f3w biura p\u0142atnego parkowania mo\u017ce nie by\u0107 reprezentatywnym zbiorem danych dla rekonstrukcji nastawienia przeci\u0119tnego posiadacza samochodu do pracownik\u00f3w biurowych. Emocjonalne nastawienie wp\u0142yn\u0119\u0142o negatywnie na ocen\u0119 rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n

O zmienno\u015bci <\/strong>zbioru danych decydujemy w zale\u017cno\u015bci od tego jak bardzo r\u00f3wnomiernie w czasie roz\u0142o\u017cone s\u0105 wp\u0142yni\u0119cia nowych danych do zbioru. Zbi\u00f3r danych gie\u0142dy papier\u00f3w warto\u015bciowych b\u0119dzie cechowa\u0142 si\u0119 szalenie wysok\u0105 zmienno\u015bci\u0105, obfituj\u0105c\u0105 w okresowe spadki i wahania.<\/p>\n

Warto\u015b\u0107 <\/strong>danych jest wypadkow\u0105 ich tre\u015bci i ilo\u015bci. Jest rozumiana jako potencja\u0142 biznesowy, mo\u017cliwo\u015b\u0107 generowania zysk\u00f3w z bazy dzi\u0119ki informacjom z niej wydobytym. Mo\u017ce rosn\u0105\u0107 w miar\u0119 przetworzenia bazy danych.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

Poza Big Data mo\u017cemy m\u00f3wi\u0107 tak\u017ce o tworze Tima Bernersa-Lee, tw\u00f3rcy standardu World Wide Web, kt\u00f3ry opracowa\u0142 now\u0105 technologi\u0119 o nazwie sieci semantycznej<\/strong>. W swoim zamy\u015ble jest to rozszerzenie www<\/strong> oparte o semantyczne metadane, czyli tagi, kt\u00f3re algorytmy sztucznej inteligencji s\u0105 w stanie przeanalizowa\u0107, aby trafniej podpowiada\u0107 odpowiednie wyniki dla cho\u0107by zapyta\u0144 w wyszukiwarkach. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce dzi\u0119ki nim algorytm b\u0119dzie w stanie transkontekstualnie \u2018kojarzy\u0107\u2019 uk\u0142ady pewnych danych z innymi w skomplikowanej siatce relacji (WEB1<\/a>).<\/p>\n

Podsumowuj\u0105c ten paragraf: struktura Big Data jest tak z\u0142o\u017cona, \u017ce tradycyjne, oparte jedynie o ludzk\u0105 ingerencj\u0119 metody przegl\u0105dania informacji, ich filtrowania i interpretowania zawodz\u0105. Jednocze\u015bnie sektory medycyny, nauki, marketingu wymagaj\u0105 przetwarzania takiej ilo\u015bci danych. St\u0105d rodzi si\u0119 popyt na przetwarzanie danych w oparciu o efektywniejsze technologie, kt\u00f3re na podstawie odpowiednich danych wej\u015bciowych szybko i niezawodnie mog\u0142yby zaopatrzy\u0107 dan\u0105 grup\u0119 odbiorc\u00f3w w odpowiedni\u0105 prognoz\u0119 epidemiologii, dostosowanie oferty handlowej, czy te\u017c personalizacj\u0119 tre\u015bci w serwisie filmowym. Internetowe agregaty przechowuj\u0105 informacje na temat zdarze\u0144, os\u00f3b, odkry\u0107 naukowych i osi\u0105gni\u0119\u0107 technologicznych w ogromnej sieci, w kt\u00f3rej ka\u017cdy element jest ze sob\u0105 powi\u0105zany.<\/p>\n

 <\/p>\n

Rozw\u00f3j Big Data i sieci semantycznych: niew\u0105tpliwe korzy\u015bci<\/strong><\/p>\n

Powiedzmy sobie kr\u00f3tko o kilku wybranych przeze mnie korzy\u015bciach p\u0142yn\u0105cych z rozwoju technologii sieci semantycznych i Big Data, z kt\u00f3rych zapewne ka\u017cdy z czytelnik\u00f3w zdaje sobie spraw\u0119. Big Data wymaga rozwoju algorytm\u00f3w uczenia maszynowego i sztucznej inteligencji, tym samym jednocze\u015bnie nap\u0119dzaj\u0105c zwi\u0105zane z nimi innowacje technologiczne. Usprawnienie w zbieraniu, przechowywaniu oraz przetwarzaniu danych wymaga stworzenia miejsc w pracy<\/strong> w sektorze produkcji, marketingu, zarz\u0105dzania i projektowania technologii. Pojawia si\u0119 wi\u0119cej nowych urz\u0105dze\u0144 codziennego u\u017cytku, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 na u\u0142atwienie do tej pory karko\u0142omnych zada\u0144. Ro\u015bnie tak\u017ce wydajno\u015b\u0107 i funkcjonalno\u015b\u0107 ju\u017c istniej\u0105cych urz\u0105dze\u0144. Rosn\u0105 mo\u017cliwo\u015bci badawcze naukowc\u00f3w i pojedynczych zainteresowanych jednostek, kt\u00f3re \u0142atwiej mog\u0105 znale\u017a\u0107 stosown\u0105 literatur\u0119 do sproblematyzowania swojej pracy naukowej lub przeprowadzi\u0107 globalne badanie online. Poza tym pojawiaj\u0105 si\u0119 nowe metody edukacji \u2013 na odleg\u0142o\u015b\u0107 w czasie rzeczywistym, czy w oparciu o wcze\u015bniej przygotowane materia\u0142y tekstowe i wideo. Relacyjna struktura danych w internecie pozwala przeci\u0119tnemu u\u017cytkownikowi mimo wszystko jako porusza\u0107 si\u0119 po ich zmiennym ogromie. \u0141atwo znale\u017a\u0107 specjalistyczne strony po\u015bwi\u0119cone w\u0105skiej dziedzinie \u017cycia, nowe ksi\u0105\u017cki, czy artyku\u0142y; \u0142atwo jest znale\u017a\u0107 wi\u0119cej informacji<\/strong>, a wi\u0119c, zdawa\u0142oby si\u0119, wyda\u0107 kompetentn\u0105 i poinformowan\u0105 opini\u0119 na dowolny temat, kt\u00f3ry tylko zapragniemy w zale\u017cno\u015bci od potrzeby. Wszystko to w dopracowanej estetyce skrupulatnie zaprojektowanego interfejsu u\u017cytkownika, kt\u00f3ry ka\u017cdy z nas doceni za u\u0142atwienia w dost\u0119pie, przejrzysto\u015b\u0107 i nie anga\u017cowanie ju\u017c i tak prze\u0142adowanego umys\u0142u.<\/p>\n

Z tego ust\u0119pu wynika, \u017ce Big Data i sieci semantyczne pozwalaj\u0105 na oszcz\u0119dno\u015b\u0107 czasu, zwi\u0119kszaj\u0105 nasze kompetencje operacyjne, a ponadto sprawiaj\u0105, \u017ce jeste\u015bmy lepiej poinformowani.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

Ciemna strona rozwoju technologii: niepoprawny optymizm technologiczny?<\/strong><\/p>\n

W 2017 roku ukaza\u0142a si\u0119 metaanaliza 81 artyku\u0142\u00f3w naukowych, kt\u00f3rych autorzy starali si\u0119 opisa\u0107 wp\u0142yw technologii na styl \u017cycia cz\u0142owieka. Jedynie kilka z nich zawiera\u0142o komponent krytyczny, to znaczy porusza\u0142o tak\u017ce negatywne konsekwencje wp\u0142ywu technologii na ludzkie \u017cycie (Hanafizadeh, Ghandchi, Asgarimehr, 2017). Wydaje si\u0119 wi\u0119c, \u017ce istnieje pewien deficyt w technologicznym dyskursie, przez kt\u00f3ry \u0142atwo mo\u017cna popa\u015b\u0107 w ignorancj\u0119. Jak wcze\u015bniej wspomnia\u0142em podejrzewam, \u017ce ka\u017cdy z nas posiada w swojej wiedzy t\u0142a mo\u017cliwe racjonalizacje u\u017cytkowania ka\u017cdego swojego elektronicznego narz\u0119dzia oraz gad\u017cetu. Dlatego poni\u017cej po\u015bwi\u0119cam sporo uwagi jedynie mo\u017cliwym negatywnym konsekwencjom ich u\u017cywania.<\/p>\n

Artyku\u0142y w popularnych internetowych czasopismach zdradzaj\u0105 powoli rosn\u0105cy niepok\u00f3j w stosunku do technologii, kt\u00f3r\u0105 chyba mo\u017cemy ju\u017c okre\u015bli\u0107 w naszym spo\u0142ecze\u0144stwie wszechobecn\u0105. Coraz cz\u0119\u015bciej mowa o przebod\u017acowaniu czy prze\u0142adowaniu informacyjnym. W jednym z artyku\u0142\u00f3w przeczytamy:<\/p>\n

\n

Przeci\u0105\u017cenie informacyjne to stan, w kt\u00f3rym czujemy si\u0119 przyt\u0142oczeni ilo\u015bci\u0105 informacji do tego stopnia, \u017ce czujemy si\u0119 bardziej zdezorientowani ni\u017c posiadamy wiedz\u0119 na dany temat. Prze\u0142adowanie informacjami mo\u017ce objawia\u0107 si\u0119 mg\u0142\u0105 m\u00f3zgow\u0105 i trudno\u015bciami w podejmowaniu decyzji. <\/em>(WEB2<\/a>)<\/p>\n<\/blockquote>\n

Neuronaukowiec Daniel J. Levitin pisze, \u017ce nadmiar informacji jest spowodowany nieumiej\u0119tno\u015bci\u0105 priorytetyzacji zada\u0144 i aktywno\u015bci. Ta niepewno\u015b\u0107 sieje spustoszenie w naszym systemie szybkiej kategoryzacji percepcyjnej, powoduje stres i prowadzi do przeci\u0105\u017cenia decyzyjnego<\/em> \u2013 pisze. Rezultatem jest kognitywne prze\u0142adowanie; przeci\u0105\u017cenie i nadmierna stymulacja m\u00f3zgu, kt\u00f3ra niesie powa\u017cne psychologiczne skutki, od wydzielania hormonu stresu, po nieumiej\u0119tno\u015b\u0107 podejmowania wa\u017cnych decyzji w codziennym \u017cyciu (WEB3<\/a>). M\u00f3zg ma ograniczon\u0105 umiej\u0119tno\u015b\u0107 ch\u0142oni\u0119cia informacji oraz ograniczone zdolno\u015bci do utrzymania selektywnej uwagi. Przyzwyczaja si\u0119 do ignorowania ogromnej ilo\u015bci niepotrzebnych mu danych zmys\u0142owych i ci\u0105g\u0142ego zmieniania obiektu skupiania uwagi. W rezultacie informacje istotne mog\u0105 zostawa\u0107 zignorowane podobnie jak migaj\u0105cy LED-owy panel informacyjny wy\u015bwietlaj\u0105cy reklamy w galerii handlowej. Jednocze\u015bnie ilo\u015b\u0107 przyswajanych informacji \u015brednio ro\u015bnie co roku o 5% w stosunku do roku poprzedniego (WEB4<\/a>).<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

Gubimy w si\u0119 semantycznej sieci internetu. Informacje, kt\u00f3rymi si\u0119 przeci\u0105\u017camy w serwisach spo\u0142eczno\u015bciowych, telewizji, czy nawet na ulicy maj\u0105 to do siebie, \u017ce nie mo\u017cemy by\u0107 ich przy tym pewni. Za\u0142\u00f3\u017cmy, \u017ce chcemy uczestniczy\u0107 w ambitnej dyskusji, gdzie jednak pewnego rodzaju rzetelno\u015b\u0107 by\u0142aby wymagana. Ch\u0119\u0107 budowania rzetelnej wiedzy prowokuje wi\u0119c do skierowania uwagi na artyku\u0142y naukowe, kt\u00f3rych metodologia badawcza musia\u0142a przecie\u017c zapewni\u0107 im formu\u0142\u0119 pewnych wniosk\u00f3w. U\u017cywamy wi\u0119c jednego z narz\u0119dzi AI i na zapytanie o prace naukowe na konkretny temat otrzymujemy wykaz dziesi\u0119ciu tekst\u00f3w, kt\u00f3re wystarczy ze zrozumieniem przeczyta\u0107, aby osi\u0105gn\u0105\u0107 ten ju\u017c niemal mistyczny stan wiedzy, \u2018znania si\u0119\u2019 na temacie. I tu jednak kryje si\u0119 problem, kt\u00f3ry dla przeci\u0119tnej osoby nie jest mo\u017cliwy do samodzielnego rozstrzygni\u0119cia: w nauce ju\u017c od p\u00f3\u0142torej dekady mowa jest o tak zwanym kryzysie replikowalno\u015bci. W 2006 roku wykazano, \u017ce spo\u015br\u00f3d 141 autor\u00f3w publikacji dla American Psychological Association (APA) a\u017c 103 nie udzieli\u0142o odpowiedzi na pro\u015bb\u0119 o udost\u0119pnienie dok\u0142adnej dokumentacji badawczej, kt\u00f3ra mog\u0142aby pom\u00f3c zweryfikowa\u0107, czy nie dopuszczono si\u0119 przewinie\u0144 metodologicznych (Wicherts, Borsboom, Kats, Molenaar, 2006). W 2009 roku ukaza\u0142 si\u0119 artyku\u0142, wed\u0142ug kt\u00f3rego 2% zapytanych badaczy dopu\u015bci\u0142o si\u0119 sfabrykowania, sfalsyfikowania lub modyfikacji wynik\u00f3w swoich bada\u0144. 33% przyzna\u0142o si\u0119 do innych niezgodnych ze sztuk\u0105 praktyk. Jednocze\u015bnie na pytanie, czy inni badacze dopu\u015bcili si\u0119 falsyfikacji udzielono odpowiedzi twierdz\u0105cej w 14% przypadk\u00f3w, a w 72% mowa by\u0142a o w\u0105tpliwych praktykach badawczych (Fanelli 2009). Zachodzi swoisty dysonans mi\u0119dzy warto\u015bciami procentowymi dotycz\u0105cymi samych badaczy a ich koleg\u00f3w po fachu. W roku 2015 ponowiono pro\u015bb\u0119 i zn\u00f3w poproszono badaczy APA o udost\u0119pnienie dokumentacji, kt\u00f3r\u0105 spo\u015br\u00f3d 394 badaczy a\u017c 246 zignorowa\u0142o (Vanpaemel, Vermorgen, Deriemaecker, Storms, 2015). W tym samym roku w czasopi\u015bmie Science <\/em>ukaza\u0142o si\u0119 badanie, kt\u00f3re podj\u0119\u0142o pr\u00f3b\u0119 zreplikowania stu bada\u0144 psychologicznych opublikowanych w presti\u017cowych czasopismach naukowych z roku 2009. Wnioski takie same jak 6 lat wcze\u015bniej zaobserwowano jedynie w 36% przypadk\u00f3w (Open Science Collaboration 2015). Wed\u0142ug kwestionariusza, kt\u00f3ry ukaza\u0142 si\u0119 w Nature<\/em>\u00a0rok p\u00f3\u017aniej 70% naukowc\u00f3w medycyny przyznaje si\u0119, \u017ce chocia\u017c raz nie uda\u0142o si\u0119 im zreplikowa\u0107 cudzej pracy. Taki sam procent reprezentuje problem replikowalno\u015bci w dziedzinie fizyki i in\u017cynierii. Dla biologii jest to 80%, natomiast dla chemii \u2013 ju\u017c 90% (Baker 2016). Zachodzi domniemanie, i\u017c wielu badaczy i wydawc\u00f3w artyku\u0142\u00f3w naukowych celowo dopuszcza si\u0119 naruszenia zasad metodologii aby przekroczy\u0107 pr\u00f3g wyniku istotnego statystycznie, a w rezultacie \u2013 opublikowa\u0107 badanie i odnie\u015b\u0107 korzy\u015bci finansowe, lub po prostu nada\u0107 sens swojej pracy jako badacza. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 wynik\u00f3w nie jest testowana ponownie, a te, do kt\u00f3rych pr\u00f3by zreplikowania dochodzi, cz\u0119sto okazuj\u0105 si\u0119 nie da\u0107 si\u0119 powt\u00f3rzy\u0107. Co to oznacza? Ot\u00f3\u017c systematycznie niedope\u0142niana jest formalna podstawa dla rzetelno\u015bci metody naukowej, a nauka nie spe\u0142nia swojej roli w przekazywaniu nie-naukowcom wiedzy, na kt\u00f3rej mieli\u015bmy m\u00f3c polega\u0107. Mamy do czynienia z nat\u0142okiem informacji niepotrzebnych i nierzetelnych, natomiast te, kt\u00f3re chcieliby\u015bmy powszechnie uznawa\u0107 za przynajmniej d\u0105\u017c\u0105ce do prawdy \u2013 nie mog\u0105 by\u0107 traktowane z pe\u0142nym zaufaniem. Niemo\u017cno\u015b\u0107 sformu\u0142owania kryteri\u00f3w, na podstawie kt\u00f3rych mo\u017cna by rozr\u00f3\u017cni\u0107 prawd\u0119 od nieprawdy powoduje uczucie niepewno\u015bci nawet w najbardziej podstawowych kwestiach, wymusza na cz\u0142owieku zachowanie postawy ostro\u017cno\u015bci i bardzo instrumentalne u\u017cywanie tego poj\u0119cia, nie wspominaj\u0105c o konieczno\u015bci podj\u0119cia prawdziwie ekstensywnych poszukiwa\u0144, je\u015bli chcemy m\u00f3c m\u00f3wi\u0107 o szczerej pewno\u015bci co do jakiegokolwiek stwierdzenia.<\/p>\n

Big Data jest u\u017cywane do profilowania okre\u015blonych grup ludzi w oparciu o informacje zebrane o ich upodobaniach. Interfejsy u\u017cytkownika s\u0105 projektowane tak, aby by\u0142y jak najwygodniejsze dla docelowej grupy odbiorc\u00f3w i minimalnie anga\u017cowa\u0142y funkcj\u0119 my\u015blenia. \u0141atwo dostrzegamy korzy\u015bci tego podej\u015bcia \u2013 \u017cyczymy sobie, aby forma w kt\u00f3rej poruszamy si\u0119 w materii sieci by\u0142a mo\u017cliwie jak najbardziej praktyczna. Tutaj wyobra\u017cam sobie jednak stron\u0119 jednego z du\u017cych producent\u00f3w sprz\u0119tu elektronicznego, elegancki minimalny design i niemal podprogowy przekaz retoryki nag\u0142\u00f3wk\u00f3w \u201ekup teraz\u201d, czy \u201etwoje korzy\u015bci\u201d. By\u0107 mo\u017ce czytelnik uzna to za \u015bmia\u0142e wyobra\u017cenie, ale w mojej g\u0142owie okraszone jest to kultur\u0105 wygodnej ignorancji (bo mam wra\u017cenie, \u017ce tak cz\u0119sto objawia si\u0119 ta wygoda) i cichego przyzwolenia na wydatkow\u0105 impulsywno\u015b\u0107 oraz idealizowanie emocji, to znaczy traktowanie ich jako przes\u0142anki w procesie decyzyjnym. Producenci tak projektuj\u0105 swoje produkty, aby te by\u0142y jak najbardziej interesuj\u0105ce, innowacyjne, wygodne w obs\u0142udze \u2013 nie dyskutujemy o zasadno\u015bci tych d\u0105\u017ce\u0144 i pozytywach stoj\u0105cych za t\u0105 praktyk\u0105. Ale \u2018u\u0142atwienia\u2019 i \u2018wygody\u2019 to has\u0142a, kt\u00f3re coraz cz\u0119\u015bciej kojarz\u0105 mi si\u0119 z wyrachowan\u0105 generacj\u0105 popytu na now\u0105 technologi\u0119 samym faktem tego, \u017ce jest ona nowa w stosunku do poprzedniej generacji. Zn\u00f3w o\u015bmiel\u0119 si\u0119 twardo stwierdzi\u0107, \u017ce kultura o kt\u00f3rej m\u00f3wi\u0119 ochoczo szerzy bezkrytyczny technologiczny optymizm, a to ku uciesze najwi\u0119kszych korporacji. Specyfikacje techniczne sprz\u0119t\u00f3w kusz\u0105 pobudzaj\u0105cymi umys\u0142 opisami, obja\u015bnieniami w czym pomaga 4% wydajniejszy procesor, a na koniec t\u0142umacz\u0105 perswazyjnie karygodnie wysok\u0105 cen\u0119 za produkt. Istnienie rachunku strat cz\u0119sto u\u015bwiadamiany jest dopiero przez rodzin\u0119 lub, w gorszych przypadkach, przez psychiatr\u00f3w, kt\u00f3rzy podejrzewaj\u0105 uzale\u017cnienie od kupowania nowych gad\u017cet\u00f3w i zbyt wysok\u0105 podatno\u015b\u0107 na reklamow\u0105 sugesti\u0119. Rachunek strat zawiera: rosn\u0105cy udzia\u0142 wydatk\u00f3w na technologi\u0119 w miesi\u0119cznej estymacji finansowej przeci\u0119tnego konsumenta, deprywacj\u0119 snu, wy\u017csze ryzyko oty\u0142o\u015bci, wra\u017cliwo\u015b\u0107 na chroniczne choroby, utrat\u0119 sprawno\u015bci poznawczej, pogorszone umiej\u0119tno\u015bci podejmowania decyzji, potencjalnie problemy w \u017cyciu towarzyskim, a ponad to wszystko problemy psychiczne, w tym zaburzenia osobowo\u015bci, niskie poczucie w\u0142asnej warto\u015bci, derealizacj\u0119 i depresj\u0119 (WEB7<\/a>, WEB8<\/a>, WEB9<\/a>).<\/p>\n

Z tego ust\u0119pu wynika, \u017ce technologia pomniejsza nasze kompetencje intelektualne, a ponadto sprawia, \u017ce jeste\u015bmy gorzej poinformowani, jeste\u015bmy chorzy i przez to nie \u017cyje si\u0119 nam wygodnie.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

Podsumowuj\u0105c<\/strong><\/p>\n

Wszystko to ma wp\u0142yw na kondycj\u0119 wsp\u00f3\u0142czesnego cz\u0142owieka, jego umiej\u0119tno\u015b\u0107 do podejmowania decyzji, poczucie bycia warto\u015bciowym sk\u0142adnikiem spo\u0142eczno\u015bci. Wzrastaj\u0105ca ilo\u015b\u0107 danych to, poza oczywistymi korzy\u015bciami stoj\u0105cymi za has\u0142em \u201emo\u017cliwo\u015b\u0107 dost\u0119pu\u201d, tak\u017ce konsekwencja jak\u0105 jest przebod\u017acowanie. Przez \u2018m\u00f3zgow\u0105 mg\u0142\u0119\u2019 staramy si\u0119 odszuka\u0107 stabilny grunt w nauce, kt\u00f3ra jednak sama boryka si\u0119 z konsekwencjami problemu masowo\u015bci niskiej jako\u015bci bada\u0144. Na koniec ukaja nas wymagaj\u0105ca jedynie odbiorczo\u015bci i minimalnej reakcyjno\u015bci forma aplikacji zaprojektowanych tak, aby sp\u0119dzi\u0107 w nich jak najwi\u0119cej czasu. M\u00f3zgowa mg\u0142a otrzymuje pozytywne sprz\u0119\u017cenie zwrotne i zamyka si\u0119 w b\u0142\u0119dnym kole. Szcz\u0119\u015bcia upatrujemy si\u0119 w pojedynczych zdaniach niez\u0142o\u017conych zawieraj\u0105cych imperatyw nawo\u0142uj\u0105cy do po\u015bwi\u0119cania wi\u0119kszej ilo\u015bci czasu wspania\u0142ym funkcjom swojego nowo zakupionego sprz\u0119tu mobilnego, kt\u00f3rego pe\u0142nych mo\u017cliwo\u015bci zazwyczaj nie b\u0119dziemy w stanie wykorzysta\u0107. Nie powinni\u015bmy dawa\u0107 sobie zasugerowa\u0107 narracj\u0105 przyzwalaj\u0105ca na bezkrytyczne podej\u015bcie do wydawania, \u017ce ostatecznego szcz\u0119\u015bcia w \u017cyciu mamy si\u0119 dopatrywa\u0107 w posiadaniu. Im wi\u0119cej technologii \u2013 tym wi\u0119cej pieni\u0119dzy wydajemy i tym bardziej obligujemy si\u0119 do po\u015bwi\u0119cania uwagi jej konserwacji. Dost\u0119p do du\u017cej ilo\u015bci informacji stanowi szans\u0119 na lepsze poinformowanie si\u0119 i zwi\u0119kszenie kompetencji poznawczych, ale te\u017c zagro\u017cenie gorszego poinformowania i zmniejszenia si\u0119 kompetencji umys\u0142owych. Truizmem jest stwierdzenie, \u017ce rola edukacji i krytycznego my\u015blenia jest kluczowa \u2013 to oczywiste. Aby wyrwa\u0107 si\u0119 z b\u0142\u0119dnego ko\u0142a potrzebujemy przede wszystkim \u015bwiadomo\u015bci problemu, a potem pierwszego postanowienia przybrania krytycznej postawy. Od pierwszego postanowienia rozpoczyna si\u0119 d\u0105\u017cenie do samodyscypliny. Technologia to narz\u0119dzie. Dobrze, je\u015bli u\u017cywa jej si\u0119 nam wygodnie, jednak co to za wygoda, kt\u00f3ra absorbuje ca\u0142e nasze pok\u0142ady uwagi? Celem nadrz\u0119dnym nie powinna by\u0107 wygoda u\u017cytkowania, tylko spok\u00f3j u\u017cytkowania<\/strong>.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Literatura<\/strong><\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142a og\u00f3lne:<\/span><\/p>\n

Tegmark, M. (2018). Life 3.0: Being human in the age of artificial intelligence<\/em>. Vintage.<\/p>\n

 <\/p>\n

Metaanaliza 81 tekst\u00f3w na temat IT:<\/span><\/p>\n

Hanafizadeh, P., Ghandchi, S., & Asgarimehr, M. (2017). Impact of information technology on lifestyle: A literature review and classification. International Journal of Virtual Communities and Social Networking (IJVCSN)<\/em>, 9<\/em>(2), 1-23.<\/p>\n

 <\/p>\n

Big Data:<\/span><\/p>\n

Gandomi, A., & Haider, M. (2015). Beyond the hype: Big data concepts, methods, and analytics. International journal of information management<\/em>, 35<\/em>(2), 137-144.<\/p>\n

 <\/p>\n

Sieci semantyczne:<\/span><\/p>\n

WEB1: https:\/\/dhosting.pl\/pomoc\/baza-wiedzy\/czym-jest-semantyczna-siec-semantic-web\/<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

Przebod\u017acowanie i przeci\u0105\u017cenie m\u00f3zgu:<\/span><\/p>\n

WEB2:https:\/\/medium.com\/@tunikova\/are-we-consuming-too-much-information-b68f62500089<\/a><\/p>\n

WEB3: https:\/\/lesley.edu\/article\/why-brain-overload-happens<\/a><\/p>\n

WEB4: https:\/\/kids.frontiersin.org\/articles\/10.3389\/frym.2017.00023<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

Problem replikowalno\u015bci:<\/span><\/p>\n

Baker, M. (2016). 1,500 scientists lift the lid on reproducibility. Nature<\/em>, 533<\/em>(7604).<\/p>\n

Open Science Collaboration. (2015). Estimating the reproducibility of psychological science. Science<\/em>, 349<\/em>(6251), aac4716.<\/p>\n

Fanelli, D. (2009). How many scientists fabricate and falsify research? A systematic review and meta-analysis of survey data. PloS one<\/em>, 4<\/em>(5), e5738.<\/p>\n

Vanpaemel, W., Vermorgen, M., Deriemaecker, L., & Storms, G. (2015). Are we wasting a good crisis? The availability of psychological research data after the storm. Collabra<\/em>, 1<\/em>(1), 3.<\/p>\n

Wicherts, J. M., Borsboom, D., Kats, J., & Molenaar, D. (2006). The poor availability of psychological research data for reanalysis. American psychologist<\/em>, 61<\/em>(7), 726.<\/p>\n

WEB5: https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Odtwarzalno%C5%9B%C4%87_(badania_naukowe)<\/a><\/p>\n

WEB6: https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Reproducibility<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

Problem zbyt du\u017cej roli technologii:<\/span><\/p>\n

WEB7: https:\/\/www.techbusinessnews.com.au\/how-much-technology-is-too-much\/<\/a><\/p>\n

WEB8: https:\/\/time.com\/6174510\/how-much-screen-time-is-too-much\/<\/a><\/p>\n

WEB9: https:\/\/www.activesgcircle.gov.sg\/activehealth\/read\/screen-time\/what-are-the-negative-side-effects-of-too-much-screen-time<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ro\u015bnie ilo\u015b\u0107 informacji, metody jej przetwarzania, interpretacji i wizualizacji. Maleje jednocze\u015bnie mo\u017cliwo\u015b\u0107 jej analizy z poziomu jednostki. Dost\u0119p do nieograniczonej ilo\u015bci danych z jednej strony wydaje si\u0119 pozwala\u0107 na \u2018dotarcie do prawdy\u2019; wszak\u017ce ka\u017cdy ma mo\u017cliwo\u015b\u0107 szybkiego zapoznania si\u0119 z niezliczonymi informacjami na dowolny temat. Z drugiej strony ten sam dost\u0119p nas \u2018oddala od prawdy\u2019; […]<\/p>\n","protected":false},"author":160,"featured_media":3943,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[314],"tags":[177,327,322,157,324,325,194,326,323],"class_list":["post-3939","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-socjologia-uj-2023-24","tag-big-data","tag-brain-overload","tag-dostep-do-informacji","tag-internet","tag-konsekwencje-rozwoju-technologii","tag-optymizm-technologiczny","tag-sieci-semantyczne","tag-wady-technologii","tag-wplyw-technologii-na-czlowieka"],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/00013-epicrealism_naturalSinRC1VAE-3525510906.png","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3939","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/160"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3939"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3939\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3955,"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3939\/revisions\/3955"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3943"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3939"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3939"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3939"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}