{"id":4046,"date":"2023-12-13T02:23:08","date_gmt":"2023-12-13T02:23:08","guid":{"rendered":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/?p=4046"},"modified":"2024-02-19T13:08:21","modified_gmt":"2024-02-19T13:08:21","slug":"dlaczego-lana-del-rey-spiewa-the-master-of-puppets-sztuczna-inteligencja-w-muzyce","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/2023\/12\/13\/dlaczego-lana-del-rey-spiewa-the-master-of-puppets-sztuczna-inteligencja-w-muzyce\/","title":{"rendered":"„Dlaczego Lana Del Rey \u015bpiewa Master of Puppets?!” – sztuczna inteligencja w muzyce."},"content":{"rendered":"

Muzyka stanowi nieod\u0142\u0105czny element \u017cycia spo\u0142ecznego. Jest obecna w \u017cyciu ka\u017cdego cz\u0142owieka, jednocze\u015bnie pe\u0142ni\u0105c w nim rozmaite funkcje. Dzi\u0119ki niej mamy szans\u0119 na szczeg\u00f3lne prze\u017cycia estetyczne, czy rozrywk\u0119; mo\u017cemy wyra\u017ca\u0107 siebie, a tak\u017ce komunikowa\u0107, integrowa\u0107 i uto\u017csamia\u0107 si\u0119 z innymi (Jab\u0142o\u0144ska 2014). Naturalnie, istniej\u0105 pewne aspekty dysfunkcjonalne w zwi\u0105zku z muzyk\u0105 w spo\u0142ecze\u0144stwie, p\u0142yn\u0105ce z r\u00f3\u017cnych \u017ar\u00f3de\u0142 (tam\u017ce). Jak poka\u017c\u0105 podj\u0119te w tym artykule rozwa\u017cania, jednym z tych \u017ar\u00f3de\u0142 okazuje si\u0119 sztuczna inteligencja. W cz\u0119\u015bci teoretycznej artyku\u0142u porusz\u0119 temat sztuki generatywnej, narz\u0119dzi oraz obszar\u00f3w pos\u0142ugiwania si\u0119 ni\u0105, a nast\u0119pnie om\u00f3wi\u0119 kwesti\u0119 prawa autorskiego w tym kontek\u015bcie. Cz\u0119\u015b\u0107 empiryczna artyku\u0142u po\u015bwi\u0119cona jest eksploracji postaw wobec wkroczenia sztucznej inteligencji na grunt tradycji muzycznej.<\/strong><\/span><\/p>\n

Cz\u0119\u015b\u0107 teoretyczna<\/span><\/h1>\n

Sztuka generatywna<\/span><\/h2>\n

Na wst\u0119pie proponuj\u0119 przyjrze\u0107 si\u0119 poj\u0119ciu sztuki generatywnej<\/strong>, bowiem stworzy ono podstaw\u0119 dla zawarto\u015bci obu cz\u0119\u015bci artyku\u0142u. Sztuk\u0119 generatywn\u0105 okre\u015bla si\u0119 jako:<\/span><\/p>\n

\u201eka\u017cd\u0105 praktyk\u0119 artystyczna, w kt\u00f3rej artysta korzysta z systemu, np. regu\u0142 naturalnego j\u0119zyka, programu komputerowego, maszyny lub innego proceduralnego wynalazku, kt\u00f3ry podczas pracy korzysta z pewnego stopnia autonomii wyp\u0142ywaj\u0105cej lub skutkuj\u0105cej na ostateczny kszta\u0142t dzie\u0142a\u201d (Ciep\u0142uch 2016). <\/span><\/p><\/blockquote>\n

Mianem s\u0142abej sztuki generatywnej okre\u015bla si\u0119:<\/span><\/p>\n

\u201erealizacje, w kt\u00f3rych artysta wiedzie prym, a rola systemu jest ograniczona do narz\u0119dzia, kt\u00f3re nawet gdy posiada du\u017c\u0105 swobod\u0119 i inspiruje czy wspomaga realizacj\u0119, to ko\u0144cowy rezultat w g\u0142\u00f3wnej mierze zale\u017cy od cz\u0142owieka i jego decyzji\u201d (Tarara 2020). <\/span><\/p><\/blockquote>\n

Siln\u0105 sztuk\u0105 generatywn\u0105 natomiast okre\u015bla si\u0119 jako rezultat sytuacji, w kt\u00f3rej:<\/span><\/p>\n

\u201eto system ma du\u017c\u0105 autonomi\u0119, a ingerencja cz\u0142owieka ko\u0144czy si\u0119 na napisaniu kodu, stworzeniu urz\u0105dzenia, z kt\u00f3rego rodzi si\u0119 sztuka\u201d (tam\u017ce). <\/span><\/p><\/blockquote>\n

Jednymi z pierwszych program\u00f3w generuj\u0105cych autonomiczn\u0105 muzyk\u0119 artystyczn\u0105, kt\u00f3re osi\u0105gn\u0119\u0142y wielki sukces by\u0142y Emily Howell i Iamus. W latach 2010-2012 na rynku sprzedawane by\u0142y ich p\u0142yty, a kompozycje te s\u0105 wykonywane przez filharmonie na ca\u0142ym \u015bwiecie \u2013 w tym przez London Philarmonic Orchestra (Ciep\u0142uch 2016), co wskazuje na szczeg\u00f3lne docenienie.<\/span><\/p>\n

Podobnie \u00a0jest w przypadku algorytmu Artificial Intelligence Virtual Artist (AIVA), kt\u00f3ry zosta\u0142 uznany za pe\u0142noprawnego kompozytora przez francuski odpowiednik polskiego ZAIKS-u (Soci\u00e9t\u00e9 des auteurs, compositeurs et \u00e9diteurs de musique). Aby algorytm wygenerowa\u0142 utw\u00f3r muzyczny, najpierw nale\u017cy mu poda\u0107 odpowiednie parametry (tj. nastr\u00f3j utworu, tempo, czas trwania, etc.) Wygenerowany utw\u00f3r jest wysy\u0142any do klienta w celu dokonania ewentualnych poprawek, a nast\u0119pnie nagrywany jest przez ludzi dla zapewnienia najwy\u017cszej jako\u015bci. AIVA jest w stanie wygenerowa\u0107 kilkaset godzin muzyki w kilkadziesi\u0105t godzin, co mo\u017ce rodzi\u0107 pewne obawy w zwi\u0105zku z op\u0142acalno\u015bci\u0105 zatrudniania \u201eludzkich\u201d kompozytor\u00f3w do projekt\u00f3w muzycznych (WEB1).<\/a> Zbli\u017cone, cho\u0107 r\u00f3\u017cne zastosowanie Firma Futuri nada\u0142a modelowi j\u0119zykowemu GPT-3, zamieniaj\u0105c go w us\u0142ug\u0119 Radio GPT, czyli us\u0142ug\u0119 wykorzystuj\u0105c\u0105 mechanizm TopicPulse do skanowania Twittera, Instagrama i innych \u017ar\u00f3de\u0142, by rozpozna\u0107 potencjalne nastroje odbiorc\u00f3w i skomponowa\u0107 ca\u0142\u0105 ram\u00f3wk\u0119 radiow\u0105 \u2013 z wypowiedziami dla prowadz\u0105cego i piosenkami do puszczenia. Warto jednak zaznaczy\u0107, \u017ce Radio GPT nie generuje w\u0142asnej muzyki, natomiast jest dobrym przyk\u0142adem rozszerzenia zastosowania sztucznej inteligencji w bran\u017cy muzycznej (WEB2).<\/a><\/span><\/p>\n

Ciekawym przypadkiem jest tak\u017ce stworzenie \u201enowego\u201d utworu zespo\u0142u Nirvana z pomoc\u0105 sztucznej inteligencji. W 2020 roku youtuber Funk Turkey stworzy\u0142 projekt, w kt\u00f3rym sztuczna inteligencja na podstawie baz danych tekst\u00f3w piosenek zespo\u0142u, \u201enapisa\u0142a\u201d ich kolejny utw\u00f3r. Bazy danych, na kt\u00f3rych uczy\u0142 si\u0119 algorytm pochodzi\u0142 z serwisu genius.com. Po tym, jak powsta\u0142 nowy tekst, youtuber stworzy\u0142 i wykona\u0142 utw\u00f3r zatytu\u0142owany \u201eSmother\u201d. Podczas odtwarzania go, s\u0142ycha\u0107, \u017ce tekst nie jest \u201enapisany\u201d w spos\u00f3b zaawansowany \u2013 pojawia si\u0119 wiele kalek z oryginalnych utwor\u00f3w Nirvany i ca\u0142o\u015b\u0107 przypomina raczej kola\u017c z pojedynczych zda\u0144, jakie pierwotnie pojawia\u0142y si\u0119 w tekstach piosenek zespo\u0142u. Niemniej, stanowi to pewn\u0105 ciekawostk\u0119 (WEB3<\/a>). W nieco odmienny spos\u00f3b sztuczna inteligencja zosta\u0142a wykorzystana w celu doko\u0144czenia ostatniego utworu The Beatles, bowiem w archiwach zespo\u0142u zalega\u0142o nagranie wykonane przez Johna Lennona przed jego \u015bmierci\u0105, ale nie nadawa\u0142o si\u0119 do publikacji. Oprogramowanie oparte na sztucznej inteligencji pomog\u0142o oddzieli\u0107 wokal Lennona od pianina w odpowiedniej jako\u015bci. Nast\u0119pnie Ringo Starr i Paul McCartney nagrali ponownie swoje partie oraz dodali partie gitary rytmicznej nagrane przez George\u2019a Harrisona w 1995 r. W ten spos\u00f3b powsta\u0142 utw\u00f3r \u201eNow and Then<\/em>\u201d, kt\u00f3ry mia\u0142 premier\u0119 2 listopada 2023 roku, zatem jest to bardzo aktualny i \u015bwie\u017cy przyk\u0142ad (WEB4<\/a>), (WEB5<\/a>). <\/span><\/p>\n

Mo\u017cna si\u0119 zastanawia\u0107, z jakimi reakcjami spo\u0142ecze\u0144stwa spotyka si\u0119 wieloobszarowe wykorzystywanie sztucznej inteligencji. Wed\u0142ug raportu Mi\u0119dzynarodowej Federacji Przemys\u0142u Fonograficznego \u201eEngaging With Music\u201d z 2023 roku, 89% os\u00f3b dysponuje wysok\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105 w zakresie sztucznej inteligencji w muzyce, w\u0142\u0105cznie z osobami j\u0105 wykorzystuj\u0105cymi lub zainteresowanymi jej mo\u017cliwo\u015bciami. Co wa\u017cne, mimo ogromnego potencja\u0142u tych narz\u0119dzi, 79% badanych nadal uwa\u017ca, \u017ce ludzka kreatywno\u015b\u0107 jest niezb\u0119dna w tworzeniu muzyki. 76% uwa\u017ca, \u017ce muzyka lub wokal danego artysty nie powinien by\u0107 wykorzystywany przez narz\u0119dzia sztucznej inteligencji bez pozwolenia, co sk\u0142ania do my\u015blenia, je\u017celi chodzi o kategorie etyczne. Podobnie, bo 74% badanych twierdzi, \u017ce sztuczna inteligencja nie powinna by\u0107 wykorzystywana do klonowania lub na\u015bladowania artyst\u00f3w bez upowa\u017cnienia (WEB6<\/a>). Zar\u00f3wno etyk\u0105, jak i prawem w tym zakresie zajm\u0119 si\u0119 w dalszych sekcjach artyku\u0142u.<\/span><\/p>\n

Covery AI<\/span><\/h2>\n

Sztuczna inteligencja wykorzystywana jest r\u00f3wnie\u017c do generowania cover\u00f3w utwor\u00f3w muzycznych danych artyst\u00f3w \u2013 tak, jakby wykonywa\u0142 je kto\u015b inny (np. inny artysta, czy posta\u0107 z bajki). Dzieje si\u0119 to dzi\u0119ki voice AI i specyficznym modelom g\u0142osowym. Istnieje wiele platform, umo\u017cliwiaj\u0105cych stworzenie tego typu utwor\u00f3w. Jedn\u0105 z nich jest Voicify.ai. Umo\u017cliwia ona wyb\u00f3r modelu postaci, kt\u00f3rej g\u0142osem chcemy si\u0119 pos\u0142ugiwa\u0107 (arty\u015bci muzyczni, aktorzy, postaci z film\u00f3w animowanych, postaci z gier, postaci i osoby o okre\u015blonej narodowo\u015bci, osoby publiczne). Nast\u0119pnie nale\u017cy \u201enakarmi\u0107\u201d wybrany model dowolnym plikiem audio i poczeka\u0107 na wygenerowanie coveru. Podobne mo\u017cliwo\u015bci daje np. platforma fineshare.com, dzia\u0142aj\u0105ca na identycznych zasadach.<\/span><\/p>\n

\"Voicify<\/span><\/p>\n

Ilustracja 1.<\/strong> Przyk\u0142adowe modele dost\u0119pne na voicify.ai<\/pre>\n
\"FineShare<\/span><\/p>\n
\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nIlustracja 2.<\/strong> Reklama fineshare.com<\/pre>\n
Przyk\u0142adem tego, jak daleko mog\u0105 zaj\u015b\u0107 \u201ezabawy\u201d z voice AI jest utw\u00f3r zatytu\u0142owany \u201eHeart on my sleeve<\/em>\u201d zosta\u0142 stworzony przy jej pomocy i wykorzystaniu wygenerowanych wokali Drake\u2019a i The Weeknda. Przedstawiciele Narodowej Akademii Sztuki i Techniki Rejestracji potwierdzili, \u017ce zg\u0142oszenie piosenki do nagrody Grammy jest legalne, bo nie zosta\u0142a wygenerowana w ca\u0142o\u015bci przez sztuczn\u0105 inteligencj\u0119 (WEB7<\/a>), co otwiera przed nami istotny szereg problem\u00f3w zwi\u0105zanych z prawem autorskim.<\/span><\/p>\n
<\/pre>\n
Prawo autorskie\u00a0<\/span><\/h2>\n
Kwestia prawa autorskiego w kontek\u015bcie omawianego w artykule problemu jest niezaprzeczalnie kluczowa, i r\u00f3wnie z\u0142o\u017cona. Warto zacz\u0105\u0107 od tego, \u017ce w \u017cadnym akcie prawnym nie ma jasnego wskazania, \u017ce autorem utworu w rozumieniu prawa autorskiego musi by\u0107 cz\u0142owiek. Poj\u0119ciem autora pos\u0142uguje si\u0119 bez jego jasnej definicji. Jedynie powi\u0105zanie czasu trwania autorskich praw maj\u0105tkowych ze \u015bmierci\u0105 autora pozwala stwierdzi\u0107, \u017ce autorem mo\u017ce by\u0107 wy\u0142\u0105cznie osoba fizyczna (Ciep\u0142uch 2016). O autorze wspomniano w pi\u0119ciu dyrektywach, ale w \u017cadnej z nich nie dokonano bli\u017cszego obja\u015bnienia tego poj\u0119cia; wskazywano w nich, \u017ce mo\u017ce by\u0107 to osoba fizyczna lub grupa os\u00f3b fizycznych b\u0105d\u017a osoba prawna wskazana przez przepisy danego pa\u0144stwa cz\u0142onkowskiego UE. Legalnej definicji tw\u00f3rcy nie zawiera\u0142y tak\u017ce poprzednio obowi\u0105zuj\u0105ce w Polsce ustawy autorskie (tam\u017ce).<\/span><\/p>\n
Je\u017celi chodzi o to, czy sztuczna inteligencja mo\u017ce by\u0107 autorem – nie uda\u0142o si\u0119 jeszcze tego rozstrzygn\u0105\u0107. Bior\u0105c pod uwag\u0119 kryterium oryginalno\u015bci<\/strong>, kt\u00f3rej stwierdzenie jest konieczne, by uzna\u0107 co\u015b za utw\u00f3r w rozumieniu prawa autorskiego, mo\u017cna doj\u015b\u0107 do r\u00f3\u017cnych, acz tak samo istotnych wniosk\u00f3w. Najpowszechniej wysuwany argument zak\u0142ada, \u017ce oryginalno\u015b\u0107 polega na zakotwiczeniu rezultatu aktu tw\u00f3rczego w wyobra\u017ani tw\u00f3rcy, co oznacza\u0142oby jednocze\u015bnie, \u017ce tw\u00f3rca musi by\u0107 cz\u0142owiekiem (Dubowska 2021). Niemniej, w naukach prawnych nadal toczy si\u0119 dyskusja.<\/span><\/p>\n
Podejmuj\u0105c pr\u00f3b\u0119 rozwi\u0105zania dylematu, M. Ciep\u0142uch wspomina o koncepcji utworu zale\u017cnego, kt\u00f3rej przy\u015bwieca przekonanie, \u017ce utw\u00f3r wygenerowany przez sztuczn\u0105 inteligencj\u0119 jest pochodn\u0105 kodu wprowadzonego przez programist\u0119 – program dokonuje swoistej adaptacji,\u00a0 zatem jest opracowaniem \u2013 utworem zale\u017cnym od programu komputerowego. Taki utw\u00f3r jest efektem wk\u0142adu tw\u00f3rczego programisty, wi\u0119c podmiotem praw autorskich w zakresie \u201ewsp\u00f3\u0142autorstwa\u201d utworu powinien zosta\u0107 programista. Inne koncepcje proponuj\u0105 wzi\u0119cie pod uwag\u0119 podmiot\u00f3w takich jak: podmiot rozpowszechniaj\u0105cy oprogramowanie (przedsi\u0119biorstwo lub inwestor) lub ko\u0144cowy u\u017cytkownik programu komputerowego (Sacha 2019).<\/span><\/p>\n
Cz\u0119\u015b\u0107 empiryczna\u00a0<\/span><\/h1>\n
Z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 problemu, jakim jest wkroczenie sztucznej inteligencji na grunt muzyczny, sk\u0142ania do nieco szerszego spojrzenia zar\u00f3wno na muzyk\u0119, jak i na tych, kt\u00f3rzy obcuj\u0105 z ni\u0105 najcz\u0119\u015bciej. W tym celu zaprojektowa\u0142am kr\u00f3tki kwestionariusz, zaadresowany do os\u00f3b s\u0142uchaj\u0105cych na co dzie\u0144 muzyki. Celem takiego przedsi\u0119wzi\u0119cia by\u0142a eksploracja postaw melomanek i meloman\u00f3w (lub os\u00f3b, kt\u00f3re si\u0119 w ten spos\u00f3b nie okre\u015blaj\u0105) wobec udzia\u0142u sztucznej inteligencji w generowaniu utwor\u00f3w muzycznych. Nale\u017cy przede wszystkim zaznaczy\u0107, \u017ce to \u201emini-badanie\u201d ma jedynie charakter pogl\u0105dowy.<\/span><\/p>\n
Projektuj\u0105c kwestionariusz, chcia\u0142am odpowiedzie\u0107 na poni\u017csze pytania:<\/u><\/span><\/p>\n
    \n
  1. Jak Badani oceniaj\u0105 udzia\u0142 sztucznej inteligencji w generowaniu utwor\u00f3w muzycznych?<\/span><\/li>\n
  2. Co Badani s\u0105dz\u0105 na temat cover\u00f3w utwor\u00f3w muzycznych, generowanych za pomoc\u0105 sztucznej inteligencji?<\/span><\/li>\n
  3. Jak Badani oceniaj\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107 muzyki w kontek\u015bcie rozwoju sztucznej inteligencji?<\/span><\/li>\n<\/ol>\n
    Jednocze\u015bnie, aby dowiedzie\u0107 si\u0119 czego\u015b wi\u0119cej na temat Respondent\u00f3w, podj\u0119\u0142am pr\u00f3b\u0119 ustalenia ich:<\/span><\/p>\n