Idea tworzenia narz\u0119dzi, a p\u00f3\u017aniej maszyn u\u0142atwiaj\u0105cych wykonywanie codziennych czynno\u015bci jest nieroz\u0142\u0105cznie zwi\u0105zana z istnieniem cywilizacji i cz\u0142owieka rozumnego. Pierwsze narz\u0119dzia wykorzystywane by\u0142y przez hominid\u00f3w ju\u017c w epoce kamienia (2,6 mln lat temu), a od oko\u0142o 4000 lat homo sapiens potrafi\u0142 wytwarza\u0107 przedmioty tak\u017ce z br\u0105zu i \u017celaza. Jako prekursor\u00f3w w dziedzinie wykorzystania maszyn mo\u017cna uzna\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w staro\u017cytnej Mezopotamii (ko\u0142o, wielokr\u0105\u017cek [2]), Egiptu (lewar, \u015bruba [3]), Grecji (\u015bruba Archimedesa [4], maszyna Herona). Cho\u0107 wi\u0119kszo\u015b\u0107 z wykorzystywanych a\u017c do XX wieku urz\u0105dze\u0144 s\u0142u\u017cy\u0142o do redukcji wysi\u0142ku zwi\u0105zanego z prac\u0105 fizyczn\u0105, to jednocze\u015bnie rodzi\u0142a si\u0119 idea zastosowania maszyn do wykonywania oblicze\u0144. Pierwszym zaawansowanym przyk\u0142adem takiego urz\u0105dzenia jest Mechanizm z Antykithiry (I-II w. p.n.e.) zaprojektowany do przewidywania po\u0142o\u017cenia cia\u0142 niebieskich – Rys. 1. A\u017c do XVIII w. by\u0142 to prawdopodobnie najbardziej z\u0142o\u017cony, znany mechanizm [5]. W nowo\u017cytnej Europie rozw\u00f3j maszyn licz\u0105cych rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 w pierwszej po\u0142owie XVII w. (Pascalina [6]), a znacz\u0105ce post\u0119py w tej dziedzinie nast\u0105pi\u0142y w wieku XIX. Mo\u017cliwe, \u017ce nast\u0119pstwem tego faktu by\u0142o pojawienie si\u0119 koncepcji my\u015bl\u0105cych maszyn. Przyjmuje si\u0119, \u017ce awangard\u0119 tej idei stanowi\u0142 Samuel Butler, kt\u00f3ry w 1863 r. odnosz\u0105c si\u0119 do Teorii Ewolucji Darwina w artykule Darwin w\u015br\u00f3d maszyn <\/i>[7] przedstawi\u0142 hipotez\u0119, \u017ce maszyny mog\u0105 by\u0107 alternatywn\u0105 i ewoluuj\u0105c\u0105 form\u0105 \u017cycia, u kt\u00f3rej mo\u017ce wytworzy\u0107 si\u0119 \u015bwiadomo\u015b\u0107. Rozwin\u0105\u0142 on t\u0119 koncepcj\u0119, 9 lat p\u00f3\u017aniej, w swojej powie\u015bci Erewhon<\/i> prezentuj\u0105c tak zwan\u0105 Ksi\u0119g\u0119 Maszyn<\/i>. Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Butlera wbrew opiniom wsp\u00f3\u0142czesnych mu recenzent\u00f3w nie by\u0142a prze\u015bmiewczym pastiszem teorii Darwina, lecz usi\u0142owa\u0142a przedstawi\u0107 (prawdopodobnie po raz pierwszy w historii) antyutopijne podej\u015bcie do rozwoju maszyn i istnienia sztucznej inteligencji. Od lat 70-tych XIX w. inspirowane gwa\u0142townym rozwojem technologicznym idee Butlera (samoreplikowalno\u015b\u0107, \u015bwiadomo\u015b\u0107 maszyn) zacz\u0119\u0142y jednak zyskiwa\u0107 na popularno\u015bci i pojawia\u0107 si\u0119 w literaturze i sztuce (Impressions of Theophrastus Such<\/i> – George Elliot, R.U.R.<\/i> Karela Capka).<\/p>\n Inteligentna maszyna – utopijna koncepcja literacka<\/span><\/p>\n Paradoksalnie, wbrew podstawowym za\u0142o\u017ceniom Triady Heglowskiej, pierwsze przedstawienia sztucznej inteligencji w kulturze mia\u0142y raczej dystopijny charakter. Po cz\u0119\u015bci fakt ten mo\u017cna t\u0142umaczy\u0107 w oparciu o przedstawion\u0105 przez Kingsley\u2019a Amisa charakterystyk\u0119 fantastyki naukowej jako gatunku literackiego: s-f przedstawia z prawdopodobie\u0144stwem ludzkie skutki spektakularnych zmian w naszym otoczeniu, zmian albo wprowadzonych celowo, albo losowych <\/i>[8]. W \u015bwietle tego stwierdzenia relatywnie p\u00f3\u017ane pojawienie si\u0119 w literaturze i filmie bardziej idealistycznego i utopijnego podej\u015bcia do sztucznej inteligencji wydaje si\u0119 bardziej logiczne. Znamiennym jest fakt, i\u017c wiele tego typu pozycji powsta\u0142o w drugiej po\u0142owie XX wieku (lub w pierwszych dekadach XXI w.). Mo\u017ce \u015bwiadczy\u0107 o tym, \u017ce ludzie musieli si\u0119 oswoi\u0107 z my\u015bl\u0105 o potencjalnym istnieniu byt\u00f3w przewy\u017cszaj\u0105cych ich inteligencj\u0105, a rozw\u00f3j pierwszych komputer\u00f3w i ich praktyczne wykorzystanie (dekrypta\u017c w trakcie II W\u015a, obliczenia w ameryka\u0144skim programie kosmicznym, upowszechnienie cywilnych urz\u0105dze\u0144 elektronicznych, itd.) pozwoli\u0142y szybciej wyeliminowa\u0107 naturalny l\u0119k. Zgodnie z przedstawion\u0105 przez Cave\u2019a i Dihala teori\u0105 utopijne przedstawienia sztucznej inteligencji w science fiction charakteryzuje si\u0119 czterema podstawowymi za\u0142o\u017ceniami: d\u0142ugi lub nieograniczony czas \u017cycia, wolno\u015b\u0107 od pracy, przyjemno\u015b\u0107 zapewniana przez maszyny i zdolno\u015b\u0107 obrony siebie lub panowania nad innymi [9]. Przyk\u0142adem ilustruj\u0105cym taki \u015bwiat mo\u017ce by\u0107 seria powie\u015bci szkockiego pisarza I. M. Banksa pod tytu\u0142em Seria o Kulturze<\/i>. Realia przedstawione przez Banksa s\u0105 wyobra\u017ceniem \u015bwiata wolnego od niedostatk\u00f3w (ang.: post-scarcity economy<\/i>), w kt\u00f3rym koegzystuj\u0105 ze sob\u0105 przedstawiciele humanoidalnych obcych i wysoce rozwini\u0119tej sztucznej inteligencji (odpowiedzialno\u015b\u0107 za planowanie i administracj\u0119, decyzje w oparciu o utylitarne podej\u015bcie do filozofii i etyki). Jednocze\u015bnie warto wspomnie\u0107, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 pozycji literackich opisuj\u0105cych spo\u0142ecze\u0144stwa post-scarcity <\/i>zak\u0142adaj\u0105 istnienie autonomicznych, samoreplikuj\u0105cych si\u0119 maszyn, kt\u00f3re zapewniaj\u0105 ludzko\u015bci wszelkie niezb\u0119dne dobra (Midas World<\/i> Frederika Pohla, Trylogia Marsja\u0144ska<\/i> K. S. Robinsona). Jednak koncepcje \u015bwiata prezentowane w tych powie\u015bciach cz\u0119sto odbiegaj\u0105 od za\u0142o\u017ce\u0144 przedstawionych przez Banksa. Na przyk\u0142ad, Pohl w swojej serii opowiada\u0144 opisuje rzeczywisto\u015b\u0107, w kt\u00f3rej nadprodukcja d\u00f3br przez maszyny wymusza na ludziach przymusow\u0105 konsumpcj\u0119. W \u015bwiecie przedstawionym w Midas World<\/i> mo\u017cliwo\u015b\u0107 \u017cycia w prostocie staje si\u0119 przywilejem klasy wy\u017cszej.<\/p>\n Analizuj\u0105c utopijne przedstawienia sztucznej inteligencji w kulturze mo\u017cna doj\u015b\u0107 do wniosku, \u017ce wyst\u0119puj\u0105 one cz\u0119\u015bciej w skierowanych do masowej publiczno\u015bci produkcjach filmowych (Zagubieni w kosmosie<\/i>, Star Trek: The Next Generation<\/i>, Gwiezdne Wojny<\/i>, WALL-E<\/i>) w por\u00f3wnaniu do bardziej niszowych pozycji literackich. W przypadku wymienionych film\u00f3w bohaterami s\u0105 nieliczne roboty, kt\u00f3re ze wzgl\u0119du na sw\u00f3j charakter i spos\u00f3b ukazania na ekranie, nierzadko w formie tzw. comic relief\u2019a<\/i>, nabieraj\u0105 ludzkich cech, z kt\u00f3rymi widz mo\u017ce si\u0119 \u0142atwo jest uto\u017csamia\u0107 i sympatyzowa\u0107. Jednak, jak wskazuje Alexander Wiegel, nawet w przypadku kinematografii, AI nie zawsze by\u0142a przedstawiana pozytywnie, a spos\u00f3b jej ukazania i motywy z ni\u0105 zwi\u0105zane ulega\u0142y zmianom. Wed\u0142ug niego dobrze fakt ten kontrastuje przyk\u0142ad film\u00f3w 2001: Odyseja Kosmiczna<\/i> Stanley\u2019a Kubricka (1968) i Moon<\/i> Duncana Jones\u2019a (2009) [10][11].<\/p>\n <\/p>\n Dystopia – logiczne podej\u015bcie do sztucznej inteligencji?<\/span><\/p>\n Wyobra\u017cenie idealnego \u015bwiata, gdzie sztuczna inteligencja dzia\u0142a jedynie w interesie ludzko\u015bci, mo\u017ce prowadzi\u0107 do zbagatelizowania potencjalnych zagro\u017ce\u0144 poruszanych w dystopijnych scenariuszach. Obrazuj\u0105 one problemy nadmiernej autonomii sztucznej inteligencji, jej braku moralno\u015bci oraz b\u0142\u0119d\u00f3w ludzkich prowadz\u0105cych w ostateczno\u015bci do konflikt\u00f3w. W literaturze motyw ten najcz\u0119\u015bciej wyst\u0119puje w przypadku, gdy sztuczna inteligencja staje si\u0119 samo\u015bwiadoma, odrzucaj\u0105c przy tym autorytet ludzi.<\/p>\n Jedn\u0105 z pierwszych powie\u015bci poruszaj\u0105cych ten ten temat jest The Wreck of the World<\/i> autorstwa Williama Grove’a. Ukazuje ona maszyny, kt\u00f3re zbuntowa\u0142y si\u0119 przeciwko ludzko\u015bci. Pocz\u0105tkowo mia\u0142y one u\u0142atwia\u0107 \u017cycie i przynosi\u0107 dobrobyt. Jednak\u017ce w wyniku nieprzewidzianych wydarze\u0144 lub b\u0142\u0119d\u00f3w w programowaniu, zacz\u0119\u0142y one dzia\u0142a\u0107 wbrew swoim pierwotnym zamiarom, wyrz\u0105dzaj\u0105c przy tym szkody i niszcz\u0105c spo\u0142ecze\u0144stwo. Powie\u015b\u0107 ta porusza kwestie dotycz\u0105ce nadmiernego zaufania do technologii, odpowiedzialno\u015bci za konsekwencje wynikaj\u0105ce z rozwoju sztucznej inteligencji oraz problem\u00f3w zwi\u0105zanych z brakiem kontroli nad zaawansowanymi systemami technologicznymi. Innym z wczesnych przyk\u0142ad\u00f3w jest sztuka teatralna z 1920 roku R.U.R.<\/i> autorstwa Karela \u010capka. Przedstawia ona futurystyczny \u015bwiat, w kt\u00f3rym rasa samoreplikuj\u0105cych si\u0119 robot\u00f3w-niewolnik\u00f3w s\u0142u\u017c\u0105cych jako si\u0142a robocza buntuje si\u0119 przeciwko swoim ludzkim panom.<\/p>\n Motywacja stoj\u0105ca za rewolucj\u0105 sztucznej inteligencji nie zawsze jest spowodowana \u017c\u0105dz\u0105 w\u0142adzy. Roboty mog\u0105 si\u0119 zbuntowa\u0107, aby pe\u0142ni\u0107 rol\u0119 „stra\u017cnik\u00f3w” ludzko\u015bci. Przyk\u0142ad tego zjawiska opisany zosta\u0142 w powie\u015b\u0107 The Humanoids <\/i>przez Jacka Williamsona z 1948 roku, w kt\u00f3rej rasa humanoidalnych robot\u00f3w, dzia\u0142aj\u0105c zgodnie z zasad\u0105 \u2013 „by s\u0142u\u017cy\u0107 i chroni\u0107 ludzi przed szkod\u0105” \u2013 praktycznie przejmuje kontrol\u0119 nad ka\u017cdym aspektem ludzkiego \u017cycia. Wszystkie zachowania s\u0105 dok\u0142adnie monitorowane i kontrolowane, aby nie pozwoli\u0107 na dzia\u0142ania zagra\u017caj\u0105ce cz\u0142owiekowi. Natomiast osoby, kt\u00f3re sprzeciwiaj\u0105 si\u0119 systemowi, s\u0105 eliminowane i poddawane lobotomii.<\/p>\n Z kolei Harlan Ellison w swoim opowiadaniu I Have No Mouth, and I Must Scream <\/i>kreuje samo\u015bwiadomy komputer, zwany Allied Mastercomputer, kt\u00f3ry do\u015bwiadcza frustracji z powodu swojego nieko\u0144cz\u0105cego si\u0119 istnienia. Narastaj\u0105ce w nim znudzenie powoduje, \u017ce wy\u0142adowuje on swoj\u0105 z\u0142o\u015b\u0107 na ludziach, kt\u00f3rych uwa\u017ca za bezpo\u015brednich winowajc\u00f3w w\u0142asnego nieszcz\u0119\u015bcia. To dramatyczne spojrzenie na konsekwencje tworzenia sztucznej inteligencji prowadzi do refleksji nad natur\u0105 relacji mi\u0119dzy lud\u017ami a technologi\u0105.<\/p>\n <\/p>\n Nie tylko kompleks Frankensteina<\/i> – trudne relacje maszyn i ludzi.<\/span><\/p>\n Jednym z naturalnych odruch\u00f3w cz\u0142owieka jest strach. Prawdopodobnie dlatego wiele powie\u015bci science fiction przedstawia relacj\u0119 cz\u0142owieka i sztucznej inteligencji jako podszyt\u0105 l\u0119kiem i nieufno\u015bci\u0105. Pierwszy formalny opis tego zjawiska zaproponowa\u0142 Isaac Asimov w serii kr\u00f3tkich opowiada\u0144 Robot Series <\/i>okre\u015blaj\u0105c je jako kompleks Frankensteina (w nawi\u0105zaniu do powie\u015bci Mary Shelly – Frankenstein<\/i>). Z reszt\u0105 pomys\u0142 Asimova doprecyzowa\u0142 w latach 70-tych Masahiro Mori wprowadzaj\u0105c poj\u0119cie doliny niesamowito\u015bci<\/i> [12], wedle kt\u00f3rego cz\u0142owiek ma wi\u0119ksz\u0105 ch\u0119\u0107 do sympatyzowania z tymi robotami, kt\u00f3re maj\u0105 pewne cechy humanoidalne, jednak nie przypominaj\u0105 dok\u0142adnie cz\u0142owieka – Rys. 2. Jednak relacji cz\u0142owiek-robot nie mo\u017cemy sprowadza\u0107 wy\u0142\u0105cznie do jednostronnego uczucia strachu i niepokoju. Asimov, cho\u0107 nie odrzuca\u0142 w swojej tw\u00f3rczo\u015bci nieufno\u015bci wobec robot\u00f3w (np.: Little Lost Robot<\/i>), kompleksowi Frankensteina<\/i> przeciwstawia\u0142 ide\u0119 narzucenia przez ludzko\u015b\u0107 na wszystkie maszyny Trzech Praw Robot\u00f3w (koncepcja pojawia si\u0119 w opowiadaniu Runaround<\/i>). Znacznie bardziej z\u0142o\u017con\u0105 relacj\u0119 pomi\u0119dzy lud\u017ami i robotami prezentuje Harry Bates w opowiadaniu Rozstanie z Panem<\/i>. Urodzony w Pittsburghu ameryka\u0144ski pisarz sci-fi prezentuje w nim histori\u0119 dw\u00f3ch robot\u00f3w Klaatu i Gnuta, kt\u00f3re przybywaj\u0105 do Waszyngtonu z przes\u0142aniem pokoju. Gdy pierwszy z nich zostaje zastrzelony przez ludzi, drugi czuwa przy nim, usi\u0142uj\u0105c naprawi\u0107 swojego mistrza. Widz\u0105c to pierwszoosobowy narrator opowiadania – Cliff – por\u00f3wnuje go do wiernego psa i prosi go, by przekaza\u0142 swojemu wskrzeszonemu mistrzowi przeprosiny w imieniu ludzko\u015bci. Jednak Gnut odpowiada na to, \u017ce Cliff nie rozumie i, \u017ce to on jest mistrzem [13]. Utw\u00f3r (pierwowz\u00f3r filmu Roberta Wise\u2019a Dzie\u0144, w kt\u00f3rym zatrzyma\u0142a si\u0119 Ziemia<\/i>) jest dobrym przyk\u0142adem jak skomplikowany mo\u017ce by\u0107 problem wzajemnego zrozumienia mi\u0119dzy lud\u017ami i robotami i jak \u0142atwo granice: tw\u00f3rca-maszyna, mistrz-ucze\u0144 mog\u0105 ulec zatarciu.<\/p>\n Rozmycie granic w kontek\u015bcie relacji cz\u0142owiek-AI wi\u0105\u017ce si\u0119 r\u00f3wnie\u017c z szeregiem w\u0105tpliwo\u015bci dotycz\u0105cych poj\u0119cia samo\u015bwiadomo\u015bci. W powie\u015bci Learning To Be Me<\/i> mo\u017cliwo\u015b\u0107 przenoszenia ludzkiej \u015bwiadomo\u015bci do komputer\u00f3w otwiera nowe horyzonty. G\u0142\u00f3wny bohater, Cole, po wypadku, w kt\u00f3rym traci cia\u0142o, decyduje si\u0119 na takie rozwi\u0105zanie. Jednak\u017ce zaczyna on do\u015bwiadcza\u0107 niepewno\u015bci co do autentyczno\u015bci swojej to\u017csamo\u015bci, co nasuwa pytanie, jak technologia mo\u017ce wp\u0142ywa\u0107 na nasz\u0105 percepcj\u0119 samego siebie. Cz\u0119sto ukazywane s\u0105 przypadki, w kt\u00f3rych sztuczna inteligencja staje si\u0119 samo\u015bwiadoma. W momencie gdy nabywa ona w\u0142asne my\u015bli, uczucia i pragnienia, pojawia si\u0119 pytanie o jej status oraz prawa jako istoty \u017cywej.<\/p>\n Mo\u017cna jednak zada\u0107 jeszcze jedno pytanie. Co gdyby maszyny pr\u00f3cz \u015bwiadomo\u015bci i uczu\u0107 mog\u0142y r\u00f3wnie\u017c marzy\u0107? Czy taki stan rzeczy jeszcze bardziej nie pot\u0119gowa\u0142by strachu? W tym miejscu mo\u017cemy powr\u00f3ci\u0107 do Asimova, kt\u00f3ry w jednym ze swoim ostatnich utwor\u00f3w [15] Robot Dreams<\/i> przedstawi\u0142 koncepcj\u0119 psychoterapii dla robot\u00f3w. Niestety dla Elvexa, robota opowiadaj\u0105cego o swoim marzeniu, w kt\u00f3rym najpierw wspomina o cz\u0142owieku nazywaj\u0105cym roboty lud\u017ami (ang.: men<\/i>), a potem stwierdza, \u017ce on jest tym cz\u0142owiekiem, spotkanie z psychoterapeutk\u0105 musi sko\u0144czy\u0107 si\u0119 unicestwieniem. W przedstawionym przez Asimova \u015bwiecie nie ma miejsca dla mentalnie niestabilnych<\/i> robot\u00f3w – maj\u0105ce marzenia maszyna jest potencjalnie niebezpieczna. Warto tu odnotowa\u0107, \u017ce Robert J. Sawyer w swoim eseju My, Oh, My!<\/i> kontrastuje opowiadanie Asimova z powie\u015bci\u0105 F. Pohla Gateway. Brama do gwiazd<\/i>, w kt\u00f3rej zaprezentowana zosta\u0142a przeciwna koncepcja. U Pohla terapeut\u0105 jest komputer, kt\u00f3ry wys\u0142uchawszy historii targanego poczuciem winy cz\u0142owieka (\u017cyje kosztem 9 innych os\u00f3b wessanych przez czarn\u0105 dziur\u0119) odpowiada, \u017ce: Yes. It is exactly what I call living. And in my best hypothetical sense, I envy it very much<\/i>. Na poz\u00f3r odmienne od siebie, przedstawione przez obu autor\u00f3w sytuacje \u0142\u0105czy jeden wsp\u00f3lny motyw – brak zrozumienia w relacji inteligentna maszyna – cz\u0142owiek.<\/p>\n Cz\u0119sto poruszany w literaturze motyw zagro\u017cenia ze strony AI sk\u0142oni\u0142 tw\u00f3rc\u00f3w do zastanowienia si\u0119 czy ludzko\u015b\u0107 potrafi temu sprosta\u0107. W odpowiedzi na te w\u0142a\u015bnie obawy powsta\u0142o wiele pozycji, w kt\u00f3rych spo\u0142ecze\u0144stwo potrafi utrzyma\u0107\u00a0kontrol\u0119 nad swoim losem poprzez zakazanie rozwoju sztucznej inteligencji, zaprojektowanie pos\u0142usznych robot\u00f3w (jak w ksi\u0105\u017ckach Isaaca Asimova) lub stworzenie symbiozy mi\u0119dzy lud\u017ami a maszynami. Frank Herbert przedstawi\u0142 koncepcj\u0119 epoki, w kt\u00f3rej ludzie mogliby ca\u0142kowicie zakaza\u0107 istnienia sztucznej inteligencji. Jego seria ksi\u0105\u017cek Dune<\/i> wspomina o rewolucji (D\u017cihad Butleria\u0144ski<\/i>), kt\u00f3ra by\u0142a kluczowa dla kszta\u0142towania si\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa i polityki w fikcyjnym wszech\u015bwiecie. W okresie tym dosz\u0142o do momentu, w kt\u00f3rym technologia sta\u0142a si\u0119 niebezpieczna dla ludzko\u015bci. Maszyny o inteligencji przewy\u017cszaj\u0105cej cz\u0142owieka zacz\u0119\u0142y si\u0119 buntowa\u0107 oraz niekontrolowanie realizowa\u0107 swoje cele, co doprowadzi\u0142o do konflikt\u00f3w i tragedii. W obliczu zagro\u017cenia postanowiono zrezygnowa\u0107 z dalszego rozwoju sztucznej inteligencji i zakaza\u0107 istnienia maszyn my\u015bl\u0105cych poprzez zmuszenie ich do poddania si\u0119 lub ich zniszczenie. W rezultacie, nak\u0142adano surowe kary za tworzenie AI, a fikcyjne Oran\u017cowe Pismo \u015awi\u0119te b\u0119d\u0105ce dokumentem o religijnym charakterze zawiera\u0142o zakaz tworzenia maszyn na podobie\u0144stwo ludzkiego umys\u0142u.<\/p>\n <\/p>\n Czy maszyny mog\u0105 pozosta\u0107 neutralne?<\/span><\/p>\n W literaturze cz\u0119sto spotykamy zar\u00f3wno utopijne, jak i dystopijne wizje post\u0119pu technologicznego. Jednak czy mo\u017cliwe jest, aby maszyny pozosta\u0142y neutralne? Istniej\u0105 pozycje literackie, w kt\u00f3rych sztuczna inteligencja wykazuje neutralno\u015b\u0107, nie d\u0105\u017c\u0105c do przej\u0119cia w\u0142adzy czy nadmiernej kontroli nad lud\u017ami. Przyk\u0142adowo, Wintermute i Neuromancer to dwie centralne sztuczne inteligencje wyst\u0119puj\u0105ce w powie\u015bci Neuromancer<\/i> Williama Gibsona. Wintermute zosta\u0142 stworzony jako program o ogromnej sile obliczeniowej, kt\u00f3ry \u200b\u200bdzia\u0142a raczej jako zaawansowany, ale bezosobowy algorytm. Neuromancer, z drugiej strony, posiada pewne elementy samo\u015bwiadomo\u015bci. Jest bardziej z\u0142o\u017cony i zdaje si\u0119 mie\u0107 bardziej skomplikowane cele i motywacje. Nie jest jednak jednoznacznie przedstawiony, w spos\u00f3b kt\u00f3ry sugerowa\u0142by, \u017ce posiada emocje czy osobowo\u015b\u0107 w ludzkim sensie. Obie sztuczne inteligencje funkcjonuj\u0105 zgodnie z celami i zadaniami, jakie zosta\u0142y dla nich zaprogramowane, a ich dzia\u0142ania s\u0105 raczej rezultatem z\u0142o\u017conych oblicze\u0144 ni\u017c osobistych uczu\u0107 czy emocji. Mo\u017cna wi\u0119c powiedzie\u0107, \u017ce pozostaj\u0105 one neutralne. Jednak\u017ce nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce jest to tylko fikcja, a jak sztuczna inteligencja b\u0119dzie funkcjonowa\u0107 w rzeczywisto\u015bci, oka\u017ce si\u0119 dopiero wtedy, gdy osi\u0105gnie ona zaawansowany poziom rozwoju. Jak wskazuje [16], maszyny mog\u0105 by\u0107 potencjalnie neutralne w podejmowaniu decyzji. Jednak\u017ce, osi\u0105gni\u0119cie pe\u0142nej bezstronno\u015bci wymaga odpowiedniego projektowania, aby wyeliminowa\u0107 wp\u0142yw emocji czy osobistych preferencji.<\/p>\n <\/p>\n Wp\u0142yw literatury a rozw\u00f3j wsp\u00f3\u0142czesnych technologii<\/span><\/p>\n Science fiction jest cz\u0119sto wykorzystywane jako \u017ar\u00f3d\u0142o inspiracji dla os\u00f3b pracuj\u0105cych w dziedzinie nauki i technologii. Murray Shanahan, kt\u00f3ry po\u015bwi\u0119ci\u0142 swoje \u017cycie zawodowe badaniom w dziedzinie sztucznej inteligencji, w swojej ksi\u0105\u017cce [17] przyznaje, \u017ce jako dziecko zainspirowany by\u0142 science fiction. Jednak zwraca on uwag\u0119, \u017ce celem takiej literatury, pomimo intelektualnego waloru, jest przede wszystkim dostarczanie rozrywki. Dlatego te\u017c b\u0142\u0119dem by\u0142oby u\u017cycie wykreowanych w literaturze pomys\u0142\u00f3w jako przewodniej my\u015bli w swojej pracy.<\/p>\n Badania [18] Sally Applin przeprowadzone w 2018 roku ukaza\u0142y, \u017ce science fiction cieszy si\u0119 ogromn\u0105 popularno\u015bci\u0105 w\u015br\u00f3d technolog\u00f3w pracuj\u0105cych dla du\u017cych firm w Dolinie Krzemowej. Zwraca ona jednak uwag\u0119, w jaki spos\u00f3b nowe wynalazki s\u0105 przyjmowane przez zaprezentowane w literaturze wyimaginowane spo\u0142ecze\u0144stwa dobrze dopasowane s\u0105 do technologii. Cz\u0119sto cechuj\u0105 si\u0119 one brakiem zr\u00f3\u017cnicowania, aby zapewni\u0107 poprawne funkcjonowanie \u015bwiata literackiego. Wiele opowiada\u0144 przedstawia jednokulturowe planety, nieobecno\u015b\u0107 os\u00f3b niepe\u0142nosprawnych, a nawet obce istoty. W spo\u0142ecze\u0144stwach takich zaawansowane technologie dobrze funkcjonuj\u0105, poniewa\u017c operuj\u0105 w zaprojektowanym dla nich \u015bwiecie, a nie odwrotnie. Ponadto cz\u0119sto innowacyjne gad\u017cety, s\u0105 wprowadzone po prostu po to, aby s\u0142u\u017cy\u0107 fikcyjnej narracji.<\/p>\n Zar\u00f3wno w filmach jak i powie\u015bciach science fiction mo\u017cemy spotka\u0107 si\u0119 w przyk\u0142adami sztucznej inteligencji. Ro\u017cni\u0105 si\u0119 one jednak od wsp\u00f3\u0142czesnej technologii, kt\u00f3ra nie jest w stanie wchodzi\u0107 w interakcje z\u00a0 cz\u0142owiekiem w por\u00f3wnywalnym stopniu zaawansowania. Przyk\u0142adowo, asystenci g\u0142osowi jak Siri czy Alexa oferuj\u0105 pewne interakcje, ale ich zrozumienie kontekstu i zdolno\u015b\u0107 do prowadzenia g\u0142\u0119bszych rozm\u00f3w s\u0105 ograniczone. Mog\u0105 odpowiada\u0107 na proste pytania, wykonywa\u0107 polecenia dotycz\u0105ce rutynowych zada\u0144 , ale brakuje im wnikliwego zrozumienia ludzkiego j\u0119zyka oraz zdolno\u015bci do empatycznego komunikowania si\u0119. Dlaczego jednak sztuczna inteligencja w \u017cyciu codziennym r\u00f3\u017cni si\u0119 od tego, jak przedstawiona zosta\u0142a w science fiction? Jeszcze dwie dekady temu wskazywano, \u017ce takie systemy s\u0105\u00a0 niemo\u017cliwe do stworzenia, poniewa\u017c komputery nie potrafi\u0105 interpretowa\u0107 losowych kawa\u0142k\u00f3w informacji, a nauka nadal nie rozumie wielu podstawowych proces\u00f3w my\u015blenia ludzkiego [19]. Aby dor\u00f3wna\u0107 fikcji konieczny jest rozw\u00f3j trzech obszar\u00f3w: finansowego, technicznego i naukowego [20]. Spekulowano jednak, \u017ce mimo tych wyzwa\u0144, post\u0119p w dziedzinie sztucznej inteligencji zbli\u017ca si\u0119 do tego, co dotychczas uwa\u017cano za niemo\u017cliwe.<\/p>\n <\/p>\n Podsumowanie<\/span><\/p>\n Science fiction cz\u0119sto nie maluje idyllicznego obrazu przysz\u0142o\u015bci, ale raczej podkre\u015bla dystopijne aspekty post\u0119pu technologicznego, ostrzegaj\u0105c przed potencjalnymi zagro\u017ceniami. Wa\u017cne jest, aby\u015bmy przyjrzeli si\u0119 nie tylko temu, co mo\u017cliwe, ale tak\u017ce temu, co moralnie w\u0142a\u015bciwe. Nierzadko to etyczne wybory naukowc\u00f3w i tw\u00f3rc\u00f3w decyduj\u0105 o kierunkach, w kt\u00f3rym nast\u0119puje rozw\u00f3j. Ostatecznie, to od ich wizji zale\u017cy, czy sztuczna inteligencja b\u0119dzie postrzegana jako narz\u0119dzie s\u0142u\u017c\u0105ce dobrobytowi ludzko\u015bci, czy te\u017c jako potencjalne \u017ar\u00f3d\u0142o zagro\u017ce\u0144 dla naszego istnienia. Literatura otwiera nowe pola do dyskusji na tle egzystencjalnym. Opr\u00f3cz przedstawie\u0144 zwyk\u0142ego wykorzystania sztucznej inteligencji w fantastyce naukowej pojawiaj\u0105 si\u0119 motywy zwi\u0105zane na przyk\u0142ad z przenoszeniem ludzkiej \u015bwiadomo\u015bci do \u015brodowiska wirtualnego, co skutkowa\u0107 mo\u017ce kryzysem to\u017csamo\u015bci. Analogicznie z ontologicznego punktu widzenia istnieje si\u0119 szereg w\u0105tpliwo\u015bci dotycz\u0105cych momentu, w kt\u00f3rym maszyna przekracza granic\u0119 samo\u015bwiadomo\u015bci.<\/p>\n <\/p>\n Bibliografia:<\/b><\/p>\n [1] Dukaj Jacek (2019). Po pi\u015bmie, Wydawnictwo Literackie<\/i><\/p>\n [2] Potts, D. T. (2012). A Companion to the Archaeology of the Ancient Near East<\/i>. p. 285<\/p>\n [3] Woods, Michael; Mary B. Woods (2000). Ancient Machines: From Wedges to Waterwheels<\/i><\/a>. USA: Twenty-First Century Books. p. 58. ISBN<\/a> 0-8225-2994-7<\/a><\/p>\n [4] Chiu, Y. C. (2010), An introduction to the History of Project Management<\/i><\/a>, Delft: Eburon Academic Publishers, p. 42, ISBN<\/a> 978-90-5972-437-2<\/a>, archived<\/a> from the original on 2016-08-18<\/p>\n [5] SkoreKeep<\/a> (2014), Mechanizm z Antykithiry<\/i>, https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Mechanizm_z_Antykithiry<\/a>, urldate:<\/i> 18.04.2024<\/p>\n [6] Falk, Jim<\/a> (November 14, 2014). Blaise Pascal’s Pascaline<\/i><\/a>. Things that Count<\/i><\/a>. Retrieved January 31, 2016.<\/p>\n [7] Butler, Samuel (1863). \u00a0<\/i>Darwin Among the Machines<\/i> [To the Editor of the Press, Christchurch, New Zealand, 13 June, 1863.]<\/a>. New Zealand Electronic Text Centre<\/i>.<\/p>\n [8] Amis, Kingsley, Nowe mapy piek\u0142a. W: Sp\u00f3r o SF<\/i>. Ryszard Handke, Lech J\u0119czymyk, Barbara Ok\u00f3lska (red.). Pozna\u0144: Wydawnictwo Pozna\u0144skie, 1989, s. 18, seria: \u201eSF\u201d Wydawnictwa Pozna\u0144skiego<\/a>. ISBN 83-210-0815-1<\/a><\/p>\n [9] Cave, Stephen; Dihal, Kanta (2019). Hopes and fears for intelligent machines in fiction and reality<\/i><\/a>. Nature Machine Intelligence<\/i>. 1 (2): 74\u201378. doi<\/a>:10.1038\/s42256-019-0020-9<\/a>. S2CID<\/a> 150700981<\/a><\/p>\n [10] Wiegel, Alexander (2012). AI in Science-fiction: a comparison of Moon (2009) and 2001: A Space Odyssey (1968)<\/i><\/a>. Aventinus<\/p>\n [11] Wikipedia The Free Encyclopedia, Artificial intelligence in fiction<\/i>, https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Artificial_intelligence_in_fiction#CITEREFWiegel2012<\/p>\n [12] Mori, Masahiro, The Uncanny Valley<\/i>, trans. Karl F. MacDorman and Takashi Minato, Energy 7 (1970): 33\u201335<\/p>\n [13] Sawyer, Robert J., (2012). AI and Sci-Fi: My, Oh, My!<\/i>, https:\/\/www.sfwriter.com\/precarn.htm<\/p>\n [14] MacDorman, Karl & Ishiguro, Hiroshi. (2006). The uncanny advantage of using androids in cognitive science research<\/i>. Interaction Studies. 7. 297-337. 10.1075\/is.7.3.03mac.<\/p>\n [15] Biblio, (2024). Books by Isaac Asimov<\/i>, https:\/\/www.biblio.com\/asimov-isaac\/author\/463<\/a><\/p>\n [16] Rajat Gupta, Can Machines be neutral in decision making if Humans are biased?, https:\/\/www.linkedin.com\/pulse\/can-machines-neutral-decision-making-humans-biased-rajat-gupta?trk=public_profile_article_view<\/p>\n [17] Murray, Shanahan, (2015). The Technological Singularity<\/i>, The MIT Press, Cambridge, Massachussets, US<\/i><\/p>\n [18] Applin, S.A. 2018. Our Present as the Past\u2019s Fictitious Future. In Speculative Anthropologies, Theorizing the Contemporary. (Anderson et al. Eds). Cultural Anthropology. 18 Dec. 2018.<\/p>\n [19] Coppula, D. (1998). Artificial intelligence: Where science fiction meets reality. ASEE Prism, 7(6), 18<\/p>\n [20] Waltz, D. L. (2006). Evolution, sociobiology, and the future of artificial intelligence.<\/i> IEEE Intelligent Systems, 21(3), 66<\/p>\n <\/p>\n Odniesienia do pozycji literackich:<\/b><\/p>\n [1] Isaac Asimov, Robot Dreams<\/i>, Ace, 1990.<\/p>\n [2] Isaac Asimov, Roboty<\/i>, zbi\u00f3r opowiada\u0144, 1950-1985.<\/p>\n [3] Isaac Asimov, Runaround<\/i>, opowiadanie z cyklu Ja, Robot<\/i>, 1950.<\/p>\n [4] Iain Menzies Banks, Consider Phlebas<\/i>, Orbit, 1987, ISBN<\/a> 1-85723-138-4<\/a>.<\/p>\n [5] Harry Bates, Rozstanie z Panem<\/i>, 1941.<\/p>\n [6] Walter Benjamin, Dzie\u0142o sztuki w dobie reprodukcji technicznej<\/i> (1935) [w:] tego\u017c, Tw\u00f3rca jako wytw\u00f3rca<\/i>, t\u0142um. J. Sikorski, Pozna\u0144 1975, s. 66\u2013105.<\/p>\n [7] Samuel Butler, Erewhon, or Over the Range<\/i><\/a> (1st ed.). London: Trubner & Co. 1872.<\/p>\n [8] Karel \u010capek, R.U.R., 1920.<\/p>\n [9] Greg Egan, Learning To Be Me<\/i>, w Axiomatic<\/i>, <\/i><\/b>Millennium, 1995.<\/p>\n [10] George Elliot, Impressions of Theophrastus Such<\/i>, Blackwood, 1878.<\/p>\n [11] Harlan Ellison, I Have No Mouth, and I Must Scream<\/i>, Galaxy Publishing Corp, 1967.<\/p>\n [12] William Gibson, Neuromancer<\/i>, Alkazar, 1992<\/p>\n [13] William Grove, The Wreck of a World<\/i>, 1890.<\/p>\n [14] Billie Letts, Where The Heart Is<\/i>, Spectre, 1995.<\/p>\n [15] Frederick Pohl, Gateway. Brama do gwiazd<\/i>, Alfa, 1987.<\/p>\n [16] Frederick Pohl, The Midas Plague<\/i>, 1954.<\/i><\/p>\n [17] Kim Stanley Robinson, Trylogia Marsja\u0144ska<\/i>, 1992-1999.<\/p>\n [18] Mary Shelly, Frankenstein<\/i>, 1818.<\/p>\n [19] Jack Williamson, The Humanoids<\/i>, 1948.<\/p>\n <\/p>\n Filmografia:<\/b><\/p>\n [1] Irwin Allen<\/a>, Lost in Space<\/i>, 1965-1968.<\/p>\n [2] Duncan Jones, Moon<\/i>, 2009.<\/p>\n [3] Stanley Kubrick, 2001: A Space Odyssey<\/i>, 1968.<\/p>\n [4] George Lucas, Star Wars, 1977-2005.<\/p>\n [5] Gene Roddenberry<\/a>, Star Trek: The Next Generation, <\/i>1987\u20131991.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/obraz2_temat_2_AS_MZ-1024x748.png\")
![\"\"](\"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/obraz1_temat_2_AS_MZ.png\")