{"id":6204,"date":"2025-03-17T23:53:32","date_gmt":"2025-03-17T23:53:32","guid":{"rendered":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/?p=6204"},"modified":"2025-03-17T23:53:32","modified_gmt":"2025-03-17T23:53:32","slug":"teatr-rzeczywistosci-wirtualnej-i-rozszerzonej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/2025\/03\/17\/teatr-rzeczywistosci-wirtualnej-i-rozszerzonej\/","title":{"rendered":"Teatr rzeczywisto\u015bci wirtualnej i rozszerzonej"},"content":{"rendered":"

Czy teatr mo\u017ce istnie\u0107 poza fizyczn\u0105 scen\u0105? Dzi\u0119ki technologii rozszerzonej (AR) i wirtualnej rzeczywisto\u015bci (VR) spektakle zyskuj\u0105 nowy wymiar, przenosz\u0105c widz\u00f3w do cyfrowych \u015bwiat\u00f3w i redefiniuj\u0105c interakcj\u0119 z aktorami. Od eksperymentalnych inscenizacji, takich jak „Nietota” Krzysztofa Garbaczewskiego, po immersyjne do\u015bwiadczenia „Draw Me Close”, w kt\u00f3rych widz staje si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 opowie\u015bci \u2013 teatr coraz \u015bmielej korzysta z nowoczesnych technologii.<\/strong>
\nAR i VR umo\u017cliwiaj\u0105 tworzenie wirtualnych scenografii, kreowanie interaktywnych \u015brodowisk i anga\u017cowanie publiczno\u015bci w spos\u00f3b dot\u0105d niespotykany. Jednak ich zastosowanie wi\u0105\u017ce si\u0119 tak\u017ce z wyzwaniami \u2013 wysokie koszty wdro\u017cenia, ograniczona liczba gogli VR czy fizyczny dyskomfort u widz\u00f3w to tylko niekt\u00f3re z nich. Czy przysz\u0142o\u015b\u0107 teatru nale\u017cy do cyfrowych spektakli? A mo\u017ce wirtualne do\u015bwiadczenia pozostan\u0105 jedynie eksperymentem? Przyjrzyjmy si\u0119 bli\u017cej, jak nowe technologie wp\u0142ywaj\u0105 na sztuk\u0119 sceniczn\u0105.<\/strong><\/p>\n

<\/p>\n

Kr\u00f3tka historia AR i VR<\/h1>\n

Wirtualna i rozszerzona rzeczywisto\u015b\u0107 to rozwi\u0105zania, z kt\u00f3rymi we wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiecie mo\u017cemy si\u0119 zetkn\u0105\u0107 w wielu r\u00f3\u017cnorodnych sytuacjach. Rozszerzona rzeczywisto\u015b\u0107 (AR) to technologia nak\u0142adaj\u0105ca cyfrowe elementy na rzeczywisty \u015bwiat, podczas gdy wirtualna rzeczywisto\u015b\u0107 (VR) ca\u0142kowicie przenosi u\u017cytkownika do cyfrowego, w pe\u0142ni immersyjnego \u015brodowiska. Za prekursor\u00f3w tych technologii uzna\u0107 mo\u017cna mi\u0119dzy innymi rozw\u00f3j perspektywy w sztuce renesansu oraz wynaleziony w 1838 roku przez Sir Charles Wheatstone’a stereoskop \u2013 urz\u0105dzenie, kt\u00f3re z p\u0142askich obrazk\u00f3w umia\u0142o stworzy\u0107 iluzj\u0119 przestrzenno\u015bci.<\/p>\n

W 1968 roku ameryka\u0144ski naukowiec Ivan Sutherland stworzy\u0142 pierwszy he\u0142m do wy\u015bwietlania rozszerzonej rzeczywisto\u015bci, kt\u00f3ry nazwany zosta\u0142 \u201cMieczem Damoklesa\u201d (\u201cSword of Damocles\u201d). Urz\u0105dzenie posiada\u0142o prosty interfejs oraz umo\u017cliwia\u0142o wy\u015bwietlanie danych wyj\u015bciowych z programu komputerowego na wy\u015bwietlaczu stereoskopowym. Perspektywa zale\u017ca\u0142a od tego, w kt\u00f3r\u0105 stron\u0119 skierowana by\u0142a g\u0142owa u\u017cytkownika. Aby uzyska\u0107 taki efekt konstrukcja musia\u0142a by\u0107 przymocowany do mechanicznego ramienia zawieszonego pod sufitem, czemu urz\u0105dzenie zawdzi\u0119cza swoj\u0105 mitologiczn\u0105 nazw\u0119.<\/p>\n

<\/a>
\u201cSword of Damocles\u201d – pierwsze gogle rozszerzonej rzeczywisto\u015bci, \u0179r\u00f3d\u0142o: researchgate.net<\/figcaption><\/figure>\n

W latach 80. XX wieku firma VPL Research, za\u0142o\u017cona przez Jarona Laniera, rozpocz\u0119\u0142a sprzeda\u017c gogli VR i wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cych z nimi r\u0119kawic, a Lanier zacz\u0105\u0142 u\u017cywa\u0107 nazwy \u201ewirtualna rzeczywisto\u015b\u0107\u201d. Poj\u0119cie \u201erozszerzonej rzeczywisto\u015bci\u201d (AR) zosta\u0142o natomiast po raz pierwszy wprowadzone przez badacza Boeinga, Toma Caudella, kt\u00f3ry wykorzysta\u0142 t\u0105 technologi\u0119 do stworzenia dedykowanego mechanikom oprogramowania umo\u017cliwiaj\u0105cego podgl\u0105danie rozk\u0142adu instalacji elektrycznej w budynku. W 1998 roku firma Sportsvision po raz pierwszy w historii u\u017cy\u0142a AR do transmisji na \u017cywo z meczu NFL, wprowadzaj\u0105c wyrysowan\u0105 na ekranie lini\u0119 pomiarow\u0105. Podobne rozwi\u0105zanie jest dzi\u015b stosowane w wielu dyscyplinach sportu (np. do\u00a0 wyznaczania linii spalonego w pi\u0142ce no\u017cnej, czy okre\u015blania wymaganej do obj\u0119cia prowadzenia odleg\u0142o\u015bci w skokach narciarskich).<\/p>\n

\"\"<\/a>
Wsp\u00f3\u0142czesne gogle Meta Quest 3<\/figcaption><\/figure>\n

Rozw\u00f3j wirtualnej rzeczywisto\u015bci znacz\u0105co przyspieszy\u0142 w 2010 roku, kiedy Palmer Luckey, stworzy\u0142 prototyp zestawu VR Oculus Rift. Dzi\u0119ki temu zainteresowanie wirtualn\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105 zyska\u0142o nowy impuls. Kampania crowdfundingowa maj\u0105ca na celu ufundowanie tego urz\u0105dzenia zebra\u0142a 2,4 miliona dolar\u00f3w, a firma Oculus VR zosta\u0142a w 2014 roku przej\u0119ta przez Facebooka za 2 miliardy dolar\u00f3w. W 2016 roku firma Microsoft zaprezentowa\u0142a HoloLens – zaawansowane gogle rozszerzonej rzeczywisto\u015bci, pozwalaj\u0105ce na obs\u0142ug\u0119 dwuwymiarowych i tr\u00f3jwymiarowych aplikacji. W tym samym roku premier\u0119 mia\u0142a r\u00f3wnie\u017c mobilna gra Pokemon GO, kt\u00f3ra mocno przyczyni\u0142a si\u0119 do rozpowszechnienia AR. Obecnie w sklepach z aplikacjami nie brakuje program\u00f3w wykorzystuj\u0105cych rozszerzon\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107 w r\u00f3\u017cnorodnych celach, a na rynku dost\u0119pnych jest wiele dedykowanych rozwi\u0105za\u0144 pozwalaj\u0105cych na korzystanie z dobrodziejstw technologii VR – swoje gogle tworz\u0105 mi\u0119dzy innymi takie firmy jak Meta, HTC, czy Sony.<\/p>\n

Wsp\u00f3\u0142czesne zastosowania AR i VR<\/h2>\n

AR i VR mog\u0105 pe\u0142ni\u0107 istotn\u0105 rol\u0119 w szkoleniu niekt\u00f3rych grup zawodowych – na przyk\u0142ad personelu wojskowego obs\u0142uguj\u0105cego skomplikowane urz\u0105dzenia, czy chirurg\u00f3w przygotowuj\u0105cych si\u0119 do przeprowadzania skomplikowanych operacji. Obszarem zastosowania rozszerzonej i wirtualnej rzeczywisto\u015bci, z kt\u00f3rym najwi\u0119cej os\u00f3b ma szans\u0119 si\u0119 zetkn\u0105\u0107, jest jednak bez w\u0105tpienia bran\u017ca rozrywkowa. Ca\u0142y czas powstaj\u0105 nowe gry stworzone z my\u015bl\u0105 o tej technologii (np. Half-Life: Alyx, Assassin\u2019s Creed Nexus VR, Horizon Call of the Mountain, Metro Awakening), oraz odpowiednio dostosowane do gogli VR porty istniej\u0105cych gier (Skyrim VR, Farming Simulator VR, DOOM 3: VR Edition). Technologia AR jest natomiast cz\u0119sto wykorzystywana w grach mobilnych – do najbardziej rozpoznawalnych produkcji tego typu, opr\u00f3cz Pokemon GO, nale\u017c\u0105 Minecraft Earth, The Walking Dead: Our World oraz Jurassic World Alive.<\/p>\n

<\/a>
Grafika promuj\u0105ca gr\u0119 Assassin\u2019s Creed Nexus VR<\/figcaption><\/figure>\n

Obydwie technologie znajduj\u0105 swoje zastosowanie tak\u017ce w turystyce – dzi\u0119ki wirtualnej rzeczywisto\u015bci osoby z r\u00f3\u017cnych miejsc \u015bwiata mog\u0105 zobaczy\u0107 na w\u0142asne oczy miejsca znajduj\u0105ce si\u0119 tysi\u0105ce kilometr\u00f3w od nich (np. korzystaj\u0105c z Google Earth VR). Aplikacje wykorzystuj\u0105ce rozszerzon\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107 mog\u0105 okaza\u0107 si\u0119 natomiast pomocne podczas zwiedzania nowych miejsc, pozwalaj\u0105c na wy\u015bwietlanie informacji o obiektach, na kt\u00f3re u\u017cytkownik skieruje aparat swojego telefonu. Nikogo nie powinno wi\u0119c dziwi\u0107 to, \u017ce eksplorowane s\u0105 kolejne mo\u017cliwe zastosowania wirtualnej i rozszerzonej rzeczywisto\u015bci, a jednym z nich jest teatr.<\/p>\n

Przyk\u0142ady spektakli wykorzystuj\u0105cych wirtualn\u0105 i rozszerzon\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107<\/b><\/h1>\n

\u201cNietota\u201d – re\u017c. Krzysztof Garbaczewski<\/h2>\n

Spektakl bazuje na powie\u015bci Tadeusza Mici\u0144skiego \u201eNietota. Ksi\u0119ga Tajemna Tatr\u201d z 1910 roku i zosta\u0142 po raz pierwszy zaprezentowany w Teatrze Powszechnym w pa\u017adzierniku 2018 roku. Przed wej\u015bciem na sal\u0119 widzowie otrzymuj\u0105 od obs\u0142ugi teatru niewielkie totemy z g\u0142o\u00ad\u015bnikami i podzespo\u0142ami elektroniczny\u00admi. Po wej\u015bciu na sal\u0119, kt\u00f3ra jest pusta i podzielona na sektory, publicz\u00adno\u015b\u0107 zajmuje swoje miejsca. Nast\u0119pnie ma miejsce wprowadzenie, kt\u00f3re polega na przedstawieniu przez aktor\u00f3w kilku uk\u0142ad\u00f3w rucho\u00adwych, kt\u00f3re uczestnicy spektaklu powinni na\u015bladowa\u0107. P\u00f3\u017aniej widzowie zak\u0142adaj\u0105 gogle VR, dzi\u0119ki kt\u00f3rym mog\u0105 eksplorowa\u0107 dziwne, mityczne Tatry opisane przez autora oryginalnej powie\u015bci.<\/p>\n