{"id":6474,"date":"2025-03-24T23:59:41","date_gmt":"2025-03-24T23:59:41","guid":{"rendered":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/?p=6474"},"modified":"2025-03-25T07:07:51","modified_gmt":"2025-03-25T07:07:51","slug":"midjourney-dall-e-stable-diffusion-i-inne-jak-to-jest-byc-malarzem-rysownikiem-i-grafikiem-w-swiecie-generatywnej-sztucznej-inteligencji-mozliwosci-ograniczenia-zagrozenia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/2025\/03\/24\/midjourney-dall-e-stable-diffusion-i-inne-jak-to-jest-byc-malarzem-rysownikiem-i-grafikiem-w-swiecie-generatywnej-sztucznej-inteligencji-mozliwosci-ograniczenia-zagrozenia\/","title":{"rendered":"MidJourney, Dall-E, Stable Diffusion i inne: jak to jest by\u0107 malarzem, rysownikiem i grafikiem w \u015bwiecie generatywnej sztucznej inteligencji – mo\u017cliwo\u015bci, ograniczenia, zagro\u017cenia"},"content":{"rendered":"

Wyobra\u017a sobie, \u017ce siadasz przed p\u0142\u00f3tnem, ale zamiast farb i p\u0119dzli masz klawiatur\u0119 i pot\u0119\u017cny algorytm. Wpisujesz kilka s\u0142\u00f3w \u2013 i po chwili na ekranie pojawia si\u0119 obraz wygl\u0105daj\u0105cy jak dzie\u0142o znanego malarza. Dla wsp\u00f3\u0142czesnych artyst\u00f3w wizualnych to nie scenariusz science fiction, lecz codzienno\u015b\u0107. Generatywna sztuczna inteligencja, taka jak MidJourney, DALL-E czy Stable Diffusion, otworzy\u0142a nowe mo\u017cliwo\u015bci tworzenia obraz\u00f3w na podstawie tekstu. Jednak wraz z zachwytem nad kreatywno\u015bci\u0105 maszyn pojawiaj\u0105 si\u0119 pytania o rol\u0119 cz\u0142owieka-artysty: czy w \u015bwiecie, gdzie ka\u017cdy<\/em> mo\u017ce wygenerowa\u0107 spektakularn\u0105 grafik\u0119 w kilka sekund, tradycyjni malarze i graficy maj\u0105 powody do obaw? Niniejszy post przygl\u0105da si\u0119 wieloaspektowo temu zagadnieniu \u2013 od entuzjazmu i nowych szans, po ograniczenia, zagro\u017cenia i dylematy etyczne wynikaj\u0105ce z ekspansji AI w sztuce.<\/strong><\/p>\n

<\/p>\n

Wst\u0119p<\/h2>\n

Rozw\u00f3j algorytm\u00f3w generatywnej sztucznej inteligencji w ostatnich latach dokona\u0142 wielkiej rewolucji w \u015bwiecie sztuki wizualnej. Modele text-to-image<\/em> (zamieniaj\u0105ce opis tekstowy na obraz) takie jak MidJourney, <\/strong>DALL-E 2<\/strong>\u00a0czy Stable Diffusion<\/strong> potrafi\u0105 tworzy\u0107 obrazy o zdumiewaj\u0105cej jako\u015bci na podstawie nawet najbardziej fantazyjnych polece\u0144 s\u0142ownych. W czerwcu 2022 magazyn Cosmopolitan<\/em> opublikowa\u0142 pierwsz\u0105 ok\u0142adk\u0119 wygenerowan\u0105 przez AI \u2013 przedstawiaj\u0105c\u0105 astronautk\u0119 krocz\u0105c\u0105 po obcej planecie, stworzon\u0105 we wsp\u00f3\u0142pracy artystki cyfrowej Karen X. Cheng z systemem DALL-E 2 (Clarke, 2022, [WEB1]).<\/p>\n

\"DALL-E
\nOk\u0142adka magazynu Cosmopolitan wygenerowana przez AI (\u017ar\u00f3d\u0142o: Cosmopolitan).<\/em><\/p>\n

Niemal z dnia na dzie\u0144 narz\u0119dzia te sta\u0142y si\u0119 dost\u0119pne dla milion\u00f3w u\u017cytkownik\u00f3w \u2013 MidJourney dzia\u0142a poprzez prosty interfejs na Discordzie lub zwyk\u0142\u0105 aplikacj\u0119 webow\u0105, za\u015b Stable Diffusion jako otwarto\u017ar\u00f3d\u0142owy model zosta\u0142 udost\u0119pniony publicznie (co umo\u017cliwi\u0142o powstanie wielu aplikacji opartych na nim). Fala entuzjazmu zala\u0142a internet: media spo\u0142eczno\u015bciowe zape\u0142ni\u0142y si\u0119 zjawiskowymi grafikami tworzonymi przez AI, a inwestorzy tech og\u0142osili nadej\u015bcie ery \u201egeneratywnej AI\u201d (Clarke, 2022, [WEB1]).<\/p>\n

Nie wszyscy jednak przyj\u0119li ten trend z zachwytem. Wraz z rosn\u0105c\u0105 popularno\u015bci\u0105 generatywnej AI wielu artyst\u00f3w plastyk\u00f3w<\/strong> \u2013 malarzy, ilustrator\u00f3w, grafik\u00f3w \u2013 zacz\u0119\u0142o publicznie wyra\u017ca\u0107 niepok\u00f3j. Zadaj\u0105 pytania o przysz\u0142o\u015b\u0107 kreatywnych zawod\u00f3w<\/strong>: czy praca ilustratora lub koncept artysty nie zostanie zdominowana przez algorytmy? Czy sztuczna inteligencja, kt\u00f3ra \u201enauczy\u0142a si\u0119\u201d styl\u00f3w tysi\u0119cy tw\u00f3rc\u00f3w, nie odbierze im odbiorc\u00f3w i zlece\u0144? Takie obawy pojawi\u0142y si\u0119 m.in. po g\u0142o\u015bnym incydencie na targach stanowych w Kolorado<\/strong> w 2022 roku, gdzie obraz wygenerowany przez AI MidJourney zdoby\u0142 pierwsz\u0105 nagrod\u0119 w konkursie sztuki cyfrowej \u2013 ku oburzeniu wielu malarzy (Kuta, 2022, [WEB2]). Jeden z internaut\u00f3w skomentowa\u0142 wtedy na Twitterze: \u201eNa naszych oczach ogl\u0105damy \u015bmier\u0107 sztuki… je\u015bli nawet kreatywne zawody nie s\u0105 bezpieczne od maszyn, to \u017cadne prace nie s\u0105\u201d<\/em> . Cho\u0107 brzmi to alarmistycznie, oddaje autentyczne emocje panuj\u0105ce w \u015brodowisku artystycznym.<\/p>\n

Celem tego artyku\u0142u jest przyjrzenie si\u0119 wieloaspektowo<\/strong> skutkom upowszechnienia generatywnej AI dla tw\u00f3rc\u00f3w wizualnych i ca\u0142ego ekosystemu sztuki. Przedstawimy perspektyw\u0119 artyst\u00f3w<\/strong> \u2013 zar\u00f3wno tych, kt\u00f3rzy postrzegaj\u0105 AI jako zagro\u017cenie, jak i tych, kt\u00f3rzy widz\u0105 w niej nowe narz\u0119dzie ekspresji. Om\u00f3wimy reakcje odbiorc\u00f3w sztuki<\/strong> i zmiany na rynku sztuki<\/strong> (od stock photos<\/em> po sztuk\u0119 wysok\u0105), a tak\u017ce dotkniemy kwestii praw autorskich, etyki i spo\u0142ecznych konsekwencji<\/strong>. Ca\u0142o\u015b\u0107 oparta jest na najnowszej literaturze i \u017ar\u00f3d\u0142ach \u2013 od bada\u0144 naukowych po wypowiedzi samych artyst\u00f3w \u2013 by krytycznie odpowiedzie\u0107 na pytanie: jak to jest by\u0107 artyst\u0105 w dobie sztucznej inteligencji?<\/em><\/p>\n

Generatywna AI a sztuka \u2013 nowe mo\u017cliwo\u015bci i kontrowersje<\/h2>\n

Modele pokroju DALL-E czy MidJourney reprezentuj\u0105 klas\u0119 tzw. generatywnej sztucznej inteligencji<\/strong>\u00a0zdolnej do tworzenia nowych tre\u015bci (obraz\u00f3w, muzyki, tekstu) na podstawie ogromnych zbior\u00f3w danych treningowych. W przypadku obraz\u00f3w oznacza to \u201enauczenie si\u0119\u201d wzorc\u00f3w z setek milion\u00f3w grafik i fotografii pobranych z internetu. Rezultat bywa imponuj\u0105cy: AI potrafi wygenerowa\u0107 od podstaw obraz w stylu impresjonist\u00f3w, surrealistyczn\u0105 scen\u0119 rodem z sn\u00f3w albo fotorealistyczny portret nieistniej\u0105cej osoby. Co wa\u017cne, powstaj\u0105 obrazy oryginalne<\/strong> \u2013 model nie kopiuje wprost istniej\u0105cych dzie\u0142, a raczej kombinuje<\/em> cechy stylistyczne i tre\u015bci, tworz\u0105c co\u015b nowego. Marcus du Sautoy, matematyk i autor ksi\u0105\u017cki The Creativity Code<\/em>, okre\u015bla to mianem \u201ekreatywno\u015bci kombinatorycznej\u201d \u2013 AI \u0142\u0105czy elementy znane ze sztuki w nowe konfiguracje (Clarke, 2022, [WEB1]). Bardziej zaawansowane algorytmy (np. niekt\u00f3re oparte na sieciach GAN) mog\u0105 wykazywa\u0107 cechy \u201ekreatywno\u015bci transformacyjnej\u201d, tworz\u0105c prace w zupe\u0142nie nowych stylach.<\/p>\n

<\/p>\n

Obraz wygenerowany przez AI \u2013 abstrakcyjny pejza\u017c w stylu Gustava Klimta. Sztuczna inteligencja potrafi na\u015bladowa\u0107 stylistyk\u0119 znanych artyst\u00f3w, co budzi zachwyt technologi\u0105, ale i pytania o ochron\u0119 unikatowego stylu malarzy.<\/em><\/p>\n

Dla odbiorc\u00f3w sztuki<\/strong> generatywna AI oznacza niespotykan\u0105 dot\u0105d dost\u0119pno\u015b\u0107 r\u00f3\u017cnorodnych obraz\u00f3w. Osoba nietrudni\u0105ca si\u0119 na co dzie\u0144 sztuk\u0105 mo\u017ce za pomoc\u0105 prostego opisu stworzy\u0107 efektown\u0105 ilustracj\u0119 \u2013 od koncepcji ok\u0142adki ksi\u0105\u017cki, przez plakat, po grafik\u0119 do posta w mediach spo\u0142eczno\u015bciowych. Zwolennicy m\u00f3wi\u0105 wr\u0119cz o demokratyzacji sztuki<\/strong>: \u201etak wielu ludzi na \u015bwiecie ma tw\u00f3rczy potencja\u0142, ale brakuje im umiej\u0119tno\u015bci \u2013 teraz mog\u0105 wyrazi\u0107 siebie wizualnie dzi\u0119ki AI\u201d \u2013 <\/em>argumentowa\u0142 Emad Mostaque, za\u0142o\u017cyciel Stability AI (Clarke, 2022, [WEB1]). Wed\u0142ug Mostaque\u2019a narz\u0119dzia pokroju Stable Diffusion czy MidJourney to po prostu nowy rodzaj p\u0119dzla<\/em>, kt\u00f3ry pozwala artystom skupi\u0107 si\u0119 na pomys\u0142ach, podczas gdy \u017cmudne detale wykonuje za nich maszyna (Horton, 2023, [WEB3]). Rzeczywi\u015bcie, cz\u0119\u015b\u0107 tw\u00f3rc\u00f3w przyj\u0119\u0142a AI entuzjastycznie: wykorzystuj\u0105 generatory obraz\u00f3w do szkicowania koncepcji, eksperyment\u00f3w z kompozycj\u0105 czy palet\u0105 barw, kt\u00f3re potem dopracowuj\u0105 manualnie. Istniej\u0105 ju\u017c arty\u015bci okre\u015blaj\u0105cy si\u0119 mianem AI artist<\/em> \u2013 specjalizuj\u0105cy si\u0119 w tworzeniu prac poprzez umiej\u0119tne \u201episanie prompt\u00f3w\u201d (opis\u00f3w dla modeli), co r\u00f3wnie\u017c bywa postrzegane jako nowa dziedzina kreatywno\u015bci.<\/p>\n

Jednocze\u015bnie od pocz\u0105tku pojawi\u0142y si\u0119 kontrowersje<\/strong>. Wielu malarzy i grafik\u00f3w zwraca uwag\u0119, \u017ce AI uczy si\u0119 na ich dorobku bez pytania o zgod\u0119<\/strong> i bez wynagrodzenia. Modele treningowe, takie jak baza LAION-5B<\/strong> u\u017cyta do trenowania Stable Diffusion, zawiera\u0142y miliardy obraz\u00f3w z internetu, w tym prace publikowane przez artyst\u00f3w na portalach typu ArtStation czy DeviantArt (Heikkil\u00e4, 2022, [WEB4]).\u00a0Algorytm nie tylko nauczy\u0142 si\u0119 na nich \u201ejak wygl\u0105da obraz olejny czy manga\u201d, ale wr\u0119cz potrafi tworzy\u0107 dzie\u0142a w charakterystycznym stylu konkretnych tw\u00f3rc\u00f3w<\/em>. G\u0142o\u015bnym przyk\u0142adem jest Greg Rutkowski<\/strong> \u2013 polski ilustrator fantasy, kt\u00f3rego nazwisko sta\u0142o si\u0119 jednym z najpopularniejszych s\u0142\u00f3w kluczowych w promptach Stable Diffusion. Jego ba\u015bniowe, pe\u0142ne detalu sceny by\u0142y tak cz\u0119sto wykorzystywane jako wz\u00f3r, \u017ce w ci\u0105gu miesi\u0105ca od premiery modelu jego nazwisko pojawi\u0142o si\u0119 w oko\u0142o 93 tysi\u0105cach zapyta\u0144 u\u017cytkownik\u00f3w \u2013 wi\u0119cej ni\u017c \u201ePicasso\u201d czy \u201eda Vinci\u201d. Rutkowski pocz\u0105tkowo my\u015bla\u0142, \u017ce to mo\u017ce nawet dobra reklama, ale szybko odkry\u0142, \u017ce internet zalewa fala prac podpisanych jego imieniem<\/em>, cho\u0107 nie przez niego stworzonych.\u00a0\u201eZa rok nie znajd\u0119 ju\u017c w sieci w\u0142asnych prac, bo [internet] b\u0119dzie zalany przez sztuk\u0119 AI\u201d<\/em> \u2013 skomentowa\u0142 z niepokojem. Dla artyst\u00f3w takich jak on jest to r\u00f3wnoznaczne z utrat\u0105 rozpoznawalno\u015bci oraz warto\u015bci ich stylu, kt\u00f3ry nagle przesta\u0142 by\u0107 unikatowy.<\/p>\n

Perspektywa artyst\u00f3w: od entuzjazmu po bunt<\/h2>\n

Reakcje artyst\u00f3w na pojawienie si\u0119 generatywnej AI rozci\u0105gaj\u0105 si\u0119 od ciekawo\u015bci i ch\u0119ci eksperymentowania, po strach i gniew. Wielu tw\u00f3rc\u00f3w czuje si\u0119, jakby stracili kontrol\u0119<\/strong> nad w\u0142asnym medium. Malarz cyfrowy RJ Palmer (pracuj\u0105cy m.in. dla bran\u017cy film\u00f3w i gier) przyzna\u0142 w wywiadzie, \u017ce gdy pierwszy raz zobaczy\u0142 realistyczne kompozycje wygenerowane przez DALL-E 2, ogarn\u0105\u0142 go niepok\u00f3j (Clarke, 2022, [WEB1]). My\u015bl, \u017ce ilustracje do magazyn\u00f3w, ok\u0142adki ksi\u0105\u017cek czy grafiki koncepcyjne mog\u0105 wkr\u00f3tce by\u0107 tworzone automatycznie, rodzi\u0142a pytania o miejsce dla ludzi w \u201ebran\u017cach kreatywnych\u201d<\/strong>. Podobne zaniepokojenie wyrazi\u0142o przeci\u0105gaj\u0105ce si\u0119 pytanie: co z moj\u0105 prac\u0105, je\u015bli klienci zamiast zatrudnia\u0107 artyst\u0119, wybior\u0105 ta\u0144sz\u0105 AI?<\/em><\/p>\n

Niekt\u00f3rzy arty\u015bci postanowili aktywnie zaprostestowa\u0107<\/strong>. W grudniu 2022 r. u\u017cytkownicy platformy ArtStation<\/strong> \u2013 popularnego portfolio dla tw\u00f3rc\u00f3w cyfrowych \u2013 zorganizowali masowy protest, publikuj\u0105c na swoich profilach grafiki z przekre\u015blonym napisem \u201eNO AI ART\u201d.<\/p>\n

\"r\/StableDiffusion
\n(\u0179r\u00f3d\u0142o: Reddit)<\/em><\/p>\n

By\u0142 to sprzeciw wobec zalewu galerii ArtStation przez obrazy generowane przez AI oraz apel o zabezpieczenie prac przed wykorzystywaniem w treningu modeli ([WEB5]). Przez kilka dni na stronie g\u0142\u00f3wnej serwisu niemal wszystkie miniatury to w\u0142a\u015bnie znak zakazu \u201eAI\u201d, co zmusi\u0142o firm\u0119 do reakcji. ArtStation ostatecznie wprowadzi\u0142 opcj\u0119 oznaczania prac tagiem zabraniaj\u0105cym ich u\u017cycia w treningu AI, jednak wielu ilustrator\u00f3w uzna\u0142o to za niewystarczaj\u0105ce (argumentuj\u0105c, \u017ce \u201emleko ju\u017c si\u0119 rozla\u0142o\u201d<\/strong> \u2013 obecne modele i tak zosta\u0142y wytrenowane na ich dzie\u0142ach bez zgody) (Clarke, 2022, [WEB1]). Podobne dyskusje tocz\u0105 si\u0119 na DeviantArt, gdzie administracja pr\u00f3bowa\u0142a umo\u017cliwi\u0107 tw\u00f3rcom wycofanie zgody na wykorzystywanie ich obraz\u00f3w, ale spotka\u0142a si\u0119 z krytyk\u0105 za domy\u015blne w\u0142\u0105czenie<\/em> ca\u0142ej bazy do trening\u00f3w AI w przesz\u0142o\u015bci.<\/p>\n

Wielu tw\u00f3rc\u00f3w przyznaje jednak, \u017ce ca\u0142kowite odrzucenie AI mo\u017ce by\u0107 trudne \u2013 i by\u0107 mo\u017ce nieop\u0142acalne \u2013 bo technologia ta ju\u017c znajduje zastosowania w bran\u017cy. Niekt\u00f3re studia designu u\u017cywaj\u0105 generatywnych modeli do tworzenia moodboard\u00f3w<\/em>, wst\u0119pnych koncepcji, kt\u00f3re potem dopracowuj\u0105 projektanci (Clarke, 2022, [WEB1]).\u00a0Wydawcy i agencje reklamowe eksperymentuj\u0105 z AI, by szybko wygenerowa\u0107 ilustracje do artyku\u0142\u00f3w czy kampanii (cho\u0107 cz\u0119sto finalnie zatrudniaj\u0105 artyst\u0119 do poprawienia szczeg\u00f3\u0142\u00f3w). Cz\u0119\u015b\u0107 artyst\u00f3w postanowi\u0142a wi\u0119c oswoi\u0107 AI i w\u0142\u0105czy\u0107 j\u0105 do swojego warsztatu<\/strong>. Argumentuj\u0105, \u017ce podobne obawy towarzyszy\u0142y ka\u017cdej nowince technologicznej w historii sztuki: wynalezienie aparatu fotograficznego w XIX w. mia\u0142o \u201ezabi\u0107 malarstwo realistyczne\u201d \u2013 tymczasem malarze znale\u017ali nowe \u015bcie\u017cki (impresjonizm, abstrakcja), a fotografia sta\u0142a si\u0119 osobn\u0105 form\u0105 sztuki. Analogicznie, AI mo\u017ce przej\u0105\u0107 pewne rzemie\u015blnicze<\/em> aspekty pracy (np. szybkie tworzenie wariant\u00f3w pomys\u0142u), ale ludzka kreatywno\u015b\u0107<\/em> znajdzie nowe obszary do wyra\u017cenia. Jak uj\u0105\u0142 to jeden z artyst\u00f3w wykorzystuj\u0105cych na co dzie\u0144 generatory: \u201ePoleganie na AI przy szkicu nie umniejsza mojej kreatywno\u015bci. To po prostu kolejne narz\u0119dzie \u2013 jak kiedy\u015b Photoshop \u2013 kt\u00f3re mog\u0119 tw\u00f3rczo wykorzysta\u0107\u201d<\/em> (Boehman, 2023, [WEB8]). W tym uj\u0119ciu artysta pozostaje re\u017cyserem i kuratorem<\/strong> procesu tw\u00f3rczego, nawet je\u015bli cz\u0119\u015b\u0107 wykonawcza nale\u017cy do algorytmu.<\/p>\n

\"Free
\nSymboliczne przedstawienie wsp\u00f3\u0142pracy (lub konkurencji) cz\u0142owieka-artysty i \u201erobota malarza\u201d. Wielu tw\u00f3rc\u00f3w obawia si\u0119, \u017ce sztuczna inteligencja odbierze im prac\u0119, inni staraj\u0105 si\u0119 wykorzysta\u0107 j\u0105 jako nowe narz\u0119dzie w procesie tw\u00f3rczym (\u017ar\u00f3d\u0142o: Pixabay).<\/em><\/p>\n

Perspektywa odbiorc\u00f3w i rynku sztuki<\/h2>\n

R\u00f3wnie interesuj\u0105ce jest spojrzenie odbiorc\u00f3w sztuki<\/strong> na fenomen AI-art. Czy dla widza ma znaczenie, czy obraz namalowa\u0142 cz\u0142owiek, czy wygenerowa\u0142a go maszyna? Okazuje si\u0119, \u017ce kontekst potrafi zmieni\u0107 odbi\u00f3r. Badania nad percepcj\u0105 sztuki AI wskazuj\u0105, \u017ce gdy ludzie nie wiedz\u0105<\/em>, kto jest autorem, oceniaj\u0105 estetyk\u0119 obrazu podobnie wysoko jak przy pracach ludzkich \u2013 dopiero informacja, \u017ce autorem jest AI, mo\u017ce obni\u017ca\u0107 subiektywn\u0105 warto\u015b\u0107 artystyczn\u0105 w oczach widza. Jednak ta uprzedzeniowa zni\u017cka<\/em> wobec dzie\u0142 AI zdaje si\u0119 s\u0142abn\u0105\u0107 w miar\u0119 oswajania si\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa z now\u0105 technologi\u0105. Najnowsze eksperymenty sugeruj\u0105 wr\u0119cz zmian\u0119 preferencji<\/strong>: w jednym z bada\u0144 z 2023 r. odnotowano trend, \u017ce uczestnicy zaczynaj\u0105 faworyzowa\u0107 kreacje syntetyczne, je\u015bli dor\u00f3wnuj\u0105 one jako\u015bci\u0105 ludzkim (Plinio, 2025, [WEB9]). Oznacza to, \u017ce granica mi\u0119dzy tym, co postrzegamy jako \u201eprawdziw\u0105 sztuk\u0119\u201d, a tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 AI mo\u017ce si\u0119 zaciera\u0107 wraz z normalizacj\u0105<\/em> tych drugich.<\/p>\n

Dla cz\u0119\u015bci publiczno\u015bci atrakcyjno\u015b\u0107 sztuki AI tkwi w jej widowiskowo\u015bci i nowo\u015bci<\/strong>. Wystawy prezentuj\u0105ce dzie\u0142a wygenerowane przez algorytmy (np. portrety wygenerowane przez GAN-y czy abstrakcje tworzone w czasie rzeczywistym przez roboty maluj\u0105ce) przyci\u0105gaj\u0105 uwag\u0119 medi\u00f3w i widz\u00f3w ciekawych \u201esztuki przysz\u0142o\u015bci\u201d. Ju\u017c w 2018 r. portret wygenerowany przez AI (\u201cEdmond de Belamy\u201d) zosta\u0142 sprzedany na aukcji Christie\u2019s za 432 tys. dolar\u00f3w, co sygnalizowa\u0142o wej\u015bcie AI do \u015bwiata sztuki kolekcjonerskiej ([WEB10]).<\/p>\n

\"undefined\"
\nPortret Edmonda de Belamy (\u017ar\u00f3d\u0142o: Wikipedia)
\n<\/em><\/p>\n

Rynek sztuki<\/strong> eksperymentuje z nowym medium: pojawiaj\u0105 si\u0119 galerie specjalizuj\u0105ce si\u0119 w artystach AI, a tak\u017ce hybrydowe projekty, gdzie cz\u0142owiek i algorytm wsp\u00f3\u0142tworz\u0105 dzie\u0142o. Z drugiej strony, tradycyjni kolekcjonerzy cz\u0119sto podchodz\u0105 sceptycznie \u2013 dla wielu z nich warto\u015b\u0107 obrazu wi\u0105\u017ce si\u0119 z aur\u0105 tw\u00f3rcy<\/em>, z ludzk\u0105 histori\u0105 i emocj\u0105 stoj\u0105c\u0105 za dzie\u0142em. Wygenerowany jednym klikni\u0119ciem obraz, cho\u0107 efektowny, mo\u017ce wydawa\u0107 si\u0119 pozbawiony tego g\u0142\u0119bszego kontekstu, jaki nadaje mu ludzki autor. Dlatego na aukcjach prace AI cz\u0119sto prezentowane s\u0105 jako efekt projektu artystycznego<\/em> ludzi (np. francuski kolektyw Obvious, kt\u00f3ry wystawi\u0142 wspomniany portret, zadba\u0142 o narracj\u0119 artystyczn\u0105 wok\u00f3\u0142 algorytmu jako \u201ewsp\u00f3\u0142tw\u00f3rcy\u201d).<\/p>\n

W wymiarze czysto komercyjnym, sztuka generatywna wp\u0142ywa ju\u017c na rynek ilustracji u\u017cytkowej i stock<\/strong>. Banki zdj\u0119\u0107 i grafik (jak Shutterstock) pocz\u0105tkowo zala\u0142a fala anonimowych obraz\u00f3w AI, budz\u0105c w\u0105tpliwo\u015bci prawne i etyczne. Shutterstock zdecydowa\u0142 si\u0119 w ko\u0144cu zintegrowa\u0107<\/em> generatory AI w swoj\u0105 platform\u0119, jednocze\u015bnie deklaruj\u0105c wynagradzanie tw\u00f3rc\u00f3w oryginalnych obraz\u00f3w, na kt\u00f3rych trenowany jest model (poprzez fundusz kompensacyjny) \u2013 jest to pr\u00f3ba znalezienia modelu biznesowego wsp\u00f3\u0142istnienia AI i fotograf\u00f3w\/grafik\u00f3w (Hern, 2022, [WEB11]). Z kolei konkurencyjny Getty Images obra\u0142 inn\u0105 strategi\u0119: zakaza\u0142<\/strong> w 2022 r. uploadowania tre\u015bci wygenerowanych przez AI, a w 2023 wytoczy\u0142 proces s\u0105dowy przeciw Stability AI, \u017c\u0105daj\u0105c odszkodowania za naruszenie praw autorskich do 12 milion\u00f3w zdj\u0119\u0107 ze swojej bazy u\u017cytych do trenowania Stable Diffusion (Brittain, 2023, [WEB6]). Ten sp\u00f3r prawny (i podobne w toku) mo\u017ce przedefiniowa\u0107 zasady korzystania z tre\u015bci chronionych w kontek\u015bcie trenowania modeli AI. Dla rynku oznacza to okres niepewno\u015bci: czy korzystanie z grafik AI jest legalne i bezpieczne?<\/strong> Wielu potencjalnych klient\u00f3w boi si\u0119 si\u0119ga\u0107 po te obrazy w obawie przed p\u00f3\u017aniejszymi roszczeniami.<\/p>\n

Prawa autorskie, w\u0142asno\u015b\u0107 i dylematy etyczne<\/h2>\n

Wszechobecno\u015b\u0107 generatywnej AI w tw\u00f3rczo\u015bci rodzi trudne pytania z zakresu prawa i etyki<\/strong>. Kluczowa kwestia brzmi: kto jest autorem i w\u0142a\u015bcicielem dzie\u0142a wygenerowanego przez sztuczn\u0105 inteligencj\u0119?<\/em> Wed\u0142ug klasycznego prawa autorskiego, chronione mog\u0105 by\u0107 wy\u0142\u0105cznie utwory stworzone przez cz\u0142owieka \u2013 co oznacza, \u017ce obrazy w pe\u0142ni wygenerowane przez AI mog\u0105 nie mie\u0107 \u017cadnego autora w rozumieniu prawnym. W USA Urz\u0105d ds. Praw Autorskich stwierdzi\u0142 w 2022 r., \u017ce praca stworzona w ca\u0142o\u015bci przez AI nie podlega ochronie, chyba \u017ce<\/strong> wyka\u017ce si\u0119 istotny wk\u0142ad tw\u00f3rczy cz\u0142owieka. W praktyce zatem ilustracja wygenerowana np. przez MidJourney nie nale\u017cy automatycznie<\/em> do osoby, kt\u00f3ra wpisa\u0142a prompt \u2013 co wi\u0119cej, te same lub bardzo podobne obrazy mo\u017ce wygenerowa\u0107 kto\u015b inny, wi\u0119c roszczenia wy\u0142\u0105czno\u015bci s\u0105 problematyczne. R\u00f3\u017cne kraje podchodz\u0105 do tego odmiennie: w Wielkiej Brytanii istnieje przepis przyznaj\u0105cy prawa producentowi utworu wygenerowanego przez komputer (czyli np. firmie rozwijaj\u0105cej AI), w UE trwaj\u0105 dyskusje nad doprecyzowaniem statusu takich dzie\u0142 (Chen, 2023, s. 140\u2013142). Brak jasnych regulacji<\/strong> tworzy szar\u0105 stref\u0119 \u2013 co np. z odpowiedzialno\u015bci\u0105 za wytworzone tre\u015bci? Je\u015bli AI wygeneruje obraz naruszaj\u0105cy cudzy wizerunek czy zawieraj\u0105cy czyje\u015b logo, kto ponosi win\u0119: u\u017cytkownik, tw\u00f3rcy algorytmu, a mo\u017ce nikt? Te pytania dopiero doczekaj\u0105 si\u0119 odpowiedzi w s\u0105dach i legislaturze.<\/p>\n

Z perspektywy etycznej, najwi\u0119cej emocji budzi wspomniane ju\u017c wykorzystanie cudzych prac do trenowania AI<\/strong>. Czy fakt, \u017ce AI \u201ezapozna\u0142a si\u0119\u201d z tysi\u0105cami obraz\u00f3w danego malarza i teraz potrafi tworzy\u0107 podobne, jest r\u00f3wnoznaczny z naruszeniem jego praw? Wielu artyst\u00f3w twierdzi, \u017ce tak \u2013 to jak skopiowanie istoty stylu<\/em>, kt\u00f3ry jest dorobkiem ich lat pracy. Przeciwnego zdania s\u0105 firmy rozwijaj\u0105ce AI, argumentuj\u0105ce, \u017ce trening przebiega na ogromnej skali<\/em> i \u017caden konkretny obraz nie jest odtwarzany<\/strong>, a jedynie s\u0142u\u017cy do og\u00f3lnej nauki. To por\u00f3wnanie do cz\u0142owieka, kt\u00f3ry ogl\u0105da setki obraz\u00f3w w muzeum, by zainspirowa\u0107 si\u0119 przed stworzeniem w\u0142asnego \u2013 czy muzeum musi pyta\u0107 tw\u00f3rc\u00f3w o zgod\u0119 na t\u0119 inspiracj\u0119? Problem w tym, \u017ce AI robi to hurtowo i bez rozr\u00f3\u017cnienia, a efekty mog\u0105 by\u0107 nieodr\u00f3\u017cnialne od prac konkretnych artyst\u00f3w.<\/p>\n

Wnioski<\/h2>\n

Jak zatem wygl\u0105da bycie malarzem, rysownikiem czy grafikiem w erze generatywnej sztucznej inteligencji? Z pewno\u015bci\u0105 inaczej ni\u017c dekad\u0119 temu \u2013 krajobraz tw\u00f3rczy uleg\u0142 drastycznej przemianie. Z jednej strony arty\u015bci zyskali pot\u0119\u017cne narz\u0119dzie<\/strong>, kt\u00f3re przy umiej\u0119tnym u\u017cyciu mo\u017ce wzbogaci\u0107 proces tw\u00f3rczy o niesko\u0144czone wariacje i inspiracje. Mo\u017cna argumentowa\u0107, \u017ce AI mo\u017ce odci\u0105\u017cy\u0107 tw\u00f3rc\u00f3w od technicznych trudno\u015bci, pozwalaj\u0105c skupi\u0107 si\u0119 na koncepcie i kompozycji (co podnosi efektywno\u015b\u0107 pracy). Z drugiej strony pojawi\u0142o si\u0119 realne zagro\u017cenie<\/strong>, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 zlece\u0144 \u2013 zw\u0142aszcza komercyjnych, nastawionych na szybko\u015b\u0107 i koszty \u2013 odp\u0142ynie od ludzi do algorytm\u00f3w. Artysta staje przed wyzwaniem udowodnienia warto\u015bci dodanej<\/em>, jak\u0105 daje jego unikalna kreatywno\u015b\u0107 i \u015bwiadomo\u015b\u0107, w por\u00f3wnaniu z \u201ebezduszn\u0105\u201d, ale b\u0142yskawiczn\u0105 AI.<\/p>\n

Bilans generatywnej AI dla sztuk wizualnych nie jest jednoznaczny. Wiele zale\u017cy od tego, jak spo\u0142ecze\u0144stwo i prawo u\u0142o\u017c\u0105 relacje<\/strong> mi\u0119dzy prac\u0105 ludzi a prac\u0105 maszyn. Konieczne wydaje si\u0119 wypracowanie regulacji chroni\u0105cych tw\u00f3rc\u00f3w \u2013 np. obowi\u0105zkowej transparentno\u015bci co do danych treningowych modeli (postulowanej m.in. przez Jiang i wsp. (2023), kt\u00f3rzy sugeruj\u0105 prawo do bycia poinformowanym i opcj\u0119 opt-out<\/em> dla artyst\u00f3w. Wa\u017cne jest te\u017c edukowanie odbiorc\u00f3w<\/strong>, by rozumieli kontekst powstawania obraz\u00f3w: czy instytucje kulturalne powinny oznacza\u0107 dzie\u0142a stworzone przez AI? By\u0107 mo\u017ce tak, aby widz m\u00f3g\u0142 sam oceni\u0107, jak to wp\u0142ywa na jego odbi\u00f3r. Wreszcie, \u015brodowisko artystyczne samo pr\u00f3buje si\u0119 adaptowa\u0107 \u2013 jedni poprzez integracj\u0119 AI w swoje prace, inni poprzez tworzenie sztuki akcentuj\u0105cej rol\u0119 cz\u0142owieka<\/strong>.<\/p>\n

Historia uczy, \u017ce sztuka przetrwa<\/strong> nawet najg\u0142\u0119bsze technologie, bo tkwi w niej co\u015b, czego algorytmy nie\u0142atwo zast\u0105pi\u0105: ludzka potrzeba ekspresji i komunikacji do\u015bwiadczenia. By\u0107 mo\u017ce przysz\u0142o\u015b\u0107 to symbioza: artysta jako mentor<\/em> AI, nadaj\u0105cy jej kierunek i sens, a AI jako asystent<\/em> i \u017ar\u00f3d\u0142o nowej estetyki. Jak pisze Yueqiao Chen (2023), sztuka generatywna ma potencja\u0142 sta\u0107 si\u0119 pozytywn\u0105 si\u0142\u0105 w \u015bwiecie sztuki \u2013 o ile wprowadzi si\u0119 odpowiednie ramy prawne i etyczne, by zr\u00f3wnowa\u017cy\u0107 interesy tw\u00f3rc\u00f3w i innowator\u00f3w (s. 142\u2013144). W \u015bwiecie generatywnej AI arty\u015bci wci\u0105\u017c s\u0105 potrzebni \u2013 by zadawa\u0107 wa\u017cne pytania, prowokowa\u0107 emocje i pilnowa\u0107, aby w pogoni za technologicznym zachwytem nie zagubi\u0107 tego, co w sztuce najistotniejsze: cz\u0142owiecze\u0144stwa<\/em>.<\/p>\n

Bibliografia:<\/strong><\/p>\n

    \n
  • Chen, Y. (2023). Pandora\u2019s Pixel Box: The Rise of AI Art and the Ethical Dilemma of Creativity<\/em>. Lecture Notes in Education Psychology and Public Media, 28<\/strong>, 135\u2013143. DOI: 10.54254\/2753-7048\/28\/20231315.<\/li>\n
  • Jiang, H., Brown, L., Cheng, J., et al.<\/em> (2023). AI Art and its Impact on Artists<\/em>. W: Proc. AAAI\/ACM Conference on AI, Ethics, and Society (AIES \u201923)<\/strong>, 363\u2013374. DOI: 10.1145\/3600211.3604681.<\/li>\n
  • du Sautoy, M. (2019). The Creativity Code: Art and Innovation in the Age of AI<\/em>. Harvard University Press.<\/li>\n<\/ul>\n

    \u0179r\u00f3d\u0142a internetowe:<\/strong><\/p>\n

      \n
    • [WEB1] Clarke, L. (2022). When AI can make art \u2013 what does it mean for creativity?\u00a0<\/em>The Guardian<\/strong>, 12.11.2022.<\/li>\n
    • [WEB2] Kuta, S. (2022). Art Made With Artificial Intelligence Wins at State Fair<\/em>. Smithsonian Magazine<\/strong>, 6.09.2022.<\/li>\n
    • [WEB3] Horton, C. B. et al. (2023) Bias against AI art can enhance perceptions of human creativity. <\/em>Scientific Reports,\u00a0<\/strong>3.11.2023.<\/li>\n
    • [WEB4] Heikkil\u00e4, M. (2022). This artist is dominating AI-generated art. And he\u2019s not happy about it.<\/em> MIT Technology Review<\/strong>, 16.09.2022.<\/li>\n
    • [WEB5] (2023). ArtStation artists stage mass protest against AI-generated artwork.\u00a0<\/em><\/li>\n
    • [WEB6] Brittain, B. (2023). Getty Images lawsuit says Stability AI misused photos to train AI<\/em>. Reuters Technology News<\/strong>, 6.02.2023.<\/li>\n
    • [WEB7] (2023). Greg Rutkowski was removed from Stable Diffusion; AI artists brought him back, <\/em>30.07.2023.<\/li>\n
    • [WEB8] Boehman, C. (2023). In Defense of AI Art<\/em>. Dost\u0119p: CraigBoehman.com.<\/li>\n
    • [WEB9] Plinio, S. (2025). Human perception of art in the age of artificial intelligence,<\/em> Frontiers <\/strong>8.01.2025.<\/li>\n
    • [WEB10] (2019). Pierwszy obraz namalowany przez sztuczn\u0105 inteligencj\u0119 sprzedany na aukcji. Za p\u00f3\u0142 prawie miliona dolar\u00f3w.\u00a0National Geographic\u00a0<\/strong>1.07.2019.<\/em><\/li>\n
    • [WEB11] Hern, A. (2022). Artists protest as art platform ArtStation is flooded with AI-generated images<\/em>. The Guardian<\/strong>, 14.12.2022.<\/li>\n<\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

      Wyobra\u017a sobie, \u017ce siadasz przed p\u0142\u00f3tnem, ale zamiast farb i p\u0119dzli masz klawiatur\u0119 i pot\u0119\u017cny algorytm. Wpisujesz kilka s\u0142\u00f3w \u2013 i po chwili na ekranie pojawia si\u0119 obraz wygl\u0105daj\u0105cy jak dzie\u0142o znanego malarza. Dla wsp\u00f3\u0142czesnych artyst\u00f3w wizualnych to nie scenariusz science fiction, lecz codzienno\u015b\u0107. Generatywna sztuczna inteligencja, taka jak MidJourney, DALL-E czy Stable Diffusion, otworzy\u0142a […]<\/p>\n","protected":false},"author":296,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[470],"tags":[],"class_list":["post-6474","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-agh-2024-25"],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6474","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/296"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6474"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6474\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6570,"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6474\/revisions\/6570"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6474"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6474"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6474"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}