{"id":6606,"date":"2025-03-31T20:43:20","date_gmt":"2025-03-31T20:43:20","guid":{"rendered":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/?p=6606"},"modified":"2025-03-31T20:44:27","modified_gmt":"2025-03-31T20:44:27","slug":"sztuczna-inteligencja-w-selekcji-i-modyfikacji-genetycznej-roslin-czy-ai-wspierajaca-rozwoj-odpornych-odmian-roslin-stanowi-przelom-w-ekologii-czy-raczej-wzmacnia-monopol-firm-biotechnologi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/2025\/03\/31\/sztuczna-inteligencja-w-selekcji-i-modyfikacji-genetycznej-roslin-czy-ai-wspierajaca-rozwoj-odpornych-odmian-roslin-stanowi-przelom-w-ekologii-czy-raczej-wzmacnia-monopol-firm-biotechnologi\/","title":{"rendered":"Sztuczna inteligencja w selekcji i modyfikacji genetycznej ro\u015blin \u2013 czy AI wspieraj\u0105ca rozw\u00f3j odpornych odmian ro\u015blin stanowi prze\u0142om w ekologii, czy raczej wzmacnia monopol firm biotechnologicznych na nasiona i patenty rolnicze."},"content":{"rendered":"<p>Wyobra\u017amy sobie \u015bwiat, w kt\u00f3rym ro\u015bliny s\u0105 nie tylko bardziej odporne na choroby i szkodniki, ale tak\u017ce potrafi\u0105 przetrwa\u0107 w trudnych warunkach klimatycznych \u2013 przy mniejszym zu\u017cyciu wody i pestycyd\u00f3w. Taki scenariusz zdaje si\u0119 by\u0107 na wyci\u0105gni\u0119cie r\u0119ki dzi\u0119ki dynamicznemu rozwojowi sztucznej inteligencji i nowoczesnych technik modyfikacji genetycznych. Z drugiej strony pojawiaj\u0105 si\u0119 obawy, \u017ce te same technologie, kt\u00f3re mog\u0105 rozwi\u0105za\u0107 problem g\u0142odu i zniszcze\u0144 ekologicznych, mog\u0105 tak\u017ce wzmocni\u0107 monopol gigant\u00f3w biotechnologicznych na rynku nasion i zwi\u0119kszy\u0107 zale\u017cno\u015b\u0107 rolnik\u00f3w od wielkich koncern\u00f3w.<br \/>\n<!--more--><span style=\"font-size: 14pt\"><strong><br \/>\nAI w hodowli ro\u015blin &#8211; jak to dzia\u0142a?<\/strong><\/span><\/p>\n<p class=\"\" data-start=\"983\" data-end=\"1026\">Technologie AI w rolnictwie obejmuj\u0105 m.in.:<\/p>\n<ul>\n<li data-start=\"983\" data-end=\"1026\"><strong data-start=\"1031\" data-end=\"1050\">Analiz\u0119 genom\u00f3w<\/strong>: Sztuczna inteligencja umo\u017cliwia przetwarzanie ogromnych baz danych genetycznych (tysi\u0105ce odmian pszenicy, kukurydzy czy ry\u017cu) w kr\u00f3tkim czasie. Algorytmy ucz\u0105ce si\u0119\u00a0 identyfikuj\u0105 geny odpowiedzialne za kluczowe cechy ro\u015blin, takie jak odporno\u015b\u0107 na wysokie temperatury lub stres wodny [1].<\/li>\n<li data-start=\"1360\" data-end=\"1597\"><strong data-start=\"1360\" data-end=\"1376\">Edycj\u0119 gen\u00f3w<\/strong> (np. CRISPR-Cas9): AI pomaga w precyzyjnym doborze miejsc w genomie, gdzie dokonywane s\u0105 modyfikacje genetyczne, aby uzyska\u0107 ro\u015bliny o po\u017c\u0105danych parametrach (np. szybszym wzro\u015bcie czy mniejszej podatno\u015bci na choroby) [2].<\/li>\n<li data-start=\"1601\" data-end=\"1867\"><strong data-start=\"1601\" data-end=\"1625\">Rolnictwo precyzyjne<\/strong>: Systemy AI (w po\u0142\u0105czeniu z dronami i satelitami) monitoruj\u0105 stan upraw i sugeruj\u0105 optymaln\u0105 dawk\u0119 nawoz\u00f3w, ilo\u015b\u0107 wody czy moment oprysku. Dzi\u0119ki temu ro\u015bliny rosn\u0105 w kontrolowanych warunkach, co pozwala ograniczy\u0107 zu\u017cycie pestycyd\u00f3w i wody [3].<\/li>\n<\/ul>\n<h4><strong><em>Czym jest CRISPR\/Cas9?<\/em><\/strong><\/h4>\n<p>CRISPR\/Cas9 to jedna z najwa\u017cniejszych innowacji w in\u017cynierii genetycznej ostatnich lat. W du\u017cym uproszczeniu, <strong data-start=\"140\" data-end=\"150\">CRISPR<\/strong> (Clustered Regularly Interspaced Short Palindromic Repeats) jest fragmentem bakteryjnego DNA stanowi\u0105cego naturalny system obrony przed wirusami, natomiast <strong data-start=\"307\" data-end=\"315\">Cas9<\/strong> to enzym, kt\u00f3ry \u201etnie\u201d materia\u0142 genetyczny w wyznaczonych miejscach. Naukowcy wykorzystuj\u0105 ten uk\u0142ad do precyzyjnego wprowadzania zmian w genomie (poprzez \u201ewyci\u0119cie\u201d i\/lub \u201ewklejenie\u201d fragmentu DNA).<\/p>\n<p>W przeciwie\u0144stwie do tradycyjnego <strong>GMO<\/strong>, gdzie cz\u0119sto przenoszono geny mi\u0119dzy zupe\u0142nie r\u00f3\u017cnymi gatunkami, CRISPR\/Cas9 pozwala na edycj\u0119 w obr\u0119bie jednego genomu b\u0105d\u017a wprowadzenie minimalnych, celowanych zmian. Zmniejsza to ryzyko niekontrolowanych mutacji i umo\u017cliwia osi\u0105gni\u0119cie dok\u0142adnie\u00a0zaplanowanych efekt\u00f3w.<\/p>\n<h3><strong><span style=\"font-size: 14pt\">Przyk\u0142ady zastosowa\u0144<\/span><\/strong><\/h3>\n<ol>\n<li><strong><strong><strong><strong><strong>\u201eSuperpszenica\u201d \u2013 australijska odpowied\u017a na susz\u0119<\/strong><\/strong><\/strong><\/strong><\/strong>W Australii, gdzie d\u0142ugotrwa\u0142e okresy suszy stanowi\u0105 powa\u017cne wyzwanie dla rolnictwa, naukowcy postawili na genetyczn\u0105 modyfikacj\u0119 pszenicy z wykorzystaniem narz\u0119dzi AI i metody CRISPR-Cas9. Celem jest uzyskanie ro\u015blin o wi\u0119kszej tolerancji na deficyt wody i wysokie temperatury. Wst\u0119pne eksperymenty pokazuj\u0105, \u017ce dzi\u0119ki specyficznym modyfikacjom genetycznym ro\u015bliny zu\u017cywaj\u0105 nawet do 25% mniej wody, jednocze\u015bnie utrzymuj\u0105c podobn\u0105 wielko\u015b\u0107 k\u0142os\u00f3w. Ta \u201esuperpszenica\u201d mo\u017ce pom\u00f3c australijskim rolnikom unikn\u0105\u0107 spadku produkcji zbo\u017cowej w obliczu nasilaj\u0105cych si\u0119 zmian klimatycznych. Co wi\u0119cej, wypracowane w Australii metody mog\u0105 zosta\u0107 zastosowane tak\u017ce w innych cz\u0119\u015bciach \u015bwiata zagro\u017conych susz\u0105.<\/li>\n<li><strong><strong><strong><strong><strong>\u201eZ\u0142oty ry\u017c 2.0\u201d \u2013 walka z niedo\u017cywieniem i ekstremalnymi warunkami<\/strong><\/strong><\/strong><\/strong><\/strong>\u201eZ\u0142oty ry\u017c\u201d to inicjatywa sprzed kilkunastu lat, kt\u00f3ra zak\u0142ada\u0142a wzbogacenie ry\u017cu w prowitamin\u0119 A, aby przeciwdzia\u0142a\u0107 niedoborom \u017cywieniowym w krajach rozwijaj\u0105cych si\u0119. Obecnie naukowcy, wykorzystuj\u0105c sztuczn\u0105 inteligencj\u0119, opracowuj\u0105 kolejn\u0105 generacj\u0119 tego projektu \u2013 tzw. \u201eZ\u0142oty ry\u017c 2.0\u201d. Poza wysok\u0105 zawarto\u015bci\u0105 prowitaminy A, ro\u015bliny zyskuj\u0105 dodatkow\u0105 odporno\u015b\u0107 na cz\u0119ste w Azji Po\u0142udniowo-Wschodniej powodzie i ekstremalne zjawiska pogodowe. Algorytmy por\u00f3wnuj\u0105 genomy r\u00f3\u017cnych odmian ry\u017cu, wytypowuj\u0105c warianty gen\u00f3w odpowiadaj\u0105ce za przetrwanie d\u0142ugotrwa\u0142ego zalania. Dzi\u0119ki temu mo\u017cliwa jest jednoczesna poprawa warto\u015bci od\u017cywczej ziarna i odporno\u015bci na trudne warunki.\u00a0Krytycy obawiaj\u0105 si\u0119, \u017ce rozwini\u0119ty w korporacjach biotechnologicznych \u201eZ\u0142oty ry\u017c 2.0\u201d mo\u017ce by\u0107 obci\u0105\u017cony restrykcyjnymi patentami, co utrudni dost\u0119p rolnikom. Zwolennicy podkre\u015blaj\u0105 jednak, \u017ce tego typu innowacje mog\u0105 pom\u00f3c w walce z niedo\u017cywieniem i rosn\u0105cym zagro\u017ceniem klimatycznym.<\/li>\n<li><strong><strong><strong><strong>Satelitarne wsparcie w rolnictwie precyzyjnym<\/strong><\/strong><\/strong><\/strong>Coraz cz\u0119\u015bciej rolnicy si\u0119gaj\u0105 po dane satelitarne pozyskiwane m.in. z program\u00f3w takich jak Copernicus (ESA) czy Landsat (NASA). Te obrazy w po\u0142\u0105czeniu z algorytmami AI dostarczaj\u0105 szczeg\u00f3\u0142owych informacji o kondycji ro\u015blin na rozleg\u0142ych obszarach. Algorytmy obliczaj\u0105 wska\u017aniki ro\u015blinno\u015bci (np. NDVI \u2013 Normalized Difference Vegetation Index), kt\u00f3re wskazuj\u0105, czy ro\u015bliny s\u0105 zdrowe i optymalnie zaopatrzone w wod\u0119. Zmiany w odbiciu \u015bwiat\u0142a w pasmach bliskiej podczerwieni mog\u0105 sugerowa\u0107, \u017ce ro\u015bliny cierpi\u0105 z powodu niedobor\u00f3w sk\u0142adnik\u00f3w od\u017cywczych lub infekcji chorobowych. Na podstawie historycznych danych pogodowych i obraz\u00f3w satelitarnych systemy AI potrafi\u0105 szacowa\u0107 wielko\u015b\u0107 przysz\u0142ych zbior\u00f3w, co umo\u017cliwia lepsze planowanie produkcji i minimalizowanie strat.\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><figure id=\"attachment_6642\" aria-describedby=\"caption-attachment-6642\" style=\"width: 979px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-6642\" src=\"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/SatAgro.png\" alt=\"\" width=\"979\" height=\"588\" srcset=\"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/SatAgro.png 979w, https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/SatAgro-300x180.png 300w, https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/SatAgro-768x461.png 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 979px) 100vw, 979px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-6642\" class=\"wp-caption-text\">Przyk\u0142ad wykorzystania zdj\u0119\u0107 satelitarnych do analizy gleby &#8211; platforma SatAgro.<\/figcaption><\/figure><\/li>\n<li><strong>Inteligentne maszyny w walce z chwastami<\/strong>Jednym z ciekawszych przyk\u0142ad\u00f3w zastosowania AI w praktyce s\u0105 maszyny rolnicze nowej generacji, takie jak Track LaserWeeder. To autonomiczna maszyna wyposa\u017cona w zaawansowane systemy wizyjne, analiz\u0119 obrazu w czasie rzeczywistym oraz precyzyjne lasery, kt\u00f3re rozpoznaj\u0105 i eliminuj\u0105 chwasty bez naruszania samych ro\u015blin uprawnych. LaserWeeder mo\u017ce dzia\u0142a\u0107 w trudnych warunkach glebowych, ograniczaj\u0105c u\u017cycie herbicyd\u00f3w, co jest korzystne dla \u015brodowiska i zdrowia ludzi. Jednocze\u015bnie pozwala ograniczy\u0107 koszty pracy i zwi\u0119kszy\u0107 precyzj\u0119 zabieg\u00f3w agrotechnicznych. Dzi\u0119ki takim rozwi\u0105zaniom sztuczna inteligencja wkracza bezpo\u015brednio na pola uprawne, przekszta\u0142caj\u0105c rolnictwo w bardziej\u00a0 zautomatyzowane.\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" title=\"Track LaserWeeder | Carbon Robotics\" width=\"600\" height=\"338\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/JW_tlRKB0R0?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" referrerpolicy=\"strict-origin-when-cross-origin\" allowfullscreen><\/iframe><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<h3><span style=\"font-size: 14pt\"><strong>Walka z kryzysem klimatycznym czy pog\u0142\u0119bianie nier\u00f3wno\u015bci?<\/strong><\/span><\/h3>\n<h4><em><strong>Potencja\u0142 ekologiczny<\/strong><\/em><\/h4>\n<p>AI w hodowli ro\u015blin pozwala szybciej reagowa\u0107 na zmieniaj\u0105ce si\u0119 warunki klimatyczne. Dzi\u0119ki temu mo\u017cna:<\/p>\n<ul>\n<li class=\"\" data-start=\"3515\" data-end=\"3620\">\n<p class=\"\" data-start=\"3517\" data-end=\"3620\"><strong data-start=\"3517\" data-end=\"3560\">Zmniejszy\u0107 zu\u017cycie pestycyd\u00f3w i nawoz\u00f3w, <\/strong>co jest korzystne dla bior\u00f3\u017cnorodno\u015bci i jako\u015bci gleby.<\/p>\n<\/li>\n<li class=\"\" data-start=\"3621\" data-end=\"3713\">\n<p class=\"\" data-start=\"3623\" data-end=\"3713\"><strong data-start=\"3623\" data-end=\"3666\">Poprawi\u0107 efektywno\u015b\u0107 wykorzystania wody<\/strong>, co ma znaczenie w suchych regionach \u015bwiata.<\/p>\n<\/li>\n<li class=\"\" data-start=\"3714\" data-end=\"3838\">\n<p class=\"\" data-start=\"3716\" data-end=\"3838\"><strong data-start=\"3716\" data-end=\"3762\">Przyspieszy\u0107 proces selekcji nowych odmian<\/strong>, kt\u00f3re znosz\u0105 ekstremalne temperatury i rosn\u0105 wydajnie w s\u0142abszych glebach.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p>Jednocze\u015bnie rolnicy w krajach najbardziej nara\u017conych na skutki globalnego ocieplenia (Afryka Subsaharyjska, Azja Po\u0142udniowa) zyskuj\u0105 narz\u0119dzia, by lepiej dostosowa\u0107 si\u0119 do niestabilnych warunk\u00f3w pogodowych. W d\u0142u\u017cszej perspektywie mo\u017ce to przyczyni\u0107 si\u0119 do zahamowania wzrostu cen \u017cywno\u015bci na rynkach \u015bwiatowych.<\/p>\n<h4><em><strong>Monopolizacja rynku i licencje nasienne<\/strong><\/em><\/h4>\n<p class=\"\" data-start=\"4205\" data-end=\"4285\">Z drugiej strony, nie brakuje g\u0142os\u00f3w wskazuj\u0105cych na ryzyko monopolizacji:<\/p>\n<ul>\n<li data-start=\"4288\" data-end=\"4455\">Tylko najwi\u0119ksze korporacje biotechnologiczne posiadaj\u0105 kapita\u0142 na finansowanie zaawansowanych bada\u0144 w obszarze AI i in\u017cynierii genetycznej.<\/li>\n<li data-start=\"4458\" data-end=\"4588\">Rolnicy cz\u0119sto musz\u0105 kupowa\u0107 nasiona na licencjach, kt\u00f3rych nie mog\u0105 ponownie wysiewa\u0107 w kolejnym roku (tzw. zakaz replantacji).<\/li>\n<li data-start=\"4591\" data-end=\"4748\">Wysokie koszty dost\u0119pu do \u201einteligentnych\u201d nasion mog\u0105 wykluczy\u0107 ma\u0142e gospodarstwa i sk\u0142oni\u0107 je do korzystania z ta\u0144szych, ale mniej odpornych odmian.<\/li>\n<li data-start=\"4751\" data-end=\"4894\">W efekcie mo\u017ce doj\u015b\u0107 do sytuacji, w kt\u00f3rej kluczowe geny odporno\u015bciowe b\u0119d\u0105 zastrze\u017cone patentami, wzmacniaj\u0105c zale\u017cno\u015b\u0107 rolnik\u00f3w od koncern\u00f3w [4].<\/li>\n<\/ul>\n<h3><span style=\"font-size: 14pt\"><strong>Etyczne dylematy i regulacje<\/strong><\/span><\/h3>\n<h4><em><strong>GMO czy nie-GMO?<\/strong><\/em><\/h4>\n<p>Wielu konsument\u00f3w obawia si\u0119, \u017ce edycja genetyczna ro\u015blin wspierana przez AI to kolejny rozdzia\u0142 GMO, tyle \u017ce w nowym wydaniu. Niekt\u00f3re organizacje ekologiczne argumentuj\u0105, \u017ce cho\u0107 CRISPR jest dok\u0142adniejszy [7], to wci\u0105\u017c ingerencja w genom mo\u017ce powodowa\u0107 nieprzewidywalne skutki:<\/p>\n<ul>\n<li class=\"\" data-start=\"5375\" data-end=\"5516\">\n<p class=\"\" data-start=\"5377\" data-end=\"5516\"><strong data-start=\"5377\" data-end=\"5396\">Unia Europejska<\/strong> traktuje ro\u015bliny edytowane genetycznie (tzw. New Genomic Techniques) podobnie jak GMO, co podlega \u015bcis\u0142ym regulacjom.<\/p>\n<\/li>\n<li class=\"\" data-start=\"5517\" data-end=\"5667\">\n<p class=\"\" data-start=\"5519\" data-end=\"5667\"><strong data-start=\"5519\" data-end=\"5540\">Stany Zjednoczone<\/strong> s\u0105 bardziej liberalne i cz\u0119sto nie klasyfikuj\u0105 CRISPR-owych ro\u015blin jako GMO, je\u015bli nie wprowadzono obcych gen\u00f3w spoza gatunku.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<h4><em><strong>Prawo do nasion i suwerenno\u015b\u0107 \u017cywno\u015bciowa<\/strong><\/em><\/h4>\n<p>Pojawiaj\u0105 si\u0119 g\u0142osy, \u017ce dost\u0119p do nasion powinien by\u0107 prawem cz\u0142owieka, a nie dobrem luksusowym. Dlatego coraz wi\u0119cej \u015brodowisk naukowych proponuje:<\/p>\n<ul>\n<li class=\"\" data-start=\"5872\" data-end=\"5985\">\n<p class=\"\" data-start=\"5874\" data-end=\"5985\"><strong data-start=\"5874\" data-end=\"5908\">Tworzenie otwartych baz danych<\/strong> genom\u00f3w ro\u015blin (tzw. open source seeds [5]), aby unikn\u0105\u0107 monopolu patentowego.<\/p>\n<\/li>\n<li class=\"\" data-start=\"5986\" data-end=\"6140\">\n<p class=\"\" data-start=\"5988\" data-end=\"6140\"><strong data-start=\"5988\" data-end=\"6024\">Kr\u00f3tszy okres ochrony patentowej<\/strong> \u2013 tak by innowacje przechodzi\u0142y z czasem do domeny publicznej i mog\u0142y by\u0107 wykorzystywane przez ma\u0142e gospodarstwa.<\/p>\n<\/li>\n<li class=\"\" data-start=\"6141\" data-end=\"6336\">\n<p class=\"\" data-start=\"6143\" data-end=\"6336\"><strong data-start=\"6143\" data-end=\"6165\">Wsparcie publiczne<\/strong>: organizacje rz\u0105dowe mog\u0105 finansowa\u0107 niezale\u017cne projekty hodowlane z udzia\u0142em AI, \u017ceby rolnicy i spo\u0142eczno\u015bci lokalne mia\u0142y swobod\u0119 w wyborze materia\u0142u siewnego.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p><em><strong>Sprawa Percy&#8217;ego Schmeisera<\/strong><\/em><\/p>\n<p class=\"\" data-start=\"172\" data-end=\"830\">Jednym z najbardziej znanych i kontrowersyjnych przypadk\u00f3w dotycz\u0105cych prawa do nasion by\u0142a historia kanadyjskiego rolnika <strong data-start=\"295\" data-end=\"319\">Percy\u2019ego Schmeisera<\/strong>, kt\u00f3ry w latach 90. XX wieku zosta\u0142 pozwany przez korporacj\u0119 <strong>Monsanto<\/strong> [6]. Na jego polach wykryto obecno\u015b\u0107 zmodyfikowanego rzepaku odpornego na herbicyd Roundup \u2013 odmiany opatentowanej przez Monsanto. Schmeiser twierdzi\u0142, \u017ce nasiona trafi\u0142y na jego pole przypadkowo, np. przez wiatr lub py\u0142ek z s\u0105siednich upraw. Mimo to, w 2004 roku S\u0105d Najwy\u017cszy Kanady uzna\u0142 naruszenie patentu, cho\u0107 jednocze\u015bnie nie przyzna\u0142 Monsanto prawa do odszkodowania, poniewa\u017c Schmeiser nie odni\u00f3s\u0142 korzy\u015bci maj\u0105tkowych z uprawy.<\/p>\n<p class=\"\" data-start=\"832\" data-end=\"1295\">Sprawa odbi\u0142a si\u0119 szerokim echem w debacie publicznej \u2013 wielu rolnik\u00f3w uzna\u0142o wyrok za symboliczny przyk\u0142ad zagro\u017cenia dla suwerenno\u015bci rolnictwa. Chocia\u017c formalnie nie przegra\u0142 finansowo, Schmeiser musia\u0142 pokry\u0107 wysokie koszty prawne i ostatecznie sprzeda\u0142 swoje ranczo.<\/p>\n<h3><span style=\"font-size: 14pt\"><strong>Czy AI mo\u017ce rozwi\u0105za\u0107 problem g\u0142odu?<\/strong><\/span><\/h3>\n<p class=\"\" data-start=\"7247\" data-end=\"7540\">Perspektywa tworzenia bardziej wydajnych ro\u015blin, kt\u00f3re znios\u0105 nawet skrajne warunki klimatyczne, jest bardzo obiecuj\u0105ca w kontek\u015bcie rosn\u0105cej populacji \u015bwiata. Wed\u0142ug niekt\u00f3rych szacunk\u00f3w, do 2050 roku b\u0119dziemy musieli wyprodukowa\u0107 o 30% wi\u0119cej \u017cywno\u015bci [7], aby nakarmi\u0107 globaln\u0105 populacj\u0119.<\/p>\n<ul data-start=\"7541\" data-end=\"7943\">\n<li class=\"\" data-start=\"7541\" data-end=\"7676\">\n<p class=\"\" data-start=\"7543\" data-end=\"7676\"><strong data-start=\"1785\" data-end=\"1798\">Optymi\u015bci<\/strong> wskazuj\u0105, \u017ce post\u0119p w hodowli mo\u017ce by\u0107 tak szybki, i\u017c unikniemy g\u0142\u0119bokich kryzys\u00f3w \u017cywno\u015bciowych w najbli\u017cszych dekadach. Twierdz\u0105 te\u017c, \u017ce im bardziej powszechna stanie si\u0119 technologia, tym ni\u017cszy b\u0119dzie jej koszt, co powinno u\u0142atwi\u0107 dost\u0119p do nowych odmian nawet mniejszym gospodarzom.<\/p>\n<\/li>\n<li class=\"\" data-start=\"7677\" data-end=\"7943\">\n<p class=\"\" data-start=\"7679\" data-end=\"7943\"><strong data-start=\"2091\" data-end=\"2103\">Sceptycy<\/strong> ostrzegaj\u0105 jednak, \u017ce w praktyce najnowsze i najbardziej odporne nasiona mog\u0105 by\u0107 dost\u0119pne g\u0142\u00f3wnie w krajach o wysokim poziomie rozwoju lub dla koncern\u00f3w biotechnologicznych dysponuj\u0105cych du\u017cymi zasobami finansowymi. W rezultacie rolnicy z biedniejszych region\u00f3w \u015bwiata mog\u0105 zosta\u0107 zmarginalizowani, co pog\u0142\u0119bi nier\u00f3wno\u015bci i os\u0142abi lokaln\u0105 suwerenno\u015b\u0107 \u017cywno\u015bciow\u0105.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<figure id=\"attachment_6679\" aria-describedby=\"caption-attachment-6679\" style=\"width: 448px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-6679\" src=\"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/Calkowita_populacja.png\" alt=\"\" width=\"448\" height=\"397\" srcset=\"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/Calkowita_populacja.png 448w, https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/Calkowita_populacja-300x266.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 448px) 100vw, 448px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-6679\" class=\"wp-caption-text\">Przewidywana liczba ludno\u015bci wg portalstatystyczny.pl<\/figcaption><\/figure>\n<h3>\u0179r\u00f3d\u0142a<\/h3>\n<p>[1] Tester, M., &amp; Langridge, P. (2010). Breeding technologies to increase crop production in a changing world. <em data-start=\"1389\" data-end=\"1398\">Science<\/em>, 327(5967), 818\u2013822. <a class=\"cursor-pointer\" target=\"_new\" rel=\"noopener\" data-start=\"1420\" data-end=\"1459\">https:\/\/doi.org\/10.1126\/science.1183700<\/a><\/p>\n<p class=\"\" data-start=\"1461\" data-end=\"1632\">[2] Doudna, J.A., &amp; Charpentier, E. (2014). The new frontier of genome engineering with CRISPR-Cas9. <em data-start=\"1562\" data-end=\"1571\">Science<\/em>, 346(6213), 1258096. <a class=\"cursor-pointer\" target=\"_new\" rel=\"noopener\" data-start=\"1593\" data-end=\"1632\">https:\/\/doi.org\/10.1126\/science.1258096<\/a><\/p>\n<p class=\"\" data-start=\"1634\" data-end=\"1753\">[3] <span style=\"font-size: 12pt\">Monitoring upraw z Eksploratorem SatAgro. <\/span><a class=\"\" href=\"https:\/\/rolniczeabc.pl\/418967,Jak-dane-satelitarne-moga-pomoc-uprawom.html\" target=\"_new\" rel=\"noopener\" data-start=\"1679\" data-end=\"1753\">https:\/\/satagro.pl\/blog\/monitoring-upraw-z-eksploratorem-satagro-piec-przydatnych-wskazowek<\/a><\/p>\n<p class=\"\" data-start=\"1755\" data-end=\"1952\">[4] Helliwell, R., &amp; Harwood, J. (2019). Regulating agricultural biotechnology: GM crops and the politics of risk. <em data-start=\"1870\" data-end=\"1899\">Plant Biotechnology Journal<\/em>, 17(7), 1341\u20131350. <a class=\"cursor-pointer\" target=\"_new\" rel=\"noopener\" data-start=\"1919\" data-end=\"1952\">https:\/\/doi.org\/10.1111\/pbi.13101<\/a><\/p>\n<p class=\"\" data-start=\"1954\" data-end=\"2022\">[5] Open Source Seeds Initiative. <a class=\"\" href=\"https:\/\/www.opensourceseeds.org\/en\" target=\"_new\" rel=\"noopener\" data-start=\"1988\" data-end=\"2022\">https:\/\/www.opensourceseeds.org\/en<\/a><\/p>\n<p data-start=\"1954\" data-end=\"2022\">[6] Supreme Court of Canada \u2013 Monsanto Canada Inc. v. Schmeiser, [2004] 1 S.C.R. 902: <a class=\"cursor-pointer\" target=\"_new\" rel=\"noopener\" data-start=\"1429\" data-end=\"1492\">https:\/\/scc-csc.lexum.com\/scc-csc\/scc-csc\/en\/item\/2147\/index.do<\/a><\/p>\n<p class=\"\" data-start=\"2215\" data-end=\"2392\">[7] Nature Biotechnology. (2023). Access to CRISPR crops: balancing innovation and equity. <em data-start=\"2306\" data-end=\"2328\">Nature Biotechnology<\/em>, 41(1), 1\u20132. <a class=\"\" href=\"https:\/\/www.nature.com\/articles\/s41587-022-01569-9\" target=\"_new\" rel=\"noopener\" data-start=\"2342\" data-end=\"2392\">https:\/\/www.nature.com\/articles\/s41587-022-01569-9<\/a><\/p>\n<p class=\"\" data-start=\"2024\" data-end=\"2213\">[8] Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO). (2022). <em data-start=\"2099\" data-end=\"2139\">The State of Food and Agriculture 2022<\/em>. <a class=\"\" href=\"https:\/\/openknowledge.fao.org\/items\/65139780-d06c-4b7c-a2cd-3ed4256eaa1c\" target=\"_new\" rel=\"noopener\" data-start=\"2141\" data-end=\"2213\">https:\/\/openknowledge.fao.org\/items\/65139780-d06c-4b7c-a2cd-3ed4256eaa1c<\/a><\/p>\n<p class=\"\" data-start=\"2394\" data-end=\"2585\">[9] Fellows, P.J. (2009). Emerging technologies for food processing. In: <em data-start=\"2467\" data-end=\"2522\">Comprehensive Reviews in Food Science and Food Safety<\/em>, 6(1), 1\u20135. <a class=\"cursor-pointer\" target=\"_new\" rel=\"noopener\" data-start=\"2535\" data-end=\"2585\">https:\/\/doi.org\/10.1111\/j.1541-4337.2007.00029_7.x<\/a><\/p>\n<p data-start=\"2394\" data-end=\"2585\">[10] Orczyk, Wac\u0142aw. &#8222;Edytowanie genom\u00f3w ro\u015blin uprawnych. Minimum fakt\u00f3w, bez mit\u00f3w.&#8221; <i>Nauka<\/i> 4 (2019): 35-46. <a href=\"https:\/\/journals.pan.pl\/Content\/112802\/PDF\/N%23419-03-Orczyk.pdf\">https:\/\/journals.pan.pl\/Content\/112802\/PDF\/N%23419-03-Orczyk.pdf<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Wyobra\u017amy sobie \u015bwiat, w kt\u00f3rym ro\u015bliny s\u0105 nie tylko bardziej odporne na choroby i szkodniki, ale tak\u017ce potrafi\u0105 przetrwa\u0107 w trudnych warunkach klimatycznych \u2013 przy mniejszym zu\u017cyciu wody i pestycyd\u00f3w. Taki scenariusz zdaje si\u0119 by\u0107 na wyci\u0105gni\u0119cie r\u0119ki dzi\u0119ki dynamicznemu rozwojowi sztucznej inteligencji i nowoczesnych technik modyfikacji genetycznych. Z drugiej strony pojawiaj\u0105 si\u0119 obawy, \u017ce [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":226,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[470],"tags":[15,168,12,239],"class_list":["post-6606","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-agh-2024-25","tag-ai","tag-automatyzacja","tag-etyka","tag-rolnictwo"],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6606","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/226"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6606"}],"version-history":[{"count":29,"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6606\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6688,"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6606\/revisions\/6688"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6606"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6606"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6606"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}