{"id":6793,"date":"2025-04-06T11:00:46","date_gmt":"2025-04-06T11:00:46","guid":{"rendered":"http:\/\/architeles.eu\/ethics\/?p=6793"},"modified":"2025-04-06T11:16:40","modified_gmt":"2025-04-06T11:16:40","slug":"stoj-i-zyj-strategie-instytucjonalne-i-informatyczne-ograniczania-uzycia-technologii-przez-pieszych-i-rowerzystow-oraz-identyfikacja-zagrozen-w-otoczeniu-uzytkownika-smartf","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/2025\/04\/06\/stoj-i-zyj-strategie-instytucjonalne-i-informatyczne-ograniczania-uzycia-technologii-przez-pieszych-i-rowerzystow-oraz-identyfikacja-zagrozen-w-otoczeniu-uzytkownika-smartf\/","title":{"rendered":"\u201eSt\u00f3j i \u017cyj\u201d \u2013 strategie instytucjonalne i informatyczne ograniczania u\u017cycia technologii przez pieszych i rowerzyst\u00f3w oraz identyfikacja zagro\u017ce\u0144 w otoczeniu u\u017cytkownika smartfona."},"content":{"rendered":"

Powszechna obecno\u015b\u0107 smartfon\u00f3w w przestrzeni publicznej doprowadzi\u0142a do powstania nowego zagro\u017cenia: dekoncentracji u\u017cytkownik\u00f3w urz\u0105dze\u0144 mobilnych podczas poruszania si\u0119 po mie\u015bcie. Artyku\u0142 analizuje zjawisko tzw. „smartphone zombies” z perspektywy spo\u0142ecznej, etycznej i technologicznej, wskazuj\u0105c mo\u017cliwe informatyczne oraz organizacyjne sposoby ograniczenia tego problemu. W kontek\u015bcie rosn\u0105cego zastosowania AI i data science, rozwa\u017camy rol\u0119 system\u00f3w predykcyjnych, infrastruktury inteligentnych miast oraz regulacji spo\u0142ecznych.<\/strong><\/p>\n

Wprowadzenie<\/h2>\n

Wsp\u00f3\u0142czesne miasta stoj\u0105 przed coraz wi\u0119kszymi wyzwaniami zwi\u0105zanymi z bezpiecze\u0144stwem niechronionych uczestnik\u00f3w ruchu drogowego. W erze cyfrowej jednym z najbardziej niepokoj\u0105cych zjawisk staje si\u0119 tzw. „smartphone zombies” \u2013 piesi i rowerzy\u015bci zanurzeni w ekranach urz\u0105dze\u0144 mobilnych, kt\u00f3rzy ignoruj\u0105 otoczenie, powoduj\u0105c zagro\u017cenie dla siebie i innych. Artyku\u0142 ten przedstawia przegl\u0105d strategii instytucjonalnych oraz rozwi\u0105za\u0144 informatycznych i robotycznych, kt\u00f3re maj\u0105 na celu ograniczenie tego zjawiska, a tak\u017ce identyfikacj\u0119 zagro\u017ce\u0144 w otoczeniu u\u017cytkownika smartfona.<\/p>\n

Przegl\u0105d literatury i kontekst teoretyczny<\/h2>\n

Zagadnienia etyczne zwi\u0105zane z wykorzystaniem technologii mobilnych w przestrzeni publicznej od lat s\u0105 przedmiotem dyskusji w literaturze z zakresu technologii i spo\u0142ecze\u0144stwa. Sherry Turkle (2011) w pracy Alone Together<\/em> podkre\u015bla erozj\u0119 relacji mi\u0119dzyludzkich oraz pog\u0142\u0119biaj\u0105c\u0105 si\u0119 izolacj\u0119 wynikaj\u0105c\u0105 z nadu\u017cycia technologii. Z kolei Nicholas Carr (2010) w The Shallows<\/em> opisuje, jak technologia wp\u0142ywa na nasz\u0105 uwag\u0119 i zdolno\u015b\u0107 koncentracji. W tym kontek\u015bcie zagro\u017cenie zwi\u0105zane z „bezmy\u015blnym poruszaniem si\u0119” staje si\u0119 jednym z aspekt\u00f3w szerszego problemu technologicznego rozproszenia.<\/p>\n

Problem: dekoncentracja i jej skutki spo\u0142eczne<\/h2>\n

Uzale\u017cnienie od technologii<\/h3>\n

Wzrost uzale\u017cnienia od smartfon\u00f3w, medi\u00f3w spo\u0142eczno\u015bciowych i sta\u0142ej potrzeby bycia online (tzw. FOMO \u2013 Fear of Missing Out) prowadzi do coraz cz\u0119stszych przypadk\u00f3w dekoncentracji w ruchu drogowym. Piesi przestaj\u0105 obserwowa\u0107 przej\u015bcia dla pieszych, a rowerzy\u015bci czytaj\u0105 wiadomo\u015bci w czasie jazdy, co znacz\u0105co obni\u017ca ich zdolno\u015b\u0107 do szybkiego reagowania.<\/p>\n

Wp\u0142yw korzystania ze smartfona na bezpiecze\u0144stwo pieszych<\/h3>\n

Badanie opublikowane w International Journal of Environmental Research and Public Health<\/em> (PMC9408215) pokazuje, \u017ce korzystanie ze smartfon\u00f3w przez pieszych znacz\u0105co zwi\u0119ksza ryzyko wypadk\u00f3w, a jego skala zale\u017cy od rodzaju wykonywanego zadania oraz otoczenia. W eksperymencie wzi\u0119\u0142o udzia\u0142 201 m\u0142odych doros\u0142ych, kt\u00f3rzy poruszali si\u0119 pieszo zar\u00f3wno w warunkach laboratoryjnych, jak i w \u015brodowisku miejskim. Uczestnicy mieli za zadanie przej\u015b\u0107 okre\u015blony dystans w trzech wariantach: bez telefonu, rozmawiaj\u0105c przez telefon oraz pisz\u0105c wiadomo\u015bci tekstowe. Wyniki pokaza\u0142y, \u017ce u\u017cywanie smartfona podczas chodzenia wyd\u0142u\u017ca czas i zwi\u0119ksza liczb\u0119 krok\u00f3w potrzebnych do pokonania tej samej trasy, co wskazuje na obni\u017con\u0105 koncentracj\u0119 i wi\u0119ksze ryzyko potkni\u0119cia lub zderzenia z przeszkod\u0105. Szczeg\u00f3lnie wysokie ryzyko zaobserwowano w \u015brodowisku miejskim, gdzie wyst\u0119puj\u0105 realne zagro\u017cenia zwi\u0105zane z ruchem drogowym. Autorzy badania podkre\u015blaj\u0105, \u017ce piesi korzystaj\u0105cy ze smartfon\u00f3w powinni unika\u0107 ich u\u017cycia podczas przechodzenia przez ulice \u2013 dla w\u0142asnego bezpiecze\u0144stwa oraz innych uczestnik\u00f3w ruchu.<\/p>\n

\"\"
Wp\u0142yw korzystania z telefonu na czas przej\u015bcia i liczb\u0119 krok\u00f3w wykonanych przez uczestnik\u00f3w badania w warunkach laboratoryjnych i miejskich, z podzia\u0142em na p\u0142e\u0107. \u0179r\u00f3d\u0142o: https:\/\/pmc.ncbi.nlm.nih.gov\/articles\/PMC9408215\/<\/figcaption><\/figure>\n

Strategie instytucjonalne<\/h2>\n

Kampanie edukacyjne<\/h3>\n

Miasta organizuj\u0105 kampanie informacyjne, kt\u00f3re pokazuj\u0105 zagro\u017cenia wynikaj\u0105ce z u\u017cywania telefonu podczas przechodzenia przez ulic\u0119. Przyk\u0142adem s\u0105 plakaty i filmy w mediach spo\u0142eczno\u015bciowych, kt\u00f3re prezentuj\u0105 scenariusze zako\u0144czone wypadkiem. Coraz cz\u0119\u015bciej wykorzystuje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c interaktywne formy edukacji, takie jak symulatory VR pozwalaj\u0105ce do\u015bwiadczy\u0107 sytuacji zagro\u017cenia z perspektywy pieszego. W szko\u0142ach prowadzi si\u0119 warsztaty dotycz\u0105ce bezpiecze\u0144stwa cyfrowego i mobilno\u015bci miejskiej. Niekt\u00f3re kampanie \u0142\u0105cz\u0105 tematyk\u0119 zagro\u017ce\u0144 z pozytywnym przekazem promuj\u0105cym tzw. \u201euwa\u017cne chodzenie\u201d (ang. mindful walking<\/em>), czyli \u015bwiadome poruszanie si\u0119 bez rozpraszaczy technologicznych.<\/p>\n

 <\/p>\n

\"\"
Plakat z artyku\u0142u opublikowanego na stronie policji \u015bl\u0105skiej.
\u0179r\u00f3d\u0142o: https:\/\/slaska.policja.gov.pl\/kat\/informacje\/wiadomosci\/345878%2CPatrz-na-droge-Nie-w-telefon.html<\/figcaption><\/figure>\n

Zmiany prawne<\/h3>\n

W Polsce r\u00f3wnie\u017c obowi\u0105zuj\u0105 przepisy ograniczaj\u0105ce korzystanie z urz\u0105dze\u0144 mobilnych przez pieszych. Od 1 czerwca 2021 roku, zgodnie z nowelizacj\u0105 Prawa o ruchu drogowym, pieszym zabrania si\u0119 korzystania z telefon\u00f3w kom\u00f3rkowych i innych urz\u0105dze\u0144 elektronicznych w spos\u00f3b ograniczaj\u0105cy mo\u017cliwo\u015b\u0107 obserwacji sytuacji na drodze podczas wchodzenia na jezdni\u0119 lub torowisko. Naruszenie tego przepisu mo\u017ce skutkowa\u0107 mandatem w wysoko\u015bci do 200 z\u0142.<\/p>\n

Podobne rozwi\u0105zania wprowadzono w Japonii \u2013 w 2020 roku miasto Yamato w prefekturze Kanagawa jako pierwsze w kraju wprowadzi\u0142o zakaz korzystania z telefonu podczas chodzenia po ulicy. Cho\u0107 pocz\u0105tkowo nie by\u0142 on egzekwowany mandatami, mia\u0142 charakter prewencyjny i edukacyjny, a jego celem by\u0142o zwr\u00f3cenie uwagi na rosn\u0105c\u0105 liczb\u0119 wypadk\u00f3w z udzia\u0142em pieszych zapatrzonych w ekrany. Inne japo\u0144skie miasta rozwa\u017caj\u0105 podobne przepisy w odpowiedzi na problem tzw. smartphone zombies<\/em>.<\/p>\n

Infrastruktura drogowa<\/h3>\n

Ciekawym przyk\u0142adem s\u0105 sygnalizacje LED w nawierzchni chodnika, zmieniaj\u0105ce kolory zgodnie z sygnalizatorem. Takie rozwi\u0105zania wprowadzono m.in. w Holandii i Korei Po\u0142udniowej, gdzie testowano je w miejscach o du\u017cym nat\u0119\u017ceniu ruchu pieszego oraz w pobli\u017cu szk\u00f3\u0142. Dodatkowo w niekt\u00f3rych miastach montuje si\u0119 tzw. \u201eslow lanes<\/em>\u201d \u2013 specjalne pasy na chodnikach przeznaczone dla os\u00f3b korzystaj\u0105cych z telefon\u00f3w, oddzielone od reszty ruchu pieszego. Cho\u0107 rozwi\u0105zanie to budzi kontrowersje, stanowi pr\u00f3b\u0119 adaptacji przestrzeni miejskiej do zmieniaj\u0105cych si\u0119 nawyk\u00f3w u\u017cytkownik\u00f3w. W Chinach i Niemczech testowano tak\u017ce projekcje \u015bwietlne wy\u015bwietlane na poziomie wzroku osoby wpatrzonej w ekran smartfona, maj\u0105ce ostrzec przed zbli\u017caj\u0105cym si\u0119 przej\u015bciem dla pieszych lub torowiskiem.<\/p>\n

\"\"
Sygnalizacja LED wbudowana w nawierzchni\u0119 chodnika.
\u0179r\u00f3d\u0142o: https:\/\/www.popularmechanics.com\/technology\/infrastructure\/a25241\/led-sidewalk-lights-pedestrians-smartphone\/<\/figcaption><\/figure>\n

Studium przypadku: Bodegraven, Holandia<\/h3>\n

Miasto Bodegraven w Holandii jest jednym z pionier\u00f3w w zakresie wykorzystania inteligentnej sygnalizacji LED<\/strong> na chodnikach. W 2017 roku zainstalowano tam paski \u015bwietlne +Light Line, kt\u00f3re zmieniaj\u0105 kolor zgodnie z sygnalizacj\u0105 \u015bwietln\u0105. G\u0142\u00f3wnym celem by\u0142o zwi\u0119kszenie bezpiecze\u0144stwa pieszych, zw\u0142aszcza m\u0142odzie\u017cy, kt\u00f3ra cz\u0119sto korzysta z telefonu podczas chodzenia.<\/p>\n

Badanie przeprowadzone po wdro\u017ceniu wykaza\u0142o:<\/p>\n

    \n
  • \n

    wzrost \u015bwiadomo\u015bci zagro\u017ce\u0144 w\u015br\u00f3d u\u017cytkownik\u00f3w smartfon\u00f3w,<\/p>\n<\/li>\n

  • \n

    pozytywne reakcje mieszka\u0144c\u00f3w i lokalnych medi\u00f3w,<\/p>\n<\/li>\n

  • \n

    zainteresowanie innych miast holenderskich podobnymi rozwi\u0105zaniami.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n

    Cho\u0107 system mia\u0142 charakter eksperymentalny, zosta\u0142 uznany za udany przyk\u0142ad \u0142\u0105czenia prostych technologii z realnym wp\u0142ywem spo\u0142ecznym.<\/p>\n

    Strategie informatyczne i rozwi\u0105zania technologiczne<\/h2>\n

    Aplikacje mobilne i interfejsy adaptacyjne<\/h3>\n

    Aplikacje wykrywaj\u0105ce ruch i u\u017cycie telefonu mog\u0105 ostrzega\u0107 u\u017cytkownika o zbli\u017caj\u0105cym si\u0119 niebezpiecze\u0144stwie. Wdro\u017cenie tzw. context-aware interfaces<\/em>, czyli interfejs\u00f3w dostosowanych do sytuacji u\u017cytkownika (np. automatyczne wy\u0142\u0105czenie powiadomie\u0144 podczas przechodzenia przez ulic\u0119), staje si\u0119 obiecuj\u0105cym kierunkiem rozwoju.<\/p>\n

    Wearable tech: inteligentne urz\u0105dzenia ostrzegaj\u0105ce pieszych<\/h3>\n

    Nowoczesne technologie ubieralne, takie jak smartwatche i opaski fitness, zyskuj\u0105 nowe zastosowania w poprawie bezpiecze\u0144stwa pieszych. Dzi\u0119ki wbudowanym czujnikom ruchu, modu\u0142om GPS i integracji ze smartfonem, urz\u0105dzenia te mog\u0105 aktywnie ostrzega\u0107 u\u017cytkownika o zbli\u017caj\u0105cym si\u0119 zagro\u017ceniu.<\/p>\n

    Typowym scenariuszem jest sytuacja, w kt\u00f3rej pieszy idzie ulic\u0105, jednocze\u015bnie patrz\u0105c w ekran telefonu. Smartwatch, wykrywaj\u0105c zar\u00f3wno ruch, jak i aktywno\u015b\u0107 na ekranie, mo\u017ce wys\u0142a\u0107 sygna\u0142 wibracyjny lub d\u017awi\u0119kowy, przypominaj\u0105cy o konieczno\u015bci zwr\u00f3cenia uwagi na otoczenie. W bardziej zaawansowanych rozwi\u0105zaniach, urz\u0105dzenia te mog\u0105 analizowa\u0107 lokalizacj\u0119 u\u017cytkownika i ostrzega\u0107 go np. o zbli\u017caniu si\u0119 do przej\u015bcia dla pieszych lub skrzy\u017cowania o du\u017cym nat\u0119\u017ceniu ruchu.<\/p>\n

    Dzi\u0119ki rozwojowi koncepcji smart city, wearable tech mo\u017ce by\u0107 w przysz\u0142o\u015bci zintegrowana z infrastruktur\u0105 miejsk\u0105. Przyk\u0142adowo, opaska lub zegarek mog\u0105 odbiera\u0107 sygna\u0142y z inteligentnych sygnalizator\u00f3w lub czujnik\u00f3w ruchu, informuj\u0105c u\u017cytkownika o nadje\u017cd\u017caj\u0105cym poje\u017adzie lub czerwonym \u015bwietle, zanim jeszcze zd\u0105\u017cy spojrze\u0107 w g\u00f3r\u0119.<\/p>\n

    Rozwi\u0105zania tego typu maj\u0105 ogromny potencja\u0142 w zakresie prewencji wypadk\u00f3w drogowych, zw\u0142aszcza w\u015br\u00f3d m\u0142odych u\u017cytkownik\u00f3w intensywnie korzystaj\u0105cych ze smartfon\u00f3w. W miar\u0119 rozwoju system\u00f3w kontekstowych i rozpoznawania zachowa\u0144, technologie ubieralne mog\u0105 sta\u0107 si\u0119 wa\u017cnym ogniwem w ekosystemie miejskiego bezpiecze\u0144stwa.<\/p>\n

    AI i systemy predykcyjne w s\u0142u\u017cbie bezpiecze\u0144stwa pieszych<\/h3>\n

    Wraz z post\u0119pem w dziedzinie sztucznej inteligencji (AI) oraz uczenia maszynowego (ML), miasta zyskuj\u0105 nowe narz\u0119dzia do zwi\u0119kszania bezpiecze\u0144stwa pieszych. Jednym z najbardziej obiecuj\u0105cych rozwi\u0105za\u0144 s\u0105 systemy predykcyjne, kt\u00f3re analizuj\u0105 obraz z kamer monitoringu miejskiego i rozpoznaj\u0105 sytuacje potencjalnie niebezpieczne \u2014 w tym pieszych skupionych na ekranach smartfon\u00f3w.<\/p>\n

    Zaawansowane algorytmy komputerowego rozpoznawania obrazu (computer vision) potrafi\u0105 wykrywa\u0107 charakterystyczne postawy i gesty \u015bwiadcz\u0105ce o tym, \u017ce dana osoba korzysta z telefonu podczas poruszania si\u0119. Na tej podstawie system mo\u017ce przewidywa\u0107 zwi\u0119kszone ryzyko wypadku i reagowa\u0107 w czasie rzeczywistym.<\/p>\n

    Przyk\u0142adowe reakcje systemu obejmuj\u0105:<\/p>\n