{"id":7005,"date":"2025-04-14T21:13:53","date_gmt":"2025-04-14T21:13:53","guid":{"rendered":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/?p=7005"},"modified":"2025-04-14T21:13:53","modified_gmt":"2025-04-14T21:13:53","slug":"autonomiczne-pojazdy-a-odpowiedzialnosc-za-wypadki-drogowe-czy-rozwoj-sztucznej-inteligencji-w-transporcie-prowadzi-do-wiekszego-bezpieczenstwa-na-drogach","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/2025\/04\/14\/autonomiczne-pojazdy-a-odpowiedzialnosc-za-wypadki-drogowe-czy-rozwoj-sztucznej-inteligencji-w-transporcie-prowadzi-do-wiekszego-bezpieczenstwa-na-drogach\/","title":{"rendered":"Autonomiczne pojazdy a odpowiedzialno\u015b\u0107 za wypadki drogowe \u2013 czy rozw\u00f3j sztucznej inteligencji w transporcie prowadzi do wi\u0119kszego bezpiecze\u0144stwa na drogach?"},"content":{"rendered":"

My\u015bl\u0105c o samochodzie, jako pierwsze do g\u0142owy przychodz\u0105: ko\u0142a, silnik i kierownica. Dynamiczny rozw\u00f3j sztucznej inteligencji w ostatnich latach podwa\u017ca jednak trzeci\u0105 z wymienionych asocjacji. Prowadzenie samochodu jest bardzo z\u0142o\u017conym procesem, a zast\u0105pienie cz\u0142owieka jako kierowcy na pocz\u0105tku XXI wieku wydawa\u0142o si\u0119 bardziej domen\u0105 science fiction ni\u017c rzeczywisto\u015bci. Obiecuj\u0105ce statystyki dotycz\u0105ce samochod\u00f3w autonomicznych zmuszaj\u0105 nas jednak do zmierzenia si\u0119 z dylematami etycznymi wynikaj\u0105cymi z ich integracji do codziennego \u017cycia.\u00a0<\/strong><\/p>\n

<\/p>\n

Statystyki i potencja\u0142 rozwoju – liczby nie k\u0142ami\u0105?<\/b><\/h2>\n

Warto\u015b\u0107 rynku samochod\u00f3w autonomicznych w zesz\u0142ym roku przekroczy\u0142a 41 mld. USD, a oczekuje si\u0119, \u017ce przed ko\u0144cem dekady osi\u0105gnie oko\u0142o 115 mld USD. Rynek dynamicznie si\u0119 rozwija. W latach 2022, 2023 i 2024 na drogach by\u0142o kolejno w przybli\u017ceniu 17, 21, 26 tysi\u0119cy pojazd\u00f3w w pe\u0142ni autonomicznych. Przewiduje si\u0119, \u017ce w 2030 b\u0119dzie ich oko\u0142o 125 tysi\u0119cy. Jako najbardziej wp\u0142ywowe firmy w bran\u017cy mo\u017cna wymieni\u0107 Waymo, Cruise, Tesla, Aurora i Baidu. Samochod\u00f3w autonomicznych wymagaj\u0105cych tylko okazjonalnej interwencji cz\u0142owieka s\u0105 ju\u017c miliony.<\/span><\/p>\n

W artykule z 2024 roku z Nature Communications przedstawiona jest analiza danych dotycz\u0105cych wypadk\u00f3w z udzia\u0142em samochod\u00f3w autonomicznych i tych kierowanych przez ludzi. Wynika z niego, \u017ce pierwsza grupa jest bezpieczniejsza. Podkre\u015blone jest jednak, \u017ce s\u0105 sytuacje, w kt\u00f3rych kierowcy radz\u0105 sobie lepiej. Mo\u017cna w\u015br\u00f3d nich wyr\u00f3\u017cni\u0107: por\u0119 \u015bwitu i zmierzchu (oko\u0142o pi\u0119ciokrotnie mniej wypadk\u00f3w) oraz podczas skr\u0119cania (prawie dwukrotnie mniej). D\u0105\u017cy si\u0119 do poprawienia pierwszej kwestii poprzez wykorzystanie lepszych sensor\u00f3w i implementacj\u0119 bardziej niezawodnych algorytm\u00f3w. W drugim przypadku potrzebne jest wi\u0119cej danych treningowych w z\u0142o\u017conych sytuacjach drogowych oraz dalsze doskonalenie algorytm\u00f3w do ich obs\u0142ugi.<\/span><\/p>\n

W standardowych warunkach AV (tj. Autonomous Vehicles) radz\u0105 sobie lepiej ni\u017c kierowcy. Znaczna cz\u0119\u015b\u0107 wypadk\u00f3w powodowanych przez ludzi wynika z nieuwagi, kt\u00f3r\u0105 auta autonomiczne wykluczaj\u0105. W incydentach z udzia\u0142em AV piesi stanowi\u0105 zaledwie ~3% poszkodowanych, czyli pi\u0119ciokrotnie mniej ni\u017c w przypadku kierowc\u00f3w. Wraz z wi\u0119ksz\u0105 liczb\u0105 przejechanych kilometr\u00f3w oraz dalszym rozwojem technologii samochody autonomiczne maj\u0105 szans\u0119 poprawia\u0107 swoje bezpiecze\u0144stwo.<\/span><\/p>\n

Nowe wyzwania – odpowiedzialno\u015b\u0107 prawna w dobie autonomizacji<\/b><\/h2>\n

W kontek\u015bcie odpowiedzialno\u015bci prawnej, istnieje ryzyko rozmycia winy pomi\u0119dzy producenta, u\u017cytkownika, legislatora i programist\u0119. Prawne regulacje w tej dziedzinie pr\u00f3buj\u0105 nad\u0105\u017cy\u0107 za rzeczywisto\u015bci\u0105 technologiczn\u0105. W zale\u017cno\u015bci od kraju i poziomu autonomizacji, r\u00f3\u017cne modele rozk\u0142adaj\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 w r\u00f3\u017cny spos\u00f3b.<\/span><\/p>\n

Ciekawe wnioski w tej sprawie prezentuje analiza dost\u0119pna na ResearchGate. Autorzy argumentuj\u0105, \u017ce konieczne jest odej\u015bcie od klasycznego modelu winy kierowcy na rzecz systemowego podej\u015bcia do odpowiedzialno\u015bci, uwzgl\u0119dniaj\u0105cego rol\u0119 producent\u00f3w, tw\u00f3rc\u00f3w algorytm\u00f3w i podmiot\u00f3w dopuszczaj\u0105cych pojazdy do ruchu.<\/span><\/p>\n

W Wielkiej Brytanii, uchwalona w 2024 roku ustawa o pojazdach zautomatyzowanych (Automated Vehicles Act) przewiduje, \u017ce w przypadku wypadku z udzia\u0142em pojazdu w trybie autonomicznym, odpowiedzialno\u015b\u0107 ponosi producent lub dostawca systemu, a nie kierowca.<\/span> To podej\u015bcie ma na celu zapewnienie jasno\u015bci i ochrony konsument\u00f3w w sytuacjach, gdy kontrola nad pojazdem spoczywa na systemie autonomicznym<\/span> .\u200b<\/p>\n

W Stanach Zjednoczonych brak jest jednolitego podej\u015bcia na poziomie federalnym, co skutkuje r\u00f3\u017cnorodno\u015bci\u0105 regulacji w poszczeg\u00f3lnych stanach.<\/span> Na przyk\u0142ad, w Kalifornii obowi\u0105zuj\u0105 przepisy nak\u0142adaj\u0105ce odpowiedzialno\u015b\u0107 na producent\u00f3w w przypadku wypadk\u00f3w spowodowanych przez pojazdy autonomiczne, podczas gdy w innych stanach odpowiedzialno\u015b\u0107 mo\u017ce spoczywa\u0107 na w\u0142a\u015bcicielu pojazdu.<\/span><\/p>\n

W Chinach, regulacje wprowadzone w Shenzhen w 2022 roku stanowi\u0105, \u017ce w przypadku wypadku z udzia\u0142em pojazdu autonomicznego, odpowiedzialno\u015b\u0107 ponosi w\u0142a\u015bciciel lub operator pojazdu.<\/span> Je\u015bli jednak wypadek by\u0142 wynikiem usterki technicznej, odpowiedzialno\u015b\u0107 mo\u017ce zosta\u0107 przeniesiona na producenta.<\/span><\/p>\n

Australia przyjmuje podej\u015bcie ostro\u017cne, uznaj\u0105c, \u017ce obecne ramy prawne s\u0105 wystarczaj\u0105ce do zarz\u0105dzania ryzykiem zwi\u0105zanym z pojazdami autonomicznymi, ale jednocze\u015bnie monitoruje rozw\u00f3j technologii, aby w razie potrzeby dostosowa\u0107 przepisy.<\/span><\/p>\n

W Niemczech, wprowadzone przepisy przewiduj\u0105, \u017ce w przypadku wypadku z udzia\u0142em pojazdu autonomicznego, odpowiedzialno\u015b\u0107 ponosi producent, szczeg\u00f3lnie je\u015bli wypadek by\u0142 wynikiem b\u0142\u0119du systemu.<\/span>\u200b<\/p>\n

Te r\u00f3\u017cnice w podej\u015bciu do odpowiedzialno\u015bci prawnej za wypadki z udzia\u0142em pojazd\u00f3w autonomicznych pokazuj\u0105, \u017ce globalna harmonizacja przepis\u00f3w w tej dziedzinie jest wyzwaniem, ale r\u00f3wnie\u017c konieczno\u015bci\u0105 w obliczu rosn\u0105cej obecno\u015bci takich pojazd\u00f3w na drogach.<\/span><\/p>\n

Dylematy etyczne: Deontologia kontra Konsekwencjalizm<\/b><\/h2>\n

Te dwa przeciwstawne frameworki etyczne ci\u0105gle \u015bcieraj\u0105 si\u0119 ze sob\u0105 podczas podejmowania codziennych decyzji. Zastanawiaj\u0105c si\u0119 nad problemami zwi\u0105zanymi z samochodami autonomicznymi warto by\u0107 \u015bwiadomym tych koncept\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Deontologia jest normatywnym systemem, w kt\u00f3rym czyny ocenia si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na podstawie ich samych, za pomoc\u0105 wybranego zbioru regu\u0142 i zasad, w kontra\u015bcie do konsekwencjalizmu, gdzie czyny ocenia si\u0119 na bazie ich konsekwencji. Dla zobrazowania r\u00f3\u017cnicy pomi\u0119dzy nimi poni\u017cej przedstawione s\u0105 dwa scenariusze.<\/span><\/p>\n

<\/h3>\n

Scenariusz 1:<\/span><\/h3>\n

W filmie \u201cInglourious Basterds\u201d (polski tytu\u0142: \u201cB\u0119karty wojny\u201d) re\u017cyserowanym przez Quentina Tarantino akcja odbywa si\u0119 w 1941 roku w okupowanej przez III Rzesz\u0119 Francji. Film rozpoczyna si\u0119 na wsi, gdzie francuski farmer Perrier LaPadite zostaje odwiedzony przez niemieckiego pu\u0142kownika SS Hansa Land\u0119. Celem nazisty jest wytropienie \u017cydowskiej rodziny ukrywaj\u0105cej si\u0119 w okolicy. Francuz ukrywa j\u0105 pod pod\u0142og\u0105 swojego domu. Niemiec pyta go czy ukrywa szukan\u0105 rodzin\u0119. Je\u015bli Perrier odpowie zgodnie z prawd\u0105, to \u017cydzi zostan\u0105 zabici, a w przeciwnym wypadku sk\u0142amie.<\/span><\/p>\n

Teraz wracaj\u0105c do dw\u00f3ch przedstawionych teorii etycznych. Je\u015bli przyj\u0119ta zostanie zasada \u201cNie mo\u017cna k\u0142ama\u0107\u201d, to farmer powinien odpowiedzie\u0107, \u017ce ukrywa poszukiwan\u0105 rodzin\u0119 i mimo \u017ce przez to zostanie zabita, to ten post\u0105pi dobrze. Nie jest to satysfakcjonuj\u0105ca odpowied\u017a.<\/span><\/p>\n

<\/h3>\n

Scenariusz 2:<\/span><\/h3>\n

Nale\u017cy wyobrazi\u0107 sobie szpital. Przychodzi tam pacjent w celu nastawienia z\u0142amanej ko\u015bci r\u0119ki. Jednocze\u015bnie jednak w szpitalu znajduje si\u0119 tr\u00f3jka innych pacjent\u00f3w potrzebuj\u0105cych kolejno: nowego serca, w\u0105troby i p\u0142uc. Je\u015bli zaraz nie otrzymaj\u0105 tych organ\u00f3w to wszyscy umr\u0105.<\/span><\/p>\n

W my\u015bl konsekwencjalizmu rozs\u0105dnym rozwi\u0105zaniem mo\u017ce by\u0107 wzi\u0119cie potrzebnych organ\u00f3w od pacjenta, kt\u00f3ry w\u0142a\u015bnie wszed\u0142 do szpitala, aby uratowa\u0107 tr\u00f3jk\u0119 innych.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Oba scenariusze s\u0105 pewnymi uproszczeniami. Na pierwszy z nich odpowiedzi\u0105 mo\u017ce by\u0107 wyb\u00f3r innych zasad i ich hierarchizacja, albo zagryzienie z\u0119b\u00f3w i zgodzenie si\u0119, \u017ce jest to dobry czyn w sytuacji w jakiej farmer zosta\u0142 postawiony. W drugim scenariuszu proponenci konsekwencjalizmu mog\u0105 zaproponowa\u0107 konsekwencjalizm zasad (rule consequentialism), gdzie uwzgl\u0119dnia si\u0119 konsekwencje konsekwencji, czyli to, \u017ce w takim \u015bwiecie nikt nie chodzi\u0142by do szpitala, co nios\u0142oby gorsze efekty ni\u017c tr\u00f3jka martwych pacjent\u00f3w. Czy jednak nie wraca si\u0119 wtedy do deontologii?<\/span><\/p>\n

Celem przytoczonych scen by\u0142o jednak zobrazowanie obu teorii, a nie rozstrzygni\u0119cie konfliktu mi\u0119dzy nimi. Wa\u017cna jest ich \u015bwiadomo\u015b\u0107, gdy\u017c b\u0119d\u0105 ca\u0142y czas wraca\u0107 w rozwa\u017caniach o samochodach autonomicznych.<\/span><\/p>\n

Problem wagonika na drodze: Scenariusze autonomicznych dylemat\u00f3w<\/b><\/h2>\n

Dyskusja o samochodach autonomicznych bardzo cz\u0119sto sprowadza si\u0119 do rozpatrywania scenariuszy analogicznych do problemu wagonikowego. Zostan\u0105 teraz przedstawione przyk\u0142adowe dwa.<\/span><\/p>\n

<\/h3>\n

Pierwszy scenariusz:<\/span><\/h3>\n\n\n\n
\"\"<\/td>\nLegenda<\/span><\/p>\n

S – samoch\u00f3d autonomiczny<\/span><\/p>\n

A – samoch\u00f3d z kilkoma pasa\u017cerami<\/span><\/p>\n

B – ci\u0119\u017car\u00f3wka przewo\u017c\u0105ca drewno<\/span><\/p>\n

C – motor<\/span><\/p>\n

pojazdy jad\u0105 w kierunku g\u00f3ry rysunku<\/span><\/i><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

 <\/p>\n

Nagle w B zawodzi zabezpieczenie i \u0142adunek wypada, prosto na S. S ma 3 mo\u017cliwo\u015bci: zjecha\u0107 w lewo na A, kontynuowa\u0107 prosto na B albo skr\u0119ci\u0107 w prawo na C.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

A: Samochody s\u0105 tworzone i testowane, aby zapewni\u0107 jak najwi\u0119ksze bezpiecze\u0144stwo dla pasa\u017cer\u00f3w. Jednak nie ma pewno\u015bci jak dobrze zadzia\u0142a w konkretnym przypadku i ile ofiar mo\u017ce spowodowa\u0107.<\/span><\/p>\n

B: Zako\u0144czy si\u0119 \u015bmierci\u0105 pasa\u017cera S.<\/span><\/p>\n

C: Zako\u0144czy si\u0119 \u015bmierci\u0105 kierowcy C.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

A: Je\u015bli celem jest minimalizacja szk\u00f3d\/ofiar, to w tym przypadku mo\u017ce by\u0107 ich potencjalnie najwi\u0119cej.<\/span><\/p>\n

B: Dlaczego kto\u015b mia\u0142by kupi\u0107 taki samoch\u00f3d, je\u015bli w sytuacji kolizyjnej musia\u0142by si\u0119 po\u015bwi\u0119ci\u0107?<\/span><\/p>\n

C: Dlaczego \u017cycie osoby wybieraj\u0105cej samoch\u00f3d autonomiczny ma by\u0107 stawiane ponad innego uczestnika ruchu?<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Drugi scenariusz:<\/span><\/h3>\n\n\n\n
\"\"<\/td>\nLegenda<\/span><\/p>\n

S – samoch\u00f3d autonomiczny<\/span><\/p>\n

A – motor<\/span><\/p>\n

B – ci\u0119\u017car\u00f3wka przewo\u017c\u0105ca drewno<\/span><\/p>\n

C – motor<\/span><\/p>\n

pojazdy jad\u0105 w kierunku g\u00f3ry rysunku<\/span><\/i><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

 <\/p>\n

Podobna sytuacja, ale A to motor z kierowc\u0105 z kaskiem i strojem przystosowanym do jazdy na takim poje\u017adzie, a C to motor z kierowc\u0105 w pla\u017cowym stroju.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

A: Kierowca A ma wi\u0119ksze szanse na prze\u017cycie ni\u017c kierowca C. Je\u015bli jednak S wjedzie w A, to efektywnie karany jest kierowca za dbanie o swoje bezpiecze\u0144stwo i przestrzeganie przepis\u00f3w.<\/span><\/p>\n

C: Kierowca C najprawdopodobniej zginie. Konsekwencj\u0105 tej decyzji jest ukaranie C za nieprzestrzeganie zasad ruchu drogowego, ale podj\u0119cie takiego wyboru to dalekie wyj\u015bcie poza zakres za\u0142o\u017cenia projektowego, czyli minimalizacji szk\u00f3d. Od wymierzania sprawiedliwo\u015bci jest s\u0105downictwo.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Podobne sytuacje bez jasnego planu post\u0119powania mo\u017cna mno\u017cy\u0107 i mno\u017cy\u0107. Mo\u017cna dodawa\u0107 kolejne kategorie i cechy uczestnik\u00f3w ruchu. W tego typu scenariuszach ci\u0119\u017cko wybra\u0107 jeden framework dzia\u0142ania, na kt\u00f3ry zgodzi si\u0119 og\u00f3\u0142 spo\u0142ecze\u0144stwa.\u00a0<\/span><\/p>\n

W przypadku, gdyby S by\u0142 sterowany przez kierowc\u0119, to ka\u017cda odpowied\u017a by\u0142aby akceptowalna. By\u0142aby rozumiana tylko jako szybka reakcja na nieprzewidzian\u0105 sytuacj\u0119. Jednak samochody autonomiczne s\u0105 programowane, wi\u0119c poziom intencjonalno\u015bci decyzji jest du\u017co wi\u0119kszy \u2013 decyzja jest podejmowana ju\u017c wdra\u017caj\u0105c oprogramowanie.<\/span><\/p>\n

Kto wi\u0119c powinien ponie\u015b\u0107 odpowiedzialno\u015b\u0107 za decyzj\u0119? Programista, bo jest odpowiedzialny za dobranie parametr\u00f3w prowadz\u0105cych do tego wyboru? Legislator za dopuszczenie systemu do ruchu? Kierowca za zaakceptowanie korzy\u015bci i zagro\u017ce\u0144 wyboru danego pojazdu? Aktualnie stosowane s\u0105 r\u00f3\u017cne rozwi\u0105zania w r\u00f3\u017cnych jurysdykcjach. Samochody autonomiczne mog\u0105 nie by\u0107 dopuszczone do ruchu lub na kierowc\u0119 mo\u017ce zosta\u0107 na\u0142o\u017cony obowi\u0105zek reakcji i przej\u0119cia kontroli w niebezpiecznej sytuacji.\u00a0<\/span><\/p>\n

B\u0142\u0119dna analogia: Czy \u201eproblem wagonika\u201d jest u\u017cyteczny?<\/b><\/h2>\n

W literaturze, w tym w artykule opublikowanym przez Brookings Institution, podkre\u015bla si\u0119, \u017ce por\u00f3wnywanie samochod\u00f3w autonomicznych do problemu wagonika jest nieprecyzyjne. Dlaczego? Bo problem wagonika zak\u0142ada wyb\u00f3r w sytuacji zero-jedynkowej, a rzeczywisto\u015b\u0107 drogowa to spektrum decyzji, kt\u00f3re maszyny podejmuj\u0105 nie w u\u0142amku sekundy, lecz przez ca\u0142y czas trwania jazdy, analizuj\u0105c tysi\u0105ce czynnik\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Dodatkowo, decyzje cz\u0142owieka s\u0105 subiektywne i emocjonalne, natomiast samoch\u00f3d autonomiczny podejmuje je wed\u0142ug wcze\u015bniej ustalonego schematu, co mo\u017ce budzi\u0107 spo\u0142eczny sprzeciw w przypadku ofiar \u015bmiertelnych. To stawia pytanie, czy maszyna w og\u00f3le mo\u017ce zosta\u0107 obarczona win\u0105, czy raczej odpowiedzialno\u015b\u0107 zawsze b\u0119dzie spada\u0107 na cz\u0142owieka lub firm\u0119, kt\u00f3ra j\u0105 stworzy\u0142a.<\/span><\/p>\n

Problem wagonika w praktyce \u2014 jak producenci autonomicznych aut unikaj\u0105 moralnych dylemat\u00f3w<\/b><\/h2>\n

Cho\u0107 problem wagonika cz\u0119sto pojawia si\u0119 w debatach etycznych dotycz\u0105cych autonomicznych pojazd\u00f3w, w praktyce firmy takie jak Waymo, Tesla, Cruise, Aurora czy Baidu staraj\u0105 si\u0119 unika\u0107 projektowania system\u00f3w, kt\u00f3re musia\u0142yby rozwi\u0105zywa\u0107 tego typu moralne dylematy w czasie rzeczywistym. Waymo w swoich materia\u0142ach podkre\u015bla, \u017ce priorytetem jest wczesne wykrywanie zagro\u017ce\u0144 i prewencja, by pojazd nigdy nie znalaz\u0142 si\u0119 w sytuacji, w kt\u00f3rej konieczny by\u0142by wyb\u00f3r „kto ma zgin\u0105\u0107”. Tesla, z kolei, skupia si\u0119 na programowaniu algorytm\u00f3w minimalizuj\u0105cych ryzyko kolizji bez wprowadzania jakiejkolwiek formy warto\u015bciowania uczestnik\u00f3w ruchu drogowego, co Elon Musk okre\u015bla jako automatyczne d\u0105\u017cenie do optymalizacji bezpiecze\u0144stwa. Cruise, w swoich dokumentach patentowych, zaznacza, \u017ce pojazdy s\u0105 projektowane do minimalizacji si\u0142y uderzenia i redukcji obra\u017ce\u0144, a nie do podejmowania wybor\u00f3w mi\u0119dzy \u017cyciem jednych uczestnik\u00f3w a innych. Aurora i Baidu koncentruj\u0105 si\u0119 na budowaniu system\u00f3w dzia\u0142aj\u0105cych w przewidywalnych, stabilnych warunkach, ograniczaj\u0105c ryzyko wej\u015bcia w podobne sytuacje do minimum.\u00a0<\/span><\/p>\n

W praktyce wszystkie te firmy przyjmuj\u0105 techniczny, konsekwencjalistyczny model podejmowania decyzji, w kt\u00f3rym algorytm analizuje twarde dane \u2014 takie jak pr\u0119dko\u015b\u0107, kierunek czy si\u0142a uderzenia \u2014 nie bior\u0105c pod uwag\u0119 subiektywnych cech os\u00f3b, kt\u00f3re mog\u0142yby sta\u0107 si\u0119 ofiarami wypadku. Taki pragmatyczny kierunek rozwoju pokazuje, \u017ce etyczne rozstrzygni\u0119cia pozostaj\u0105 raczej domen\u0105 akademickiej teorii, a w realnych systemach celem jest jak najszersza eliminacja sytuacji, w kt\u00f3rych jakikolwiek wyb\u00f3r tego typu by\u0142by konieczny.<\/span><\/p>\n

Granice zaufania \u2014 g\u0142o\u015bny wypadek Tesli a etyczne i spo\u0142eczne w\u0105tpliwo\u015bci<\/strong><\/h2>\n

W grudniu 2023 roku w Phoenix, w ameryka\u0144skim stanie Arizona, dosz\u0142o do wypadku, kt\u00f3ry odbi\u0142 si\u0119 szerokim echem w dyskusji na temat autonomicznych pojazd\u00f3w. Tesla Model Y, poruszaj\u0105ca si\u0119 w trybie Full Self-Driving Beta, potr\u0105ci\u0142a pieszego przechodz\u0105cego przez ulic\u0119, a nast\u0119pnie \u2014 co szczeg\u00f3lnie poruszy\u0142o opini\u0119 publiczn\u0105 \u2014 nie rozpozna\u0142a kolizji i kontynuowa\u0142a jazd\u0119, ci\u0105gn\u0105c cia\u0142o ofiary przez kilkana\u015bcie metr\u00f3w, zanim ostatecznie si\u0119 zatrzyma\u0142a. \u015aledztwo wykaza\u0142o, \u017ce system nie tylko nie wykry\u0142 pieszego w momencie zbli\u017cania si\u0119 do niego, ale tak\u017ce nie zidentyfikowa\u0142 faktu samego zderzenia, co powinno skutkowa\u0107 natychmiastowym awaryjnym zatrzymaniem pojazdu.<\/p>\n

Z etycznego punktu widzenia wypadek ten ujawni\u0142 jedno z najbardziej pal\u0105cych pyta\u0144 zwi\u0105zanych z autonomicznymi systemami: kto ponosi odpowiedzialno\u015b\u0107 za tragiczny skutek? Czy win\u0119 ponosi producent, kt\u00f3ry dopu\u015bci\u0142 do sprzeda\u017cy pojazd z niedoskona\u0142ym oprogramowaniem? A mo\u017ce programista, kt\u00f3ry nie przewidzia\u0142 takiej sytuacji w kodzie algorytmu? Czy odpowiedzialno\u015b\u0107 spoczywa na kierowcy, kt\u00f3ry mimo obecno\u015bci systemu asystuj\u0105cego powinien by\u0107 gotowy do przej\u0119cia kontroli?<\/p>\n

Spo\u0142eczna reakcja na ten incydent dobitnie pokaza\u0142a, jak krucha jest granica zaufania wobec autonomicznych pojazd\u00f3w, i jak bardzo pojedyncze zdarzenie mo\u017ce podwa\u017cy\u0107 wiar\u0119 w bezpiecze\u0144stwo technologii, kt\u00f3ra w za\u0142o\u017ceniu ma minimalizowa\u0107 ludzkie b\u0142\u0119dy. Wypadek ten sta\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c przypomnieniem, \u017ce w \u015bwiecie, gdzie pojazdy autonomiczne maj\u0105 coraz wi\u0119ksz\u0105 swobod\u0119 decyzyjn\u0105, same algorytmy \u2014 mimo wszystkich post\u0119p\u00f3w \u2014 nie s\u0105 wolne od moralnych, spo\u0142ecznych i technologicznych ogranicze\u0144.<\/p>\n

Wnioski<\/b><\/h2>\n

Rozw\u00f3j autonomicznych pojazd\u00f3w z pewno\u015bci\u0105 zmienia krajobraz transportowy. Statystyki jednoznacznie wskazuj\u0105, \u017ce maszyny \u2014 w przewidywalnych warunkach \u2014 powoduj\u0105 mniej wypadk\u00f3w ni\u017c ludzie. Niemniej jednak etyczne, prawne i spo\u0142eczne dylematy zwi\u0105zane z ich funkcjonowaniem pozostaj\u0105 nierozstrzygni\u0119te.<\/span><\/p>\n

Technologia ta stawia przed spo\u0142ecze\u0144stwem fundamentalne pytanie: czy akceptujemy ryzyko wynikaj\u0105ce z programowalnej \u201emoralno\u015bci\u201d maszyny, w zamian za wyeliminowanie ludzkich b\u0142\u0119d\u00f3w i zmniejszenie liczby wypadk\u00f3w?<\/span><\/p>\n

Pe\u0142na odpowiedzialno\u015b\u0107 za pojazdy autonomiczne nie powinna spoczywa\u0107 na jednym podmiocie. Konieczna jest wsp\u00f3\u0142praca producent\u00f3w, ustawodawc\u00f3w, u\u017cytkownik\u00f3w i spo\u0142ecze\u0144stwa, aby ustanowi\u0107 zasady etyczne i prawne, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 adekwatne do poziomu zaawansowania sztucznej inteligencji w transporcie.<\/span><\/p>\n

Literatura<\/h2>\n
    \n
  1. Abdel-Aty, M., Ding, S. A matched case-control analysis of autonomous vs human-driven vehicle accidents. Nat Commun<\/i> 15, 4931 (2024). https:\/\/doi.org\/10.1038\/s41467-024-48526-4<\/a><\/li>\n
  2. LTS Global Digital Services, „Autonomous Vehicle Trends: What\u2019s Next for Autonomous Driving?”, https:\/\/www.gdsonline.tech\/autonomous-vehicle-trends-whats-next\/<\/span><\/a><\/li>\n
  3. YouTube, TED-Ed, „The ethical dilemma of self-driving cars – Patrick Lin”, https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=ixIoDYVfKA0<\/span><\/a><\/li>\n
  4. S. M. Thornton, S. Pan, S. M. Erlien and J. C. Gerdes, „Incorporating Ethical Considerations Into Automated Vehicle Control,” in IEEE Transactions on Intelligent Transportation Systems<\/em>, vol. 18, no. 6, pp. 1429-1439, June 2017, doi: https:\/\/doi.org\/10.1109\/TITS.2016.2609339<\/a><\/li>\n
  5. The Brookings Institution, <\/a>Heather M. Roff, „The folly of trolleys: Ethical challenges and autonomous vehicles”, December 2018, https:\/\/www.brookings.edu\/articles\/the-folly-of-trolleys-ethical-challenges-and-autonomous-vehicles\/<\/span><\/a><\/li>\n
  6. PatentPC, Bao Tran, Patent Attorney, „Software Technology For Autonomous Vehicles: Where Do Countries Stand In 2024-2030? (Global Policy Trends)”, March 2025, https:\/\/patentpc.com\/blog\/regulations-for-autonomous-vehicles-where-do-countries-stand-in-2024-2030-global-policy-trends<\/span><\/a><\/li>\n
  7. Ivanova, Liliya & Kalashnikov, Nikita. (2022). The Liability Limits of Self-Driving Cars. 9. 1-13. https:\/\/www.researchgate.net\/publication\/362947016_The_Liability_Limits_of_Self-Driving_Cars<\/span><\/a><\/li>\n<\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    My\u015bl\u0105c o samochodzie, jako pierwsze do g\u0142owy przychodz\u0105: ko\u0142a, silnik i kierownica. Dynamiczny rozw\u00f3j sztucznej inteligencji w ostatnich latach podwa\u017ca jednak trzeci\u0105 z wymienionych asocjacji. Prowadzenie samochodu jest bardzo z\u0142o\u017conym procesem, a zast\u0105pienie cz\u0142owieka jako kierowcy na pocz\u0105tku XXI wieku wydawa\u0142o si\u0119 bardziej domen\u0105 science fiction ni\u017c rzeczywisto\u015bci. Obiecuj\u0105ce statystyki dotycz\u0105ce samochod\u00f3w autonomicznych zmuszaj\u0105 nas […]<\/p>\n","protected":false},"author":242,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[470],"tags":[15,511,411,512,513,148],"class_list":["post-7005","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-agh-2024-25","tag-ai","tag-deontologia","tag-etyczna-ai","tag-konsekwencjalizm","tag-problem-wagonika","tag-samochody-autonomiczne"],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7005","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/242"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7005"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7005\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7046,"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7005\/revisions\/7046"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7005"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7005"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7005"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}