{"id":7460,"date":"2025-05-12T23:28:34","date_gmt":"2025-05-12T23:28:34","guid":{"rendered":"http:\/\/architeles.eu\/ethics\/?p=7460"},"modified":"2025-05-12T23:29:16","modified_gmt":"2025-05-12T23:29:16","slug":"avatar-po-smierci-nowa-forma-niesmiertelnosci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/2025\/05\/12\/avatar-po-smierci-nowa-forma-niesmiertelnosci\/","title":{"rendered":"Avatar po \u015bmierci &#8211; nowa forma nie\u015bmiertelno\u015bci?"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify\"><strong>Cyfrowy \u015bwiat jest obecnie integraln\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 naszego \u017cycia. Media spo\u0142eczno\u015bciowe, komunikatory, systemy rekomendacyjne i asystenci g\u0142osowi nie tylko u\u0142atwiaj\u0105 nam codzienne funkcjonowanie, ale r\u00f3wnie\u017c tworz\u0105 szczeg\u00f3\u0142owy zapis naszej to\u017csamo\u015bci, nazywany cyfrowym \u015bladem. \u015alad ten &#8211; zawieraj\u0105cy nasze rozmowy, zdj\u0119cia, komentarze, reakcje, lokalizacje i preferencje &#8211; staje si\u0119 coraz bardziej kompletnym odwzorowaniem naszego <em>\u201eja\u201d<\/em>. Ale co dzieje si\u0119 z tym cyfrowym odbiciem po naszej \u015bmierci? Czy mo\u017cliwe jest stworzenie cyfrowego avatara, kt\u00f3ry b\u0119dzie nas reprezentowa\u0142 po\u015bmiertnie? A je\u015bli tak &#8211; jakie s\u0105 konsekwencje technologiczne, etyczne i prawne takiego przedsi\u0119wzi\u0119cia?<\/strong><br \/>\n<!--more--><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><strong>\u015alad cyfrowy<\/strong> (ang. <em><strong>digital footprint<\/strong><\/em>) to zbi\u00f3r wszystkich danych pozostawianych przez u\u017cytkownika w Internecie (<a href=\"https:\/\/www.malwarebytes.com\/pl\/cybersecurity\/basics\/digital-footprint\">WEB1<\/a>). Mo\u017cna go podzieli\u0107 na dwa rodzaje:<\/p>\n<ul style=\"text-align: justify\">\n<li><strong>aktywny \u015blad cyfrowy<\/strong>, tworzony \u015bwiadomie, obejmuje wszelkie tre\u015bci publikowane przez u\u017cytkownika z w\u0142asnej woli: posty w mediach spo\u0142eczno\u015bciowych, komentarze, zdj\u0119cia, filmy, wiadomo\u015bci na komunikatorach, udost\u0119pnienia, reakcje \u201elubi\u0119 to\u201d czy publikacje blogowe. Te informacje bezpo\u015brednio odzwierciedlaj\u0105 pogl\u0105dy, preferencje, emocje i spos\u00f3b komunikacji danej osoby. Cz\u0119sto zawieraj\u0105 te\u017c elementy to\u017csamo\u015bci narracyjnej: \u017carty, wspomnienia, opowie\u015bci.<\/li>\n<li><strong>bierny \u015blad cyfrowy<\/strong>, gromadzony bez wyra\u017anego dzia\u0142ania u\u017cytkownika, cz\u0119sto automatycznie. To np. metadane wiadomo\u015bci (czas, lokalizacja, urz\u0105dzenie), dane o lokalizacji z GPS, historia przegl\u0105dania stron, statystyki aktywno\u015bci (np. godziny korzystania z aplikacji), a tak\u017ce zachowania takie jak szybko\u015b\u0107 pisania czy spos\u00f3b interakcji z interfejsem.<\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify\">Obie kategorie wsp\u00f3lnie tworz\u0105 bardzo z\u0142o\u017cony obraz jednostki, obejmuj\u0105cy jej:<\/p>\n<ul style=\"text-align: justify\">\n<li>styl komunikacji,<\/li>\n<li>schematy behawioralne,<\/li>\n<li>preferencje estetyczne,<\/li>\n<li>stan emocjonalny w czasie,<\/li>\n<li>relacje spo\u0142eczne.<\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify\">Dzi\u0119ki zaawansowanej analityce i technologiom uczenia maszynowego \u015blad cyfrowy staje si\u0119 <strong>cyfrowym portretem psychologicznym<\/strong>, wystarczaj\u0105co dok\u0142adnym, by przewidywa\u0107 dzia\u0142ania u\u017cytkownika, personalizowa\u0107 tre\u015bci, a nawet&#8230; odtworzy\u0107 go w formie avatara po \u015bmierci.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce <strong>\u015blad cyfrowy nie znika wraz ze \u015bmierci\u0105 w\u0142a\u015bciciela<\/strong>. Serwery, chmury danych i kopie zapasowe przechowuj\u0105 go latami, a niekiedy bezterminowo. Co wi\u0119cej &#8211; to, jak zostanie wykorzystany, zale\u017cy od polityk prywatno\u015bci platform, przepis\u00f3w prawnych oraz braku decyzji u\u017cytkownika jeszcze za \u017cycia.<\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" title=\"What Happens to Your Digital Footprint After Death?\" width=\"600\" height=\"338\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/662875p4d5Q?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" referrerpolicy=\"strict-origin-when-cross-origin\" allowfullscreen><\/iframe><\/p>\n<h2 style=\"text-align: justify\">\u015aledzenie u\u017cytkownik\u00f3w w praktyce<\/h2>\n<p style=\"text-align: justify\">Firmy technologiczne, zw\u0142aszcza media spo\u0142eczno\u015bciowe i komunikatory, zbieraj\u0105 dane u\u017cytkownik\u00f3w wielowarstwowo &#8211; zar\u00f3wno bezpo\u015brednio poprzez <strong>aktywno\u015b\u0107 u\u017cytkownika<\/strong>, jak i po\u015brednio poprzez <strong>analiz\u0119 zachowa\u0144<\/strong>. Ka\u017cdy wpis, zdj\u0119cie, wiadomo\u015b\u0107, reakcja, klikni\u0119cie czy zmiana statusu to dane, kt\u00f3re trafiaj\u0105 do centralnych system\u00f3w analitycznych. Platformy takie jak Facebook, Instagram czy TikTok analizuj\u0105 tak\u017ce czas sp\u0119dzony na danym po\u015bcie, szybko\u015b\u0107 przewijania tre\u015bci, cz\u0119stotliwo\u015b\u0107 kontaktu z okre\u015blonymi osobami oraz wzorce j\u0119zykowe. Komunikatory (np. WhatsApp, Messenger, Telegram) rejestruj\u0105 metadane wiadomo\u015bci &#8211; czas, lokalizacja, d\u0142ugo\u015b\u0107 wiadomo\u015bci, cz\u0119stotliwo\u015b\u0107 komunikacji czy kontakty &#8211; nawet je\u015bli tre\u015b\u0107 wiadomo\u015bci jest szyfrowana.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Celem tych dzia\u0142a\u0144 jest budowanie dok\u0142adnych profili u\u017cytkownik\u00f3w, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 wykorzystywane do personalizacji tre\u015bci, targetowania reklam, przewidywania zachowa\u0144, a w niekt\u00f3rych przypadkach trenowania modeli sztucznej inteligencji.<\/p>\n<h2 style=\"text-align: justify\">Avatary po\u015bmiertne &#8211; fikcja czy rzeczywisto\u015b\u0107?<\/h2>\n<p style=\"text-align: justify\">Pomys\u0142 stworzenia cyfrowego avatara osoby zmar\u0142ej, kt\u00f3ry rozmawia, reaguje i \u201e\u017cyje\u201d w przestrzeni wirtualnej, nie jest ju\u017c wy\u0142\u0105cznie domen\u0105 literatury <em>science-fiction. <\/em>W popkulturze pomys\u0142 ten zosta\u0142 wykorzystany np. w serialu &#8222;<em>Black mirror&#8221;<\/em> czy filmie &#8222;<em>Her&#8221;<\/em>. Dzi\u015b jednak coraz wi\u0119cej dowod\u00f3w wskazuje, \u017ce staje si\u0119 on technologiczn\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105, zar\u00f3wno w zastosowaniach eksperymentalnych, jak i komercyjnych.<\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify\">Replika AI<\/h3>\n<p style=\"text-align: justify\">Jednym z najbardziej znanych przyk\u0142ad\u00f3w jest aplikacja <strong>Replika AI <\/strong>firmy Luka, Inc. (<a href=\"https:\/\/replika.com\/\">WEB2<\/a>), kt\u00f3ra umo\u017cliwia tworzenie spersonalizowanego wirtualnego towarzysza na podstawie odbytych kownersacji. U\u017cytkownicy mog\u0105 rozmawia\u0107 z chatbotem, kt\u00f3ry uczy si\u0119 ich stylu komunikacji, emocji i zainteresowa\u0144. Replika zosta\u0142a pierwotnie zaprojektowana jako narz\u0119dzie wsparcia emocjonalnego, ale jej potencja\u0142 do tworzenia cyfrowych sobowt\u00f3r\u00f3w &#8211; r\u00f3wnie\u017c po \u015bmierci tw\u00f3rcy danych &#8211; sta\u0142 si\u0119 szybko oczywisty.<\/p>\n<figure id=\"attachment_7591\" aria-describedby=\"caption-attachment-7591\" style=\"width: 600px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-7591 size-large\" src=\"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/ghost_avatars_replika_ai-1024x576.jpg\" alt=\"\" width=\"600\" height=\"338\" srcset=\"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/ghost_avatars_replika_ai-1024x576.jpg 1024w, https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/ghost_avatars_replika_ai-300x169.jpg 300w, https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/ghost_avatars_replika_ai-768x432.jpg 768w, https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/ghost_avatars_replika_ai.jpg 1280w\" sizes=\"auto, (max-width: 600px) 100vw, 600px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-7591\" class=\"wp-caption-text\">Grafika promocyjna produktu Replika AI firmy Luka, Inc.<\/figcaption><\/figure>\n<h3>Patent Microsoftu<\/h3>\n<p style=\"text-align: justify\">W 2021 roku Microsoft zarejestrowa\u0142 <strong>patent na technologi\u0119 umo\u017cliwiaj\u0105c\u0105 stworzenie \u201eosobowo\u015bci bota\u201d opartego na danych osoby zmar\u0142ej <\/strong>(<a href=\"https:\/\/edition.cnn.com\/2021\/01\/27\/tech\/microsoft-chat-bot-patent\">WEB3<\/a>). Patent dotyczy wykorzystania materia\u0142\u00f3w takich jak: wiadomo\u015bci, nagrania g\u0142osowe, obrazy, tre\u015bci z medi\u00f3w spo\u0142eczno\u015bciowych oraz interakcji tekstowych. Taki bot mia\u0142by na\u015bladowa\u0107 spos\u00f3b m\u00f3wienia, gestykulacj\u0119, a nawet przekonania danej osoby. Cho\u0107 Microsoft nie og\u0142osi\u0142 publicznie komercyjnego wdro\u017cenia tej technologii, sam patent potwierdza realno\u015b\u0107 kierunku rozwoju.<\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify\">Deepfake + Generatywna AI<\/h3>\n<p style=\"text-align: justify\">Po\u0142\u0105czenie <strong>deepfake<\/strong> i <strong>generatywnych modeli j\u0119zykowych<\/strong>, takich jak GPT-4, Claude czy Gemini, pozwala na odtworzenie zar\u00f3wno j\u0119zykowego stylu wypowiedzi, jak i wizualnej obecno\u015bci zmar\u0142ej osoby. Dzi\u0119ki technologii <em>Voice Cloning<\/em> mo\u017cliwe jest sklonowanie g\u0142osu na podstawie zaledwie kilku minut nagrania, a deepfake pozwalaj\u0105 \u201eo\u017cywi\u0107\u201d stare zdj\u0119cia lub materia\u0142y archiwalne, nadaj\u0105c im mimik\u0119 i ruch ust zsynchronizowany z nowym tekstem. Je\u015bli cyfrowy model treningowy otrzyma wystarczaj\u0105co du\u017co danych (wiadomo\u015bci tekstowych, e-maili, nagra\u0144 d\u017awi\u0119kowych i film\u00f3w) mo\u017cliwe jest stworzenie <strong>interaktywnego, wirtualnego avatara<\/strong>, kt\u00f3ry prowadzi rozmowy w czasie rzeczywistym. Co wi\u0119cej, tego typu avatar mo\u017ce by\u0107 dost\u0119pny nie tylko jako aplikacja mobilna czy desktopowa, ale tak\u017ce jako hologram, wirtualny asystent g\u0142osowy czy posta\u0107 w rzeczywisto\u015bci rozszerzonej (<em>AR<\/em>).<\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify\">Rzeczywiste przypadki u\u017cycia<\/h3>\n<p style=\"text-align: justify\">W 2020 roku w Korei Po\u0142udniowej szerokim echem odbi\u0142a si\u0119 historia matki, kt\u00f3ra za pomoc\u0105 technologii VR i deepfake \u201espotka\u0142a si\u0119\u201d ze swoj\u0105 zmar\u0142\u0105 c\u00f3rk\u0105 w ramach projektu dokumentalnego <strong>&#8222;<\/strong><em><strong>Meeting You&#8221;<\/strong> <\/em><strong>(Dou, 2024)<\/strong>. Scena ta poruszy\u0142a opini\u0119 publiczn\u0105, ukazuj\u0105c zar\u00f3wno potencja\u0142 terapeutyczny takich spotka\u0144, jak i ich psychologiczn\u0105 z\u0142o\u017cono\u015b\u0107. Inne eksperymenty podejmowane s\u0105 przez firmy z bran\u017cy funeralnej oraz startupy tworz\u0105ce <strong>cyfrowe nekropolie<\/strong>, w kt\u00f3rych avatary zmar\u0142ych mog\u0105 by\u0107 odwiedzane przez bliskich.<\/p>\n<figure id=\"attachment_7593\" aria-describedby=\"caption-attachment-7593\" style=\"width: 600px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-7593\" src=\"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/ghost_avatars_meeting_you.webp\" alt=\"\" width=\"600\" height=\"400\" srcset=\"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/ghost_avatars_meeting_you.webp 1020w, https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/ghost_avatars_meeting_you-300x200.webp 300w, https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/ghost_avatars_meeting_you-768x512.webp 768w, https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/ghost_avatars_meeting_you-75x50.webp 75w\" sizes=\"auto, (max-width: 600px) 100vw, 600px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-7593\" class=\"wp-caption-text\">Wirtualna rzeczywisto\u015b\u0107 \u0142\u0105czy matk\u0119 ze zmar\u0142\u0105 c\u00f3rk\u0105 w ramach korea\u0144skiego projektu &#8222;Meeting You&#8221;<\/figcaption><\/figure>\n<h2 style=\"text-align: justify\">Pami\u0119\u0107, terapia i dziedzictwo<\/h2>\n<p style=\"text-align: justify\">Technologia tworzenia po\u015bmiertnych avatar\u00f3w otwiera nowe, cz\u0119sto kontrowersyjne, ale te\u017c potencjalnie warto\u015bciowe mo\u017cliwo\u015bci wykorzystania w r\u00f3\u017cnych obszarach \u017cycia spo\u0142ecznego, rodzinnego i zawodowego:<\/p>\n<ul style=\"text-align: justify\">\n<li><strong>wsparcie w procesie \u017ca\u0142oby<\/strong> &#8211; dla wielu os\u00f3b utrata bliskiego wi\u0105\u017ce si\u0119 z trudn\u0105 do zniesienia cisz\u0105, brakiem mo\u017cliwo\u015bci \u201eostatniej rozmowy\u201d czy niezamkni\u0119tymi tematami. Avatar zmar\u0142ego, dost\u0119pny w ograniczonym czasie i kontrolowanej formie, mo\u017ce pe\u0142ni\u0107 funkcj\u0119 terapeutyczn\u0105, u\u0142atwiaj\u0105c przepracowanie \u017calu i oswajanie pustki. Badania psychologiczne pokazuj\u0105, \u017ce kontakt ze zbiorem wspomnie\u0144, g\u0142osu czy wypowiedzi osoby zmar\u0142ej mo\u017ce mie\u0107 podobne dzia\u0142anie jak prowadzenie dziennika czy list\u00f3w do nieobecnych.<\/li>\n<li><strong>zachowanie dziedzictwa rodzinnego i kulturowego<\/strong> &#8211; avatary mog\u0105 stanowi\u0107 interaktywn\u0105 form\u0119 przekazywania historii rodzinnych, warto\u015bci i wspomnie\u0144 kolejnym pokoleniom. Rozmowa z \u201epradziadkiem\u201d, kt\u00f3ry opowiada o wojnie, emigracji czy rodzinnych tradycjach, mo\u017ce by\u0107 bardziej anga\u017cuj\u0105ca ni\u017c tradycyjna forma pami\u0119tnika lub nagra\u0144. Tego typu rozwi\u0105zania mog\u0105 wspiera\u0107 r\u00f3wnie\u017c dzia\u0142ania archiwalne i etnograficzne.<\/li>\n<li><strong>archiwizacja wiedzy eksperckiej<\/strong> &#8211; wybitni naukowcy, lekarze, arty\u015bci czy liderzy spo\u0142eczni mog\u0105 przekaza\u0107 swoj\u0105 wiedz\u0119, opinie i do\u015bwiadczenia w formie cyfrowego profilu, dost\u0119pnego dla przysz\u0142ych pokole\u0144. Takie avatary mog\u0142yby s\u0142u\u017cy\u0107 nie tylko edukacji, ale te\u017c prowadzeniu debat czy symulacji decyzyjnych w szkoleniach.<\/li>\n<li><strong>wirtualni towarzysze dla os\u00f3b samotnych lub starszych<\/strong> &#8211; w spo\u0142ecze\u0144stwach starzej\u0105cych si\u0119, gdzie samotno\u015b\u0107 staje si\u0119 powa\u017cnym problemem zdrowotnym, po\u015bmiertne avatary mog\u0105 pe\u0142ni\u0107 funkcj\u0119 wsparcia emocjonalnego. Cho\u0107 nie zast\u0105pi\u0105 \u017cywego kontaktu, mog\u0105 zmniejszy\u0107 poczucie izolacji, oferuj\u0105c rozmow\u0119, przypomnienia o rutynach czy wsp\u00f3lne wspominanie bliskich. Mo\u017ce to by\u0107 szczeg\u00f3lnie cenne w domach opieki, gdzie kontakt ze \u015bwiatem zewn\u0119trznym bywa ograniczony.<\/li>\n<\/ul>\n<figure id=\"attachment_7607\" aria-describedby=\"caption-attachment-7607\" style=\"width: 500px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-7607\" src=\"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/ghost_avatar-300x200.jpg\" alt=\"\" width=\"500\" height=\"333\" srcset=\"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/ghost_avatar-300x200.jpg 300w, https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/ghost_avatar-1024x683.jpg 1024w, https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/ghost_avatar-768x512.jpg 768w, https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/ghost_avatar-75x50.jpg 75w, https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/ghost_avatar.jpg 1536w\" sizes=\"auto, (max-width: 500px) 100vw, 500px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-7607\" class=\"wp-caption-text\">Rozmowy z po\u015bmiertnym avatarem naszych bliskich mog\u0105 pom\u00f3c w radzeniu sobie z \u017ca\u0142ob\u0105<\/figcaption><\/figure>\n<h2 style=\"text-align: justify\">Aspekty prawne<\/h2>\n<p style=\"text-align: justify\">Rozw\u00f3j technologii po\u015bmiertnych avatar\u00f3w wyprzedza obecnie istniej\u0105ce regulacje prawne. Pojawiaj\u0105 si\u0119 nowe pytania dotycz\u0105ce <strong>w\u0142asno\u015bci danych<\/strong>, <strong>ochrony to\u017csamo\u015bci po \u015bmierci<\/strong>, a tak\u017ce <strong>odpowiedzialno\u015bci za dzia\u0142ania cyfrowych byt\u00f3w<\/strong>, kt\u00f3re mog\u0105 funkcjonowa\u0107 niezale\u017cnie od woli rodziny czy spadkobierc\u00f3w. Przepisy nie s\u0105 przygotowane na wyzwania, jakie niesie ze sob\u0105 cyfrowa replikacja zmar\u0142ych.<\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify\">Ochrona danych osobowych (RODO\/GDPR)<\/h3>\n<p style=\"text-align: justify\">Zgodnie z RODO, <strong>ochrona danych osobowych dotyczy wy\u0142\u0105cznie os\u00f3b fizycznych \u017cyj\u0105cych<\/strong>. Po \u015bmierci ochrona ta wygasa, a dalsze losy danych zale\u017c\u0105 od przepis\u00f3w krajowych. We Francji, ustawa <em>\u201eLoi pour une R\u00e9publique num\u00e9rique\u201d<\/em> z 2016 r. umo\u017cliwia ka\u017cdemu obywatelowi wyznaczenie <strong>zarz\u0105dcy jego danych cyfrowych po \u015bmierci<\/strong>, kt\u00f3ry decyduje o ich usuni\u0119ciu, archiwizacji lub udost\u0119pnieniu. W Polsce nie istnieje obecnie analogiczne rozwi\u0105zanie &#8211; dane zmar\u0142ego s\u0105 formalnie \u201ebezpa\u0144skie\u201d, co pozostawia pole do nadu\u017cy\u0107 i spor\u00f3w mi\u0119dzy rodzin\u0105 a w\u0142a\u015bcicielami platform cyfrowych.<\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify\">Prawo do bycia zapomnianym<\/h3>\n<p style=\"text-align: justify\">Art. 17 RODO (<a href=\"https:\/\/gdpr-info.eu\/art-17-gdpr\/\">WEB4<\/a>) gwarantuje osobom fizycznym tzw. <em>\u201eprawo do bycia zapomnianym\u201d<\/em>, czyli <strong>mo\u017cliwo\u015b\u0107 \u017c\u0105dania usuni\u0119cia danych osobowych<\/strong>. Po \u015bmierci to prawo nie przechodzi automatycznie na spadkobierc\u00f3w ani bliskich, chyba \u017ce krajowe przepisy stanowi\u0105 inaczej. W praktyce oznacza to, \u017ce rodzina zmar\u0142ego nie ma prawa \u017c\u0105da\u0107 usuni\u0119cia jego konta czy cyfrowego \u015bladu z platformy, je\u015bli nie by\u0142o wcze\u015bniejszego rozporz\u0105dzenia. Taka luka mo\u017ce prowadzi\u0107 do sytuacji, w kt\u00f3rej dane s\u0105 wykorzystywane wbrew woli zmar\u0142ego.<\/p>\n<h3>W\u0142asno\u015b\u0107 \u015bladu cyfrowego i avatara<\/h3>\n<p style=\"text-align: justify\">Kwestia w\u0142asno\u015bci po\u015bmiertnego avatara rodzi powa\u017cne w\u0105tpliwo\u015bci prawne. Trudno jednoznacznie stwierdzi\u0107, kto powinien mie\u0107 do niego prawo: <strong>czy avatar stanowi cz\u0119\u015b\u0107 spadku i podlega dziedziczeniu<\/strong>, czy te\u017c <strong>nale\u017cy do firmy technologicznej, kt\u00f3ra go stworzy\u0142a<\/strong>? A mo\u017ce powinien by\u0107 traktowany jako autonomiczny byt cyfrowy, niepodlegaj\u0105cy \u017cadnej osobie fizycznej ani prawnej? W sytuacji, gdy avatar powsta\u0142 przy u\u017cyciu algorytm\u00f3w generatywnych i bazowa\u0142 na publicznych danych u\u017cytkownika, dostawca us\u0142ugi mo\u017ce uznawa\u0107 si\u0119 za w\u0142a\u015bciciela kodu, logiki dzia\u0142ania, a nawet tre\u015bci wytwarzanych przez taki model. Konieczne mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 opracowanie nowej kategorii w\u0142asno\u015bci cyfrowej &#8211; opartej na analogiach z prawem autorskim lub ochron\u0105 d\u00f3br osobistych, takich jak wizerunek, g\u0142os, spos\u00f3b m\u00f3wienia czy styl komunikacji, kt\u00f3re razem tworz\u0105 unikaln\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 cyfrow\u0105 cz\u0142owieka.<\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify\">Odpowiedzialno\u015b\u0107 cywilna i karna<\/h3>\n<p style=\"text-align: justify\">Po\u015bmiertne avatary, szczeg\u00f3lnie te interaktywne, mog\u0105 generowa\u0107 tre\u015bci, kt\u00f3re naruszaj\u0105 prawo, np. znies\u0142awiaj\u0105 osoby \u017cyj\u0105ce, szerz\u0105 dezinformacj\u0119 lub dokonuj\u0105 mowy nienawi\u015bci. Je\u015bli taki avatar zosta\u0142 udost\u0119pniony publicznie i dzia\u0142a autonomicznie, <strong>kto ponosi za to odpowiedzialno\u015b\u0107<\/strong> &#8211; zarz\u0105dca danych, spadkobiercy, tw\u00f3rca algorytmu, a mo\u017ce nikt? Obecnie brak jednoznacznych przepis\u00f3w okre\u015blaj\u0105cych odpowiedzialno\u015b\u0107 za dzia\u0142ania \u201ecyfrowych replik zmar\u0142ych\u201d, co rodzi powa\u017cne ryzyko prawne.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<h2 style=\"text-align: justify\">Ryzyka i dylematy etyczne<\/h2>\n<p style=\"text-align: justify\">Cho\u0107 technologia tworzenia po\u015bmiertnych avatar\u00f3w niesie ze sob\u0105 ogromny potencja\u0142 emocjonalny i kulturowy, wi\u0105\u017ce si\u0119 r\u00f3wnie\u017c z szeregiem powa\u017cnych dylemat\u00f3w etycznych, kt\u00f3re dotycz\u0105 nie tylko godno\u015bci zmar\u0142ych, ale tak\u017ce dobra ich bliskich oraz przysz\u0142ych u\u017cytkownik\u00f3w.<\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify\">Zgoda i autonomia zmar\u0142ego<\/h3>\n<p style=\"text-align: justify\">Najwa\u017cniejszym i zarazem najcz\u0119\u015bciej pomijanym aspektem jest pytanie o <strong>\u015bwiadom\u0105 zgod\u0119 osoby, kt\u00f3rej dane zosta\u0142y u\u017cyte<\/strong>. Cyfrowa rekonstrukcja to\u017csamo\u015bci bez wyra\u017anej dyspozycji wyra\u017conej za \u017cycia mo\u017ce stanowi\u0107 naruszenie autonomii jednostki, jej prywatno\u015bci oraz godno\u015bci. W takich przypadkach dochodzi do nieuprawnionego przekszta\u0142cenia danych osobowych w reprezentacj\u0119, kt\u00f3ra mo\u017ce funkcjonowa\u0107 w spos\u00f3b sprzeczny z przekonaniami, warto\u015bciami lub wol\u0105 zmar\u0142ego, a nawet z zapisami testamentowymi, je\u015bli takowe istniej\u0105. Z perspektywy etycznej ka\u017cda decyzja o stworzeniu po\u015bmiertnego avatara powinna opiera\u0107 si\u0119 na uprzedniej, jednoznacznej i mo\u017cliwej do zweryfikowania zgodzie wyra\u017conej przez dan\u0105 osob\u0119 jeszcze za \u017cycia.<\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify\">Fa\u0142szywe wspomnienia i emocjonalne uzale\u017cnienie<\/h3>\n<p style=\"text-align: justify\">Rozmowy z cyfrowym avatarem zmar\u0142ego mog\u0105 prowadzi\u0107 do <strong>zaburze\u0144 w prze\u017cywaniu \u017ca\u0142oby<\/strong>. Zamiast zaakceptowa\u0107 strat\u0119 i zamkn\u0105\u0107 etap relacji, u\u017cytkownik utrzymuje kontakt z jej iluzj\u0105. Istnieje ryzyko, \u017ce taka symulacja stworzy <strong>fa\u0142szywe wspomnienia<\/strong>, poniewa\u017c generowane wypowiedzi nie s\u0105 ju\u017c autentyczne, lecz oparte na algorytmicznej rekonstrukcji. Mo\u017ce to prowadzi\u0107 do zatarcia granic mi\u0119dzy rzeczywisto\u015bci\u0105 a fikcj\u0105, a w skrajnych przypadkach do uzale\u017cnienia emocjonalnego od sztucznej obecno\u015bci. Szczeg\u00f3lnie wra\u017cliwe s\u0105 osoby starsze, dzieci oraz ci, kt\u00f3rzy nie przepracowali traumy po stracie.<\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify\">Manipulacja<\/h3>\n<p style=\"text-align: justify\">Cyfrowy odpowiednik zmar\u0142ej osoby, cho\u0107 oparty na rzeczywistych danych, jest w istocie <strong>algorytmiczn\u0105 symulacj\u0105<\/strong>, podatn\u0105 na modyfikacje, sterowanie i wykorzystywanie do cel\u00f3w innych ni\u017c pierwotnie zamierzone. Istnieje realne ryzyko, \u017ce taki avatar zostanie zaprogramowany w spos\u00f3b, kt\u00f3ry wypacza przekonania, emocje czy spos\u00f3b wyra\u017cania si\u0119 osoby, na kt\u00f3rej bazuje &#8211; np. aby wywo\u0142a\u0107 konkretne reakcje u rozm\u00f3wc\u00f3w, wp\u0142yn\u0105\u0107 na ich decyzje lub wzmocni\u0107 przekaz marketingowy. Tego typu dzia\u0142ania mog\u0105 prowadzi\u0107 do <strong>fa\u0142szowania pami\u0119ci<\/strong> o zmar\u0142ym i <strong>wp\u0142ywania na opini\u0119 publiczn\u0105 przy wykorzystaniu jego autorytetu<\/strong>. W skrajnych przypadkach avatar mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 narz\u0119dziem propagandy, dezinformacji lub emocjonalnego szanta\u017cu.<\/p>\n<h3>Bezpiecze\u0144stwo danych i to\u017csamo\u015bci<\/h3>\n<p style=\"text-align: justify\">Po\u015bmiertne avatary opieraj\u0105 si\u0119 na du\u017cych zbiorach danych osobowych, kt\u00f3re same w sobie s\u0105 podatne na kradzie\u017c, manipulacj\u0119 i nieautoryzowane przetwarzanie. Dodatkowym ryzykiem s\u0105 cyberataki na platformy przechowuj\u0105ce avatary, co mo\u017ce doprowadzi\u0107 do ich trwa\u0142ego uszkodzenia, zniekszta\u0142cenia tre\u015bci lub publikacji prywatnych informacji w sieci. Zabezpieczenie takich danych powinno mie\u0107 priorytetowy charakter, por\u00f3wnywalny z ochron\u0105 danych medycznych lub bankowych.<\/p>\n<figure id=\"attachment_7602\" aria-describedby=\"caption-attachment-7602\" style=\"width: 500px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-7602\" src=\"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/ghost_avatars_privacy-1024x682.jpg\" alt=\"\" width=\"500\" height=\"333\" srcset=\"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/ghost_avatars_privacy-1024x682.jpg 1024w, https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/ghost_avatars_privacy-300x200.jpg 300w, https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/ghost_avatars_privacy-768x511.jpg 768w, https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/ghost_avatars_privacy-75x50.jpg 75w, https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/ghost_avatars_privacy.jpg 1059w\" sizes=\"auto, (max-width: 500px) 100vw, 500px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-7602\" class=\"wp-caption-text\">Dane po\u015bmiertnych avatar\u00f3w s\u0105 r\u00f3wnie wra\u017cliwe jak dane medyczne i bankowe<\/figcaption><\/figure>\n<h2 style=\"text-align: justify\">Propozycja rozwi\u0105zania<\/h2>\n<p style=\"text-align: justify\">Aby za\u0142agodzi\u0107 problemy wynikaj\u0105ce z tworzenia i wykorzystywania po\u015bmiertnych avatar\u00f3w, niezb\u0119dne jest opracowanie <strong>sp\u00f3jnych regulacji prawnych<\/strong> oraz <strong>mechanizm\u00f3w organizacyjnych<\/strong>, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 adekwatne do tempa rozwoju technologii cyfrowej i rosn\u0105cego znaczenia to\u017csamo\u015bci online. Obecny brak przepis\u00f3w lub ich fragmentaryczno\u015b\u0107 sprawia, \u017ce zar\u00f3wno osoby zmar\u0142e, jak i ich bliscy pozostaj\u0105 bez realnej ochrony przed nieuprawnionym wykorzystaniem danych, manipulacj\u0105 emocjonaln\u0105 czy komercjalizacj\u0105 wizerunku. Potrzebujemy systemowych odpowiedzi, kt\u00f3re <strong>po\u0142\u0105cz\u0105 prawo spadkowe, ochron\u0119 danych osobowych, etyk\u0119 cyfrow\u0105 i technologi\u0119<\/strong>, tworz\u0105c solidne fundamenty dla odpowiedzialnego zarz\u0105dzania cyfrowym dziedzictwem. Takie rozwi\u0105zania musz\u0105 gwarantowa\u0107 <strong>poszanowanie autonomii jednostki<\/strong>, <strong>zapobiega\u0107 emocjonalnym nadu\u017cyciom<\/strong>, a tak\u017ce <strong>chroni\u0107 sfer\u0119 prywatn\u0105 i godno\u015b\u0107 zmar\u0142ych<\/strong> w obliczu technologii zdolnych do tworzenia niemal idealnych symulacji ludzkiej obecno\u015bci.<\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify\">Cyfrowy testament<\/h3>\n<p style=\"text-align: justify\">Stworzenie instytucji cyfrowego testamentu, uznawanego prawnie na wz\u00f3r testamentu klasycznego, pozwoli\u0142oby ka\u017cdej osobie w spos\u00f3b jednoznaczny i wi\u0105\u017c\u0105cy okre\u015bli\u0107 zasady post\u0119powania z jego cyfrowym \u015bladem po \u015bmierci. Taki dokument m\u00f3g\u0142by zawiera\u0107:<\/p>\n<ul style=\"text-align: justify\">\n<li>decyzj\u0119, <strong>czy dana osoba dopuszcza mo\u017cliwo\u015b\u0107 stworzenia swojego po\u015bmiertnego avatara,<\/strong><\/li>\n<li>wskazanie, <strong>kt\u00f3re dane mog\u0105 by\u0107 wykorzystane<\/strong>, np. tylko wiadomo\u015bci tekstowe z wykluczeniem nagra\u0144 g\u0142osowych i wideo,<\/li>\n<li><strong>kto jest uprawniony do zarz\u0105dzania avatarem<\/strong> &#8211; np. konkretna osoba, instytucja badawcza, organizacja spo\u0142eczna,<\/li>\n<li><strong>w jakim celu avatar mo\u017ce funkcjonowa\u0107<\/strong> &#8211; np. wy\u0142\u0105cznie w ramach prywatnych interakcji rodzinnych bez zastosowa\u0144 komercyjnych lub publicznych.<\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify\">Cyfrowy testament m\u00f3g\u0142by by\u0107 przechowywany w <strong>publicznym rejestrze<\/strong> nadzorowanym przez odpowiedni organ ochrony danych, jak r\u00f3wnie\u017c <strong>lokalnie<\/strong> &#8211; w ramach profili u\u017cytkownika na platformach takich jak Facebook &#8211; z mo\u017cliwo\u015bci\u0105 \u0142atwej aktualizacji i synchronizacji mi\u0119dzy us\u0142ugami.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c wprowadzi\u0107 funkcj\u0119 <strong>zarz\u0105dcy cyfrowej woli<\/strong>, odpowiedzialnego za kontrol\u0119 nad avatarem i mo\u017cliwo\u015b\u0107 jego\u00a0 zawieszenia lub usuni\u0119cia. Mo\u017ce on dzia\u0142a\u0107 na podstawie decyzji zmar\u0142ego lub zosta\u0107 wyznaczony przez s\u0105d albo notariusza.<\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify\">Cyfrowa to\u017csamo\u015b\u0107<\/h3>\n<p style=\"text-align: justify\">Konieczne jest rozszerzenie definicji <strong>d\u00f3br osobistych<\/strong> w prawie cywilnym o elementy zwi\u0105zane z <strong>cyfrow\u0105 to\u017csamo\u015bci\u0105<\/strong>, kt\u00f3re coraz cz\u0119\u015bciej stanowi\u0105 integraln\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 wizerunku i pami\u0119ci o osobie. Ochrona powinna obejmowa\u0107 nie tylko tradycyjnie rozumiany wizerunek czy imi\u0119, lecz r\u00f3wnie\u017c nowe formy reprezentacji: wizerunek wygenerowany algorytmicznie, g\u0142os zrekonstruowany przez AI czy ca\u0142o\u015b\u0107 modelu j\u0119zykowego wytrenowanego na bazie danych konkretnej osoby. Uznanie tych element\u00f3w za chronione dobra osobiste umo\u017cliwi\u0142oby poci\u0105gni\u0119cie do odpowiedzialno\u015bci cywilnej lub administracyjnej podmiot\u00f3w, kt\u00f3re bez zgody zmar\u0142ego lub upowa\u017cnionego zarz\u0105dcy tworz\u0105 lub wykorzystuj\u0105 cyfrowe avatary, naruszaj\u0105c tym samym integralno\u015b\u0107 i pami\u0119\u0107 o danej osobie.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<h2 style=\"text-align: justify\">Cyfrowe \u017cycie po \u015bmierci<\/h2>\n<p style=\"text-align: justify\">Rozw\u00f3j technologii po\u015bmiertnych avatar\u00f3w stawia nas wobec nowych, z\u0142o\u017conych pyta\u0144 dotycz\u0105cych granic to\u017csamo\u015bci, prywatno\u015bci i odpowiedzialno\u015bci w erze cyfrowej. Mo\u017cliwo\u015b\u0107 \u201ewskrzeszania\u201d zmar\u0142ych w formie interaktywnych modeli mo\u017ce by\u0107 pomocna w prze\u017cywaniu \u017ca\u0142oby i zachowaniu dziedzictwa, ale jednocze\u015bnie rodzi powa\u017cne ryzyka manipulacji, nadu\u017cy\u0107 i naruszenia godno\u015bci. Aby odpowiedzialnie korzysta\u0107 z tego potencja\u0142u, konieczne s\u0105 nowe regulacje prawne, \u015bwiadome decyzje u\u017cytkownik\u00f3w za \u017cycia oraz etyczne ramy tworzenia i u\u017cywania cyfrowych replik. Cyfrowy \u015blad to dzi\u015b nie tylko informacja, ale r\u00f3wnie\u017c forma obecno\u015bci, kt\u00f3r\u0105 musimy nauczy\u0107 si\u0119 chroni\u0107 r\u00f3wnie uwa\u017cnie jak pami\u0119\u0107 o samym cz\u0142owieku.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<h3>\u0179r\u00f3d\u0142a<\/h3>\n<ul>\n<li>Malwarebytes, <em>&#8222;Co to jest \u015blad cyfrowy?&#8221;<\/em><br \/>\n<a href=\"https:\/\/www.malwarebytes.com\/pl\/cybersecurity\/basics\/digital-footprint\">https:\/\/www.malwarebytes.com\/pl\/cybersecurity\/basics\/digital-footprint<\/a><\/li>\n<li>Oficjalna strona projektu <em>Replika AI<\/em> firmy Luka, Inc.<br \/>\n<a href=\"https:\/\/replika.com\/\">https:\/\/replika.com\/<\/a><\/li>\n<li>CNN Business, <em>&#8222;Microsoft patented a chatbot that would let you talk to dead people. It was too disturbing for production&#8221;<\/em>, 27.01.2021<br \/>\n<a href=\"https:\/\/edition.cnn.com\/2021\/01\/27\/tech\/microsoft-chat-bot-patent\">https:\/\/edition.cnn.com\/2021\/01\/27\/tech\/microsoft-chat-bot-patent<\/a><\/li>\n<li>Dou, Guohao. (2024). Response, News, and Observation: Typologies of Communication in VR Documentaries. Scientific and Social Research. 6. 76-81. 10.26689\/ssr.v6i5.6890. <a href=\"https:\/\/www.researchgate.net\/publication\/381523073_Response_News_and_Observation_Typologies_of_Communication_in_VR_Documentaries\">https:\/\/www.researchgate.net\/publication\/381523073_Response_News_and_Observation_Typologies_of_Communication_in_VR_Documentaries<\/a><\/li>\n<li>RODO, Art. 17 &#8211;<em> Prawo do usuni\u0119cia danych (&#8222;prawo do bycia zapomnianym&#8221;)<\/em><br \/>\n<a href=\"https:\/\/gdpr-info.eu\/art-17-gdpr\/\">https:\/\/gdpr-info.eu\/art-17-gdpr\/<\/a><\/li>\n<\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Cyfrowy \u015bwiat jest obecnie integraln\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 naszego \u017cycia. Media spo\u0142eczno\u015bciowe, komunikatory, systemy rekomendacyjne i asystenci g\u0142osowi nie tylko u\u0142atwiaj\u0105 nam codzienne funkcjonowanie, ale r\u00f3wnie\u017c tworz\u0105 szczeg\u00f3\u0142owy zapis naszej to\u017csamo\u015bci, nazywany cyfrowym \u015bladem. \u015alad ten &#8211; zawieraj\u0105cy nasze rozmowy, zdj\u0119cia, komentarze, reakcje, lokalizacje i preferencje &#8211; staje si\u0119 coraz bardziej kompletnym odwzorowaniem naszego \u201eja\u201d. Ale co [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":248,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[470],"tags":[15,24,12,55,39],"class_list":["post-7460","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-agh-2024-25","tag-ai","tag-deepfake","tag-etyka","tag-prywatnosc","tag-przetwarzanie-danych"],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7460","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/248"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7460"}],"version-history":[{"count":59,"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7460\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7621,"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7460\/revisions\/7621"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7460"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7460"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7460"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}