{"id":7487,"date":"2025-05-12T11:20:25","date_gmt":"2025-05-12T11:20:25","guid":{"rendered":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/?p=7487"},"modified":"2025-05-13T08:19:34","modified_gmt":"2025-05-13T08:19:34","slug":"granice-biopolityki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/2025\/05\/12\/granice-biopolityki\/","title":{"rendered":"Granice biopolityki \u2013 \u015bledzenie i analiza trend\u00f3w spo\u0142ecznych i politycznych na podstawie interakcji u\u017cytkownik\u00f3w w mediach spo\u0142eczno\u015bciowych: wp\u0142yw na kszta\u0142towanie pogl\u0105d\u00f3w politycznych oraz strategie manipulacji"},"content":{"rendered":"<p><strong>W dobie big data i sztucznej inteligencji media spo\u0142eczno\u015bciowe sta\u0142y si\u0119 narz\u0119dziem biopolityki \u2013 w\u0142adzy nad spo\u0142ecze\u0144stwem poprzez dane. Nasze polubienia, udost\u0119pnienia i komentarze s\u0142u\u017c\u0105 do \u015bledzenia trend\u00f3w spo\u0142ecznych, a algorytmy na ich podstawie podsuwaj\u0105 tre\u015bci, kt\u00f3re wp\u0142ywaj\u0105 na nasze pogl\u0105dy polityczne. Wpis ten analizuje, gdzie le\u017c\u0105 granice etyczne takiego zarz\u0105dzania spo\u0142ecze\u0144stwem za pomoc\u0105 technologii: czy analiza danych obywateli dla cel\u00f3w politycznych to jeszcze wsparcie demokracji, czy ju\u017c strategia manipulacji?<\/strong><\/p>\n<p><!--more--><\/p>\n<h2><strong>Biopolityka w erze danych i algorytm\u00f3w<\/strong><\/h2>\n<p>Poj\u0119cie <strong>biopolityki<\/strong> wprowadzi\u0142 Michel Foucault dla opisania sposob\u00f3w, w jakie w\u0142adza nowoczesnego pa\u0144stwa zarz\u0105dza \u017cyciem populacji \u2013 od zdrowia publicznego po kontrol\u0119 zachowa\u0144 spo\u0142ecznych. Zgodnie z t\u0105 koncepcj\u0105 w\u0142adza przesz\u0142a od prostego prawa \u017cycia i \u015bmierci do subtelniejszych form nadzoru i regulacji \u017cycia zbiorowego. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie biopolityka przybiera cyfrow\u0105 form\u0119: dane gromadzone o u\u017cytkownikach internetu i medi\u00f3w spo\u0142eczno\u015bciowych pozwalaj\u0105 instytucjom oraz korporacjom <strong>monitorowa\u0107 i wp\u0142ywa\u0107<\/strong> na zachowania spo\u0142eczne na niespotykan\u0105 dot\u0105d skal\u0119. Jak uj\u0119\u0142a to Shoshana Zuboff, korporacje technologiczne wykorzystuj\u0105 nasz\u0105 osobist\u0105 aktywno\u015b\u0107 w sieci, aby przewidywa\u0107 i <strong>kszta\u0142towa\u0107 nasze zachowania<\/strong>, co nazwa\u0142a kapitalizmem inwigilacji. Ta nowa logika ekonomiczno-polityczna opiera si\u0119 na masowym gromadzeniu \u201enadmiarowych\u201d danych o ludziach (naszych klikni\u0119\u0107, lokalizacji, relacji), by nast\u0119pnie przekszta\u0142ca\u0107 je w <strong>prognozy dotycz\u0105ce naszych preferencji i dzia\u0142a\u0144<\/strong> \u2013 r\u00f3wnie\u017c politycznych \u2013 a nawet subtelnie kierowa\u0107 naszym wyborem informacji.<\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" title=\"What is Biopolitics? | Michel Foucault | Keyword\" width=\"600\" height=\"338\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/MrsJNmwoX6g?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" referrerpolicy=\"strict-origin-when-cross-origin\" allowfullscreen><\/iframe><\/p>\n<p>W\u0142adza dysponuj\u0105ca takimi danymi zyskuje narz\u0119dzie \u201emi\u0119kkiej\u201d kontroli spo\u0142ecznej. <strong>Media spo\u0142eczno\u015bciowe<\/strong> sta\u0142y si\u0119 wsp\u00f3\u0142czesnym panoptikonem \u2013 miejscem dobrowolnej obserwacji, gdzie ludzie sami dostarczaj\u0105 informacji o swoich upodobaniach, l\u0119kach i przekonaniach. W\u0142adze pa\u0144stwowe i firmy mog\u0105 wykorzystywa\u0107 te dane do zarz\u0105dzania populacj\u0105: od kampanii informacyjnych (np. promowanie postaw prozdrowotnych) po profilowanie polityczne. Biopolityka cyfrowa rodzi jednak pytania: czy korzystanie z tak zebranych danych do sterowania opini\u0105 publiczn\u0105 nie narusza fundament\u00f3w autonomii jednostki i demokracji? Gdzie przebiega granica mi\u0119dzy <strong>legalnym badaniem nastroj\u00f3w spo\u0142ecznych<\/strong> a ich in\u017cynieri\u0105?<\/p>\n<h3><strong>Analiza trend\u00f3w spo\u0142eczno-politycznych w mediach spo\u0142eczno\u015bciowych<\/strong><\/h3>\n<p><strong>Interakcje u\u017cytkownik\u00f3w<\/strong> \u2013 polubienia, udost\u0119pnienia, komentarze, wyszukiwania \u2013 sta\u0142y si\u0119 surowcem dla analityk\u00f3w danych, pozwalaj\u0105cym na mapowanie trend\u00f3w spo\u0142ecznych i politycznych w czasie rzeczywistym. Zaawansowane techniki <strong>analizy danych (data analytics)<\/strong> i uczenia maszynowego przeszukuj\u0105 olbrzymie zbiory takich informacji, by wychwyci\u0107 wzorce: rosn\u0105c\u0105 popularno\u015b\u0107 ruchu spo\u0142ecznego, zmian\u0119 sentymentu wobec partii politycznej czy nag\u0142e ogniska dezinformacji. Przyk\u0142adowo, ju\u017c w 2013 roku badacze pokazali, \u017ce z tak banalnych danych jak <strong>polubione strony na Facebooku<\/strong> mo\u017cna trafnie przewidzie\u0107 szereg wra\u017cliwych cech danej osoby \u2013 w\u0142\u0105czaj\u0105c w to jej orientacj\u0119 polityczn\u0105 i pogl\u0105dy \u015bwiatopogl\u0105dowe. Innymi s\u0142owy, nasze <strong>\u201elajki\u201d zdradzaj\u0105 nas<\/strong>: algorytmy potrafi\u0105 przeanalizowa\u0107 histori\u0119 aktywno\u015bci u\u017cytkownika i na tej podstawie oceni\u0107, czy np. jest on konserwatyst\u0105 czy libera\u0142em, cz\u0119sto lepiej ni\u017c bliscy znajomi.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\" wp-image-7488 aligncenter\" src=\"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/rys1_media.png\" alt=\"\" width=\"550\" height=\"315\" srcset=\"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/rys1_media.png 698w, https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/rys1_media-300x172.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 550px) 100vw, 550px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 10pt\"><em>Rysunek 1. Media spo\u0142eczno\u015bciowe tworz\u0105 z\u0142o\u017cone sieci powi\u0105za\u0144 mi\u0119dzy lud\u017ami \u2013 na podstawie tych po\u0142\u0105cze\u0144 i aktywno\u015bci mo\u017cna analizowa\u0107 rozprzestrzenianie si\u0119 idei i trend\u00f3w politycznych. (\u017ar\u00f3d\u0142o: <a href=\"https:\/\/cyberdefence24.pl\/polityka-i-prawo\/14-proc-amerykanow-zmienilo-poglady-przez-media-spolecznosciowe\">cyberdefence24<\/a>)<\/em><\/span><\/p>\n<p>Takie analizy trend\u00f3w wykorzystywane s\u0105 zar\u00f3wno w biznesie, jak i przez sztaby polityczne czy instytucje pa\u0144stwowe. Platformy spo\u0142eczno\u015bciowe same monitoruj\u0105 <strong>najpopularniejsze tematy i nastroje<\/strong> \u2013 np. trendy na Twitterze czy najcz\u0119\u015bciej udost\u0119pniane posty na Facebooku \u2013 by zrozumie\u0107 czym \u017cyje spo\u0142ecze\u0144stwo. Dane te s\u0105 cenne dla marketer\u00f3w politycznych planuj\u0105cych kampanie wyborcze: pozwalaj\u0105 im identyfikowa\u0107 <strong>gor\u0105ce tematy<\/strong> oraz segmentowa\u0107 elektorat wed\u0142ug zainteresowa\u0144 i pogl\u0105d\u00f3w. Co istotne, dzi\u0119ki mediom spo\u0142eczno\u015bciowym <strong>informacja zwrotna jest niemal natychmiastowa<\/strong> \u2013 reakcje u\u017cytkownik\u00f3w (np. fala pozytywnych lub negatywnych komentarzy) mog\u0105 sygnalizowa\u0107 politykom, jak odebrano dan\u0105 wypowied\u017a czy posuni\u0119cie rz\u0105du.<\/p>\n<p>Jednak granica mi\u0119dzy obserwacj\u0105 trend\u00f3w a ich kszta\u0142towaniem bywa p\u0142ynna. Gdy dane wykorzystywane s\u0105 nie tylko do biernej obserwacji, ale do <strong>aktywnych dzia\u0142a\u0144 wp\u0142ywaj\u0105cych na odbiorc\u00f3w<\/strong>, wchodzimy na pole manipulacji. G\u0142o\u015bnym przyk\u0142adem by\u0142o <strong>Cambridge Analytica<\/strong> \u2013 firma, kt\u00f3ra bezprawnie pozyska\u0142a dane dziesi\u0105tek milion\u00f3w u\u017cytkownik\u00f3w Facebooka, by stworzy\u0107 ich szczeg\u00f3\u0142owe psychologiczne profile i dopasowa\u0107 pod nie przekazy polityczne. W 2016 roku te techniki wykorzystano w kampanii prezydenckiej w USA i by\u0107 mo\u017ce wp\u0142yn\u0119\u0142y one na preferencje wyborc\u00f3w poprzez wy\u015bwietlanie im precyzyjnie skrojonych reklam bazuj\u0105cych na ich l\u0119kach i pragnieniach. Analiza danych pozwoli\u0142a wytypowa\u0107 niezdecydowanych odbiorc\u00f3w i <strong>zasypa\u0107 ich przekazami<\/strong>, na kt\u00f3re byli najbardziej podatni \u2013 np. akcentuj\u0105c kwestie imigracji tym, kt\u00f3rzy wyra\u017cali obawy o bezpiecze\u0144stwo, albo ekonomiczne korzy\u015bci deregulacji tym, kt\u00f3rzy cenili przedsi\u0119biorczo\u015b\u0107.<\/p>\n<h3><strong>Algorytmy kszta\u0142tuj\u0105ce pogl\u0105dy: echo chambers i polityka emocji<\/strong><\/h3>\n<p>Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nas do\u015bwiadcza dzi\u015b \u015bwiata informacji przefiltrowanego przez <strong>algorytmy personalizuj\u0105ce tre\u015bci<\/strong>. Portale spo\u0142eczno\u015bciowe staraj\u0105 si\u0119 utrzyma\u0107 nasz\u0105 uwag\u0119 jak najd\u0142u\u017cej, serwuj\u0105c nam tre\u015bci dopasowane do naszych zainteresowa\u0144 i zachowa\u0144. Ta personalizacja ma jednak efekt uboczny: tworzy <strong>ba\u0144ki informacyjne<\/strong> (tzw. <em>filter bubbles<\/em>), w kt\u00f3rych widzimy g\u0142\u00f3wnie to, co zgadza si\u0119 z naszymi dotychczasowymi pogl\u0105dami. Algorytm Facebooka czy Twittera wybiera spo\u015br\u00f3d tysi\u0119cy post\u00f3w te, kt\u00f3re uzna za najbardziej anga\u017cuj\u0105ce dla nas \u2013 cz\u0119sto b\u0119d\u0105 to materia\u0142y zgodne z naszym \u015bwiatopogl\u0105dem lub budz\u0105ce silne emocje. W rezultacie u\u017cytkownik o okre\u015blonych sympatiach politycznych dostaje potwierdzenie swoich przekona\u0144 zamiast wyzwa\u0144 intelektualnych. Sprzyja to <strong>polaryzacji<\/strong>: lewica i prawica \u201eokopuj\u0105 si\u0119\u201d w osobnych przestrzeniach informacyjnych, nie maj\u0105c wsp\u00f3lnej p\u0142aszczyzny fakt\u00f3w do dyskusji.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\" wp-image-7491 aligncenter\" src=\"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/rys2_banka-1024x768.jpg\" alt=\"\" width=\"500\" height=\"375\" srcset=\"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/rys2_banka-1024x768.jpg 1024w, https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/rys2_banka-300x225.jpg 300w, https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/rys2_banka-768x576.jpg 768w, https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/rys2_banka.jpg 1280w\" sizes=\"auto, (max-width: 500px) 100vw, 500px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 10pt\"><em>Rysunek 2. Grafika ilustruj\u0105ca zjawisko baniek informacyjnych (grafika wygenerowana z wykorzystaniem Canva AI Image Generator)<\/em><\/span><\/p>\n<p>Badania pokazuj\u0105, \u017ce algorytmy medi\u00f3w spo\u0142eczno\u015bciowych wzmacniaj\u0105 okre\u015blone typy tre\u015bci. Szczeg\u00f3lnie ch\u0119tnie promowane s\u0105 tre\u015bci <strong>wywo\u0142uj\u0105ce silne reakcje emocjonalne i moralne<\/strong>, gdy\u017c to one najskuteczniej przykuwaj\u0105 uwag\u0119 u\u017cytkownik\u00f3w. Jak zauwa\u017caj\u0105 naukowcy, powsta\u0142o pewne <strong>\u201eniedopasowanie funkcjonalne\u201d<\/strong> \u2013 mechanizmy ewolucyjne sprawiaj\u0105, \u017ce uczymy si\u0119 od innych zwracaj\u0105c uwag\u0119 na kwestie presti\u017cu, norm moralnych czy silnych emocji, a algorytmy dok\u0142adnie te bod\u017ace nam dostarczaj\u0105 w nadmiarze, poniewa\u017c gwarantuj\u0105 one zaanga\u017cowanie. W efekcie nasze <strong>kana\u0142y informacyjne nasycone s\u0105 tre\u015bciami skrajnymi lub kontrowersyjnymi<\/strong>, a u\u017cytkownik, kt\u00f3ry nie ma kontaktu z odmiennymi opiniami, mo\u017ce nabra\u0107 fa\u0142szywego wra\u017cenia, \u017ce \u201ewszyscy my\u015bl\u0105 tak jak ja\u201d lub przeciwnie \u2013 \u017ce przeciwnicy s\u0105 niemal odcz\u0142owieczeni. Powstaje zjawisko <em>echo chamber<\/em>, czyli echa w\u0142asnych pogl\u0105d\u00f3w odbijaj\u0105cego si\u0119 w algorytmicznej komorze.<\/p>\n<blockquote><p>\u201eCodzienne interakcje ludzi z algorytmami online wp\u0142ywaj\u0105 na to, jak ucz\u0105 si\u0119 oni od innych, przynosz\u0105c negatywne skutki, takie jak b\u0142\u0119dne postrzeganie spo\u0142eczne, konflikty i rozprzestrzenianie dezinformacji.\u201d (Brady, 2023, <em>Scientific American<\/em>)<\/p><\/blockquote>\n<p>Co znamienne, <strong>media spo\u0142eczno\u015bciowe sta\u0142y si\u0119 dla wielu g\u0142\u00f3wnym \u017ar\u00f3d\u0142em informacji o \u015bwiecie<\/strong>. Wed\u0142ug bada\u0144 Reuters Institute a\u017c 46% ludzi na \u015bwiecie czerpie newsy przede wszystkim z social medi\u00f3w, a w USA odsetek ten wynosi ponad 50%. Oznacza to, \u017ce dla ponad po\u0142owy Amerykan\u00f3w algorytm Facebooka czy YouTube\u2019a pe\u0142ni rol\u0119 redaktora decyduj\u0105cego, jakie wiadomo\u015bci trafi\u0105 do ich \u015bwiadomo\u015bci. To ogromna w\u0142adza nad opini\u0105 publiczn\u0105 w r\u0119kach prywatnych firm technologicznych. Jednocze\u015bnie, badania Pew Research Center wykaza\u0142y, \u017ce ekspozycja na r\u00f3\u017cne tre\u015bci w social media potrafi <strong>realnie zmienia\u0107 pogl\u0105dy<\/strong> cz\u0119\u015bci odbiorc\u00f3w \u2013 14% doros\u0142ych Amerykan\u00f3w przyzna\u0142o w 2018 roku, \u017ce w ci\u0105gu ostatniego roku zmieni\u0142o zdanie w jakiej\u015b kwestii spo\u0142ecznej lub politycznej w\u0142a\u015bnie pod wp\u0142ywem tego, co zobaczyli w mediach spo\u0142eczno\u015bciowych. Dwa lata p\u00f3\u017aniej odsetek ten wzr\u00f3s\u0142 ju\u017c do 23% u\u017cytkownik\u00f3w, co sugeruje nasilaj\u0105cy si\u0119 wp\u0142yw medi\u00f3w spo\u0142eczno\u015bciowych na kszta\u0142towanie opinii. Oczywi\u015bcie wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludzi twierdzi, \u017ce ich pogl\u0105dy pozostaj\u0105 stabilne, ale prawie co czwarty u\u017cytkownik do\u015bwiadczy\u0142 na w\u0142asnej sk\u00f3rze zmiany stanowiska po zetkni\u0119ciu si\u0119 z nowymi argumentami czy informacjami w sieci. Mo\u017ce to by\u0107 efekt pozytywny \u2013 np. kto\u015b zrewidowa\u0142 zdanie w obliczu nowych fakt\u00f3w \u2013 ale bywa te\u017c wynikiem ulegania jednostronnej propagandzie.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\" wp-image-7494 aligncenter\" src=\"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/rys3_fakenews-1024x678.png\" alt=\"\" width=\"500\" height=\"331\" srcset=\"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/rys3_fakenews-1024x678.png 1024w, https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/rys3_fakenews-300x199.png 300w, https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/rys3_fakenews-768x508.png 768w, https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/rys3_fakenews-75x50.png 75w, https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/rys3_fakenews.png 1200w\" sizes=\"auto, (max-width: 500px) 100vw, 500px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 10pt\"><em>Rysunek 3. Grafika przedstawiaj\u0105ca napis \u201efake news\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: Canva<\/em><em>)<\/em><\/span><\/p>\n<p>Niebezpiecznym sk\u0142adnikiem tej mieszanki s\u0105 zjawiska takie jak <strong>fake news<\/strong> i dezinformacja. Algorytmy nie zawsze odr\u00f3\u017cniaj\u0105 prawd\u0119 od k\u0142amstwa \u2013 kieruj\u0105 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie atrakcyjno\u015bci\u0105 tre\u015bci. W g\u0142o\u015bnej analizie naukowej stwierdzono, \u017ce fa\u0142szywe wiadomo\u015bci na Twitterze rozprzestrzeniaj\u0105 si\u0119 <strong>znacznie szybciej i szerzej ni\u017c wiadomo\u015bci prawdziwe<\/strong>, g\u0142\u00f3wnie dlatego, \u017ce s\u0105 bardziej sensacyjne i emocjonalne. Innymi s\u0142owy, system zaprojektowany do maksymalizacji zaanga\u017cowania mo\u017ce mimowolnie faworyzowa\u0107 tre\u015bci wprowadzaj\u0105ce w b\u0142\u0105d, je\u015bli tylko przyci\u0105gn\u0105 one uwag\u0119 odbiorc\u00f3w. To z kolei ma realny wp\u0142yw polityczny: wystarczy przypomnie\u0107 fal\u0119 teorii spiskowych i plotek zalewaj\u0105cych Facebook podczas wybor\u00f3w czy pandemii. W ten spos\u00f3b <strong>infrastruktura informacji publicznej zosta\u0142a sprywatyzowana i podporz\u0105dkowana komercyjnym algorytmom<\/strong>, kt\u00f3re nie dbaj\u0105 o prawd\u0119, a o klikalno\u015b\u0107 \u2013 co stanowi powa\u017cne wyzwanie dla spo\u0142ecze\u0144stwa obywatelskiego.<\/p>\n<h3><strong>Strategie manipulacji w mediach spo\u0142eczno\u015bciowych<\/strong><\/h3>\n<p>Skoro wiemy, \u017ce dzi\u0119ki danym z medi\u00f3w spo\u0142eczno\u015bciowych mo\u017cna zrozumie\u0107 odbiorc\u00f3w i wp\u0142ywa\u0107 na ich wybory, nic dziwnego, \u017ce rozwin\u0105\u0142 si\u0119 ca\u0142y arsena\u0142 <strong>strategii manipulacji<\/strong> wykorzystuj\u0105cych te platformy. W\u015br\u00f3d najwa\u017cniejszych technik s\u0105:<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Microtargeting polityczny<\/strong> \u2013 kierowanie sprofilowanych przekaz\u00f3w do w\u0105skich grup lub wr\u0119cz pojedynczych os\u00f3b na podstawie ich cech i zachowa\u0144. Kampanie polityczne, dysponuj\u0105c danymi (zakupionymi lub pozyskanymi z social medi\u00f3w), tworz\u0105 dziesi\u0105tki wersji reklam politycznych i testuj\u0105, kt\u00f3ra wersja najlepiej zadzia\u0142a na dan\u0105 podgrup\u0119 wyborc\u00f3w. Na przyk\u0142ad, jedna osoba zobaczy w swoim feedzie reklam\u0119 skupiaj\u0105c\u0105 si\u0119 na obni\u017cce podatk\u00f3w, a inna \u2013 spot wzbudzaj\u0105cy l\u0119k przed imigrantami, w zale\u017cno\u015bci od tego, jakie tre\u015bci wcze\u015bniej lajkowa\u0142a lub udost\u0119pnia\u0142a. Wszystko dzieje si\u0119 poza jawnym dyskursem publicznym \u2013 <strong>tzw. \u201eciemne reklamy\u201d<\/strong> (dark posts) s\u0105 widoczne tylko dla wybranych, co utrudnia spo\u0142eczn\u0105 kontrol\u0119 nad przekazem politycznym. Dodatkowo, wykorzystuj\u0105c fa\u0142szywe konta, mo\u017cna toczy\u0107 wiarygodne rozmowy, udaj\u0105c autentyczne profile, a nawet generowa\u0107 <strong>deepfake\u2019i<\/strong> (fa\u0142szywe obrazy lub filmy) prezentuj\u0105ce nieprawdziwe wydarzenia lub wypowiedzi polityk\u00f3w.<\/li>\n<li><strong>Boty i sztuczni \u201einfluencerzy\u201d<\/strong> \u2013 armie automatycznych kont (bot\u00f3w) na Twitterze, Facebooku czy Instagramie potrafi\u0105 generowa\u0107 i rozprowadza\u0107 przekazy na masow\u0105 skal\u0119, sprawiaj\u0105c wra\u017cenie, \u017ce jaka\u015b opinia cieszy si\u0119 szerokim poparciem. Trolle internetowe i boty by\u0142y aktywnie wykorzystywane m.in. przez zagraniczne podmioty pr\u00f3buj\u0105ce wp\u0142yn\u0105\u0107 na wybory w innych krajach (np. rosyjska <strong>Internet Research Agency<\/strong> podczas wybor\u00f3w w USA 2016). Poprzez tworzenie pozor\u00f3w oddolnego ruchu poparcia b\u0105d\u017a oburzenia (<em>astroturfing<\/em>), manipuluj\u0105 one postrzeganiem <strong>co jest popularne i akceptowalne spo\u0142ecznie<\/strong>. Dzi\u015b, z rozwojem AI, boty staj\u0105 si\u0119 coraz trudniejsze do odr\u00f3\u017cnienia od prawdziwych u\u017cytkownik\u00f3w \u2013 potrafi\u0105\u00a0toczy\u0107 wiarygodne rozmowy, udaj\u0105c autentyczne profile, a nawet generowa\u0107 <strong>deepfake\u2019i<\/strong> (fa\u0142szywe obrazy lub filmy) prezentuj\u0105ce nieprawdziwe wydarzenia lub wypowiedzi polityk\u00f3w.<\/li>\n<\/ul>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\" wp-image-7493 aligncenter\" src=\"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/rys4_influencerka-1024x684.png\" alt=\"\" width=\"500\" height=\"334\" srcset=\"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/rys4_influencerka-1024x684.png 1024w, https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/rys4_influencerka-300x200.png 300w, https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/rys4_influencerka-768x513.png 768w, https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/rys4_influencerka-75x50.png 75w, https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/rys4_influencerka.png 1193w\" sizes=\"auto, (max-width: 500px) 100vw, 500px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 10pt\"><em>Rysunek 4. Zdj\u0119cie influencerki (\u017ar\u00f3d\u0142o: Canva)<\/em><\/span><\/p>\n<ul>\n<li><strong>Amplifikacja selektywna i cenzura<\/strong> \u2013 w\u0142a\u015bciciele platform mog\u0105 \u015bwiadomie lub nie\u015bwiadomie wp\u0142ywa\u0107 na dyskurs poprzez zmiany algorytm\u00f3w. Wystarczy drobna modyfikacja, by okre\u015blony typ tre\u015bci zyska\u0142 zasi\u0119g (np. posty znajomych kosztem post\u00f3w stron informacyjnych, co Facebook zrobi\u0142 w 2018 roku), albo by uciszy\u0107 pewne przekazy (np. oznaczanie post\u00f3w jako dezinformacja, co ogranicza ich widoczno\u015b\u0107). Cho\u0107 moderacja tre\u015bci bywa konieczna (np. usuwanie mowy nienawi\u015bci), w r\u0119kach autorytarnych rz\u0105d\u00f3w bywa wykorzystywana jako narz\u0119dzie politycznej cenzury \u2013 w Chinach czy Rosji social media s\u0105 \u015bci\u015ble kontrolowane, a niepo\u017c\u0105dane informacje znikaj\u0105 z platform. Nawet w demokracjach pojawiaj\u0105 si\u0119 pytania, czy firmy Big Tech nie nadu\u017cywaj\u0105 swojej pozycji jako <strong>stra\u017cnicy dost\u0119pu do informacji<\/strong>.<\/li>\n<\/ul>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\" wp-image-7489 aligncenter\" src=\"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/rys5_cenzura-1024x1024.png\" alt=\"\" width=\"410\" height=\"410\" srcset=\"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/rys5_cenzura-1024x1024.png 1024w, https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/rys5_cenzura-300x300.png 300w, https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/rys5_cenzura-150x150.png 150w, https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/rys5_cenzura-768x768.png 768w, https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/rys5_cenzura-70x70.png 70w, https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/rys5_cenzura.png 1200w\" sizes=\"auto, (max-width: 410px) 100vw, 410px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 10pt\"><em>Rysunek 5. Grafika ilustruj\u0105ca zjawisko cenzury<\/em><\/span><\/p>\n<p>Jak te techniki przek\u0142adaj\u0105 si\u0119 na do\u015bwiadczenie pojedynczego u\u017cytkownika? Oto hipotetyczny przyk\u0142ad profilowania i manipulacji przekazem (rysunek 6):<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\" wp-image-7490 aligncenter\" src=\"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/rys6_infografika-1024x1024.png\" alt=\"\" width=\"651\" height=\"651\" srcset=\"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/rys6_infografika-1024x1024.png 1024w, https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/rys6_infografika-300x300.png 300w, https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/rys6_infografika-150x150.png 150w, https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/rys6_infografika-768x768.png 768w, https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/rys6_infografika-70x70.png 70w, https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/rys6_infografika.png 1200w\" sizes=\"auto, (max-width: 651px) 100vw, 651px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 10pt\"><em>Rysunek 6. Infografika przedstawiaj\u0105ca przyk\u0142adow\u0105 analiz\u0119 profilu u\u017cytkownika przez sztuczn\u0105 inteligencj\u0119<\/em><\/span><\/p>\n<p>W powy\u017cszym scenariuszu na podstawie aktywno\u015bci algorytm <strong>wnioskowa\u0142 preferencje polityczne<\/strong> u\u017cytkownika i dobra\u0142 dla niego przekaz, kt\u00f3ry najskuteczniej wywo\u0142a po\u017c\u0105dany odzew (np. poprze dan\u0105 parti\u0119 lub ide\u0119). Takie spersonalizowane komunikaty s\u0105 nies\u0142ychanie skuteczne, bo odwo\u0142uj\u0105 si\u0119 do <strong>tego, co dla odbiorcy najbardziej emocjonalnie przekonuj\u0105ce<\/strong>. Jednocze\u015bnie jednak budz\u0105 powa\u017cne kontrowersje etyczne \u2013 wyborca staje si\u0119 celem niewidocznych dla niego dzia\u0142a\u0144 perswazyjnych, kt\u00f3re mog\u0105 ogranicza\u0107 jego zdolno\u015b\u0107 do samodzielnego wyci\u0105gania wniosk\u00f3w z pluralistycznego przekazu.<\/p>\n<h2><strong>Etyczne granice i obrona przed biopolityk\u0105 cyfrow\u0105<\/strong><\/h2>\n<p>Nasilaj\u0105ce si\u0119 wykorzystanie medi\u00f3w spo\u0142eczno\u015bciowych do kszta\u0142towania pogl\u0105d\u00f3w publicznych rodzi pytanie: <strong>gdzie le\u017c\u0105 granice etyczne takich praktyk?<\/strong> W tradycyjnej polityce wp\u0142ywanie na opini\u0119 publiczn\u0105 odbywa\u0142o si\u0119 poprzez otwart\u0105 debat\u0119, kampanie w mediach masowych czy programy edukacyjne. Teraz mamy do czynienia z bardziej podst\u0119pnymi metodami, operuj\u0105cymi na poziomie <strong>jednostkowych psychologii<\/strong> i <strong>podprogowych oddzia\u0142ywa\u0144<\/strong>. Kilka kluczowych wyzwa\u0144 to:<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Prywatno\u015b\u0107 i zgoda<\/strong> \u2013 u\u017cytkownicy cz\u0119sto nie s\u0105 \u015bwiadomi skali monitoringu ich dzia\u0142a\u0144 online ani tego, do czego pos\u0142u\u017c\u0105 zebrane o nich dane. Aprobuj\u0105c regulaminy platform, w praktyce oddajemy ogrom informacji o sobie. Czy obywatel mo\u017ce \u015bwiadomie wyrazi\u0107 zgod\u0119 na bycie przedmiotem takiej analizy i mikro-targetowania? W odpowiedzi na skandal Cambridge Analytica politycy zacz\u0119li domaga\u0107 si\u0119 wi\u0119kszej ochrony danych osobowych \u2013 w UE przyj\u0119to RODO (GDPR), kt\u00f3re wymaga m.in. informowania u\u017cytkownik\u00f3w o wykorzystaniu ich danych. Jednak sama zgoda to za ma\u0142o, bo u\u017cytkownicy cz\u0119sto klikaj\u0105 \u201eakceptuj\u201d bez zrozumienia konsekwencji. <strong>Granic\u0105 biopolityki powinna by\u0107 poszanowanie prywatno\u015bci jednostki<\/strong> \u2013 dane wra\u017cliwe (dotycz\u0105ce np. pogl\u0105d\u00f3w politycznych, zdrowia) nie powinny by\u0107 wykorzystywane bez wyra\u017anej i \u015bwiadomej zgody w celach innych ni\u017c te, dla kt\u00f3rych zosta\u0142y zebrane.<\/li>\n<\/ul>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-7492 aligncenter\" src=\"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/rys7_zgoda-300x225.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"225\" srcset=\"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/rys7_zgoda-300x225.jpg 300w, https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/rys7_zgoda-1024x768.jpg 1024w, https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/rys7_zgoda-768x576.jpg 768w, https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/rys7_zgoda.jpg 1280w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"font-size: 10pt\"><em>Rysunek 7. Grafika przedstawiaj\u0105ca kwadrat na kartce, wyra\u017caj\u0105cy zgod\u0119 pod dokumentem (\u017ar\u00f3d\u0142o: Canva)<\/em><\/span><\/p>\n<ul>\n<li><strong>Autonomia i wolno\u015b\u0107 wyboru<\/strong> \u2013 demokracja zak\u0142ada zdolno\u015b\u0107 obywateli do samodzielnego formowania opinii na podstawie rzetelnych informacji. Gdy jednak informacyjny ekosystem jest manipulowany, autonomia ta staje pod znakiem zapytania. Je\u015bli <strong>algorytm decyduje<\/strong>, co zobaczymy, a czego nie, to w pewnym sensie sprawuje w\u0142adz\u0119 nad naszym postrzeganiem \u015bwiata. Etyczna granica zostaje przekroczona, gdy celowo zataja si\u0119 przed u\u017cytkownikiem \u017ar\u00f3d\u0142o i intencj\u0119 przekazu (np. gdy propaganda polityczna podszywa si\u0119 pod spontaniczny post zwyk\u0142ego u\u017cytkownika). Obywatel ma prawo wiedzie\u0107, kiedy jest celem komunikatu perswazyjnego. Dlatego pojawiaj\u0105 si\u0119 inicjatywy wprowadzaj\u0105ce <strong>transparentno\u015b\u0107 reklamy politycznej<\/strong> w internecie \u2013 np. oznaczanie i publiczne archiwizowanie wszystkich reklam politycznych na Facebooku wraz z informacj\u0105, kto za nie zap\u0142aci\u0142. To zwi\u0119ksza kontrol\u0119 spo\u0142eczn\u0105 i utrudnia potajemne wp\u0142ywanie na niszowe grupy przekazem sprzecznym z oficjalnym programem.<\/li>\n<li><strong>Odpowiedzialno\u015b\u0107 platform i regulator\u00f3w<\/strong> \u2013 powstaje konsensus, \u017ce wielkie platformy musz\u0105 wzi\u0105\u0107 na siebie wi\u0119ksz\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 za skutki spo\u0142eczne dzia\u0142ania ich algorytm\u00f3w. Skoro Facebook czy YouTube pe\u0142ni\u0105 funkcj\u0119 infrastruktury informacyjnej niczym dawniej prasa czy telewizja, powinny podlega\u0107 pewnym regulacjom zapewniaj\u0105cym, \u017ce nie szkodz\u0105 demokracji. Mo\u017cliwe kierunki to <strong>audyt algorytmiczny<\/strong> (niezale\u017cne sprawdzanie, czy algorytmy nie promuj\u0105 systematycznie szkodliwych tre\u015bci), wymaganie od platform opcji wy\u0142\u0105czenia algorytmicznej personalizacji (aby u\u017cytkownik m\u00f3g\u0142 zobaczy\u0107 chronologiczny, niefiltrowany strumie\u0144 tre\u015bci), czy te\u017c ograniczenia mikro-targetowania (np. zakaz kierowania reklamy politycznej po bardzo szczeg\u00f3\u0142owych kryteriach demograficznych\/behawioralnych). Takie \u015brodki s\u0105 dyskutowane m.in. w Unii Europejskiej w ramach Aktu o Us\u0142ugach Cyfrowych (DSA) i regulacji dotycz\u0105cych kampanii politycznych online.<\/li>\n<li><strong>\u015awiadomo\u015b\u0107 i kompetencje u\u017cytkownik\u00f3w<\/strong> \u2013 wreszcie, granic\u0105 wp\u0142ywu jest \u015bwiadomo\u015b\u0107 obywateli. Im bardziej spo\u0142ecze\u0144stwo zdaje sobie spraw\u0119 z istnienia <strong>mechanizm\u00f3w manipulacji<\/strong> w sieci, tym trudniej je bezrefleksyjnie ulega\u0107. Edukacja medialna i cyfrowa sta\u0142a si\u0119 niezb\u0119dna: ka\u017cdy internauta powinien zna\u0107 poj\u0119cia takie jak ba\u0144ka informacyjna, algorytm rekomendacyjny, dezinformacja czy profilowanie. Uzbrojony w t\u0119 wiedz\u0119 u\u017cytkownik mo\u017ce bardziej krytycznie podchodzi\u0107 do tre\u015bci w swoim feedzie \u2013 np. celowo szuka\u0107 alternatywnych \u017ar\u00f3de\u0142 informacji, demaskowa\u0107 fa\u0142szywe newsy, instalowa\u0107 wtyczki ograniczaj\u0105ce \u015bledzenie reklamowe itp. <strong>Odpowiedzialno\u015b\u0107 za obron\u0119 przed negatywn\u0105 biopolityk\u0105 spoczywa wi\u0119c tak\u017ce na nas jako u\u017cytkownikach<\/strong>, by\u015bmy nie stali si\u0119 bezwolnym obiektem in\u017cynierii spo\u0142ecznej. Inicjatywy fact-checkerskie, kampanie u\u015bwiadamiaj\u0105ce o metodach manipulacji (np. o tym jak rozpoznawa\u0107 boty czy deepfake) oraz promocja pluralizmu informacyjnego w sieci s\u0105 kluczowe dla utrzymania zdrowej debaty publicznej.<\/li>\n<\/ul>\n<h2><strong>Zako\u0144czenie<\/strong><\/h2>\n<p>\u015aledzenie i analiza zachowa\u0144 u\u017cytkownik\u00f3w w mediach spo\u0142eczno\u015bciowych otworzy\u0142y zupe\u0142nie nowe mo\u017cliwo\u015bci badania i kszta\u0142towania trend\u00f3w spo\u0142eczno-politycznych. <strong>Z jednej strony<\/strong> daje to szans\u0119 lepszego zrozumienia spo\u0142ecze\u0144stwa \u2013 politycy i instytucje mog\u0105 szybciej reagowa\u0107 na nastroje spo\u0142eczne, obywatele mog\u0105 by\u0107 lepiej informowani o sprawach, kt\u00f3re ich interesuj\u0105. <strong>Z drugiej strony<\/strong> ta sama technologia stwarza pokus\u0119 nadu\u017cycia: wykorzystania wiedzy o obywatelach do manipulowania nimi, do przekraczania granic prywatno\u015bci i autonomii jednostki. W ten spos\u00f3b biopolityka wkracza w wymiar cyfrowy, w kt\u00f3rym <strong>cz\u0142owiek staje si\u0119 zbiorem danych do zarz\u0105dzania<\/strong>.<\/p>\n<p>Gdzie le\u017c\u0105 granice biopolityki? Powinny one by\u0107 wytyczone przez warto\u015bci demokratyczne i prawa cz\u0142owieka. Technologia nie jest z natury z\u0142a \u2013 mo\u017ce s\u0142u\u017cy\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwu, je\u015bli b\u0119dzie u\u017cywana etycznie, transparentnie i z poszanowaniem podmiotowo\u015bci obywateli. Kluczowe jest, by <strong>spo\u0142ecze\u0144stwo obywatelskie, prawodawcy i sami u\u017cytkownicy<\/strong> wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ali w wypracowaniu norm i regulacji zapobiegaj\u0105cych najgorszym nadu\u017cyciom. Bez tego grozi nam rzeczywisto\u015b\u0107, w kt\u00f3rej pogl\u0105dy polityczne mas kszta\u0142tuj\u0105 nie otwarta debata i racjonalne argumenty, ale sprytne algorytmy i marketingowy targeting \u2013 co by\u0142oby zaprzeczeniem idea\u0142\u00f3w demokratycznych. Granice biopolityki musz\u0105 zatem by\u0107 aktywnie bronione, aby technologia wspiera\u0142a, a nie podkopywa\u0142a \u015bwiadome spo\u0142ecze\u0144stwo.<\/p>\n<p>Wi\u0119cej informacji na temat aktualnych problem\u00f3w biopolityki mo\u017cna znale\u017a\u0107 w wyk\u0142adzie z 2012 roku.<\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" title=\"Dr. Thomas Lemke: &quot;Biopolitics: Current Issues and Future Challenges&quot;\" width=\"600\" height=\"450\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/GPTz0-cWDgs?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" referrerpolicy=\"strict-origin-when-cross-origin\" allowfullscreen><\/iframe><\/p>\n<h2><strong>Literatura<\/strong><\/h2>\n<ol>\n<li>Bialik, K. (2018, 15 sierpnia). <em>14% of Americans have changed their mind about an issue because of something they saw on social media<\/em>. Pew Research Center.<\/li>\n<li>Brady, W. J. (2023, 25 sierpnia). <em>Social media algorithms warp how people learn from each other<\/em>. Scientific American. (oprac. The Conversation).<\/li>\n<li>Cadwalladr, C., &amp; Graham-Harrison, E. (2018, 17 marca). <em>Revealed: 50 million Facebook profiles harvested for Cambridge Analytica in major data breach<\/em>. The Guardian.<\/li>\n<li>Foucault, M. (1978). <em>The History of Sexuality, Vol. 1: An Introduction<\/em>. Nowy Jork: Pantheon Books.<br \/>\nKosinski, M., Stillwell, D., &amp; Graepel, T. (2013). Private traits and attributes are predictable from digital records of human behavior. <em>Proceedings of the National Academy of Sciences, 110<\/em>(15), 5802\u20135805. <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1073\/pnas.1218772110\">https:\/\/doi.org\/10.1073\/pnas.1218772110<\/a><\/li>\n<li>Olechowski, K. (2023, 21 listopada). <em>Wp\u0142yw medi\u00f3w spo\u0142eczno\u015bciowych na kszta\u0142towanie opinii publicznej<\/em>. Exacto.pl.<\/li>\n<li>Perrin, A. (2020, 15 pa\u017adziernika). <em>23% of users in U.S. say social media led them to change views on an issue; some cite Black Lives Matter<\/em>. Pew Research Center.<\/li>\n<li>Vosoughi, S., Roy, D., &amp; Aral, S. (2018). The spread of true and false news online. <em>Science, 359<\/em>(6380), 1146\u20131151. <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1126\/science.aap9559\">https:\/\/doi.org\/10.1126\/science.aap9559<\/a><\/li>\n<li>Zuboff, S. (2019). <em>The Age of Surveillance Capitalism: The Fight for a Human Future at the New Frontier of Power<\/em>. Nowy Jork: PublicAffairs.<\/li>\n<li>Laidler, J. (2019, 4 marca). <em>Harvard professor says surveillance capitalism is undermining democracy<\/em>. Harvard Gazette.<\/li>\n<li>Stein, M. (2018). <em>Michel Foucault, Panopticism, and Social Media<\/em>. ResearchGate.<\/li>\n<li>Kulke, S. (2023, 3 sierpnia). <em>Social media algorithms exploit how humans learn from their peers<\/em>. Northwestern Now.<\/li>\n<\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>W dobie big data i sztucznej inteligencji media spo\u0142eczno\u015bciowe sta\u0142y si\u0119 narz\u0119dziem biopolityki \u2013 w\u0142adzy nad spo\u0142ecze\u0144stwem poprzez dane. Nasze polubienia, udost\u0119pnienia i komentarze s\u0142u\u017c\u0105 do \u015bledzenia trend\u00f3w spo\u0142ecznych, a algorytmy na ich podstawie podsuwaj\u0105 tre\u015bci, kt\u00f3re wp\u0142ywaj\u0105 na nasze pogl\u0105dy polityczne. Wpis ten analizuje, gdzie le\u017c\u0105 granice etyczne takiego zarz\u0105dzania spo\u0142ecze\u0144stwem za pomoc\u0105 technologii: [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":268,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[470],"tags":[177,525,12,526,41,524,20],"class_list":["post-7487","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-agh-2024-25","tag-big-data","tag-biopolityka","tag-etyka","tag-etyka-ai","tag-manipulacja","tag-media-spolecznosciowe","tag-sztuczna-inteligencja"],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7487","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/268"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7487"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7487\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7647,"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7487\/revisions\/7647"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7487"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7487"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7487"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}