{"id":825,"date":"2022-04-24T13:45:33","date_gmt":"2022-04-24T13:45:33","guid":{"rendered":"http:\/\/architeles.pl\/ethics\/?p=825"},"modified":"2022-05-12T05:34:08","modified_gmt":"2022-05-12T05:34:08","slug":"w-jaki-sposob-karac-roboty-sposob-wyznaczenia-prawa-karnego-w-robotyce","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/2022\/04\/24\/w-jaki-sposob-karac-roboty-sposob-wyznaczenia-prawa-karnego-w-robotyce\/","title":{"rendered":"W jaki spos\u00f3b kara\u0107 roboty. Spos\u00f3b wyznaczenia prawa (karnego) w robotyce"},"content":{"rendered":"

Sens karania robot\u00f3w<\/h2>\n

Pomimo, \u017ce jeszcze kilka lat temu roboty mogli\u015bmy zobaczy\u0107 jedynie w filmach Sci-Fi, obecnie staj\u0105 si\u0119 one cz\u0119\u015bci\u0105 naszego codziennego \u017cycia. W otaczaj\u0105cym nas \u015bwiecie coraz wi\u0119cej jest 'inteligentnych’ urz\u0105dze\u0144, jednak daleko im jeszcze do (samo)\u015bwiadomo\u015bci, wymaganej w kontek\u015bcie karalno\u015bci.<\/strong><\/p>\n

\n
Osoba, kt\u00f3ra odpowiada karnie, musi by\u0107 winna pope\u0142nienia przest\u0119pstwa. To stwierdzenie zak\u0142ada, \u017ce osoba, kt\u00f3ra jest s\u0105dzona, by\u0142a w stanie zrozumie\u0107 swoje zachowanie i w sytuacji wyboru wybra\u0142a \u017ale. Z tego powodu nie karzemy na podstawie kodeksu karnego ma\u0142ych dzieci czy os\u00f3b niepoczytalnych \u2013 one nie rozumiej\u0105 swoich zachowa\u0144 – Kamil Mamak: Jak ukara\u0107 roboty za pope\u0142nione przest\u0119pstwa?<\/span><\/em><\/div>\n<\/blockquote>\n
\"We<\/div>\n

<\/p>\n

Obecnie roboty w g\u0142\u00f3wnej mierze opieraj\u0105 si\u0119 na deterministycznych algorytmach<\/strong> lub ograniczonej, nadzorowanej sztucznej inteligencji<\/strong>. W tym przypadku odpowiedzialno\u015b\u0107 karn\u0105 za ich 'czyny’ – w zale\u017cno\u015bci od sytuacji – ponosz\u0105 osoby, kt\u00f3re je zaprogramowa\u0142y<\/strong>, lub te kt\u00f3re w danym momencie wzi\u0119\u0142y za nie odpowiedzialno\u015b\u0107<\/strong> (np. nadzorowana jazda autonomiczna).<\/div>\n
\n
\n<\/div>\n
Maj\u0105c na uwadze obecny rozw\u00f3j technologii \u0142atwo wyobrazi\u0107 sobie, \u017ce na przestrzeni kilku(nastu) lat roboty – a w\u0142a\u015bciwie steruj\u0105ce nimi sztuczne inteligencje – uzyskaj\u0105 samo\u015bwiadomo\u015b\u0107 pozwalaj\u0105c\u0105 na ich karanie<\/strong>, a fakt, \u017ce niemoralnym stanie si\u0119 bezpo\u015brednie ingerowanie w ich kod<\/strong>, wymusi stosowanie takich \u015brodk\u00f3w. A wi\u0119c w jaki etyczny spos\u00f3b mo\u017cemy wyegzekwowa\u0107 przestrzeganie ludzkiego prawa przez roboty?<\/div>\n
<\/div>\n
\n

Rodzaje kar kryminalnych<\/h2>\n

Wed\u0142ug artyku\u0142u z Point Park University<\/a> istnieje 5 g\u0142\u00f3wnych rodzaj\u00f3w kar kryminalnych<\/strong> (Types of Criminal Punishment):<\/p>\n

    \n
  1. Odp\u0142ata (retribution)<\/strong> – kara polegaj\u0105ca na wymierzeniu zado\u015b\u0107uczynienia, na\u0142o\u017ceniu grzywny lub innej formy odp\u0142aty za pope\u0142nienie przest\u0119pstwa. Jej celem jest zapewnienie ofiarom przest\u0119pstwa lub ca\u0142emu spo\u0142ecze\u0144stwu poczucia satysfakcji, \u017ce przest\u0119pca otrzyma\u0142 odpowiedni\u0105 kar\u0119 za pope\u0142nione przest\u0119pstwo. Obecnie stosowana g\u0142\u00f3wnie w formie finansowej, przy niewielkich wykroczeniach.<\/li>\n
  2. Odstraszenie (deterrence)<\/strong> – kara kt\u00f3rej zadaniem jest odstraszenie potencjalnego przest\u0119pcy od pope\u0142nienia zbrodni. Ma na celu zmniejszenie prawdopodobie\u0144stwa pope\u0142nienia przest\u0119pstwa w przysz\u0142o\u015bci z powodu strachu przed otrzymaniem podobnej lub gorszej kary.<\/li>\n
  3. Rehabilitacja (rehabilitation)<\/strong> – ma na celu zapobieganie pope\u0142nianiu przest\u0119pstw poprzez przeprowadzanie r\u00f3\u017cnego rodzaju program\u00f3w edukacyjnych, poradniczych czy z zakresu zdrowia psychicznego. Najcz\u0119\u015bciej stosowane dobrowolnie na osobach, kt\u00f3re pope\u0142ni\u0142y ju\u017c jakie\u015b przest\u0119pstwo.<\/li>\n
  4. Ubezw\u0142asnowolnienie (incapacitation)<\/strong> – kara maj\u0105ca na celu odseparowanie osoby skazanej od spo\u0142ecze\u0144stwa poprzez pobyt w wi\u0119zieniu, areszt lub – w ekstremalnych wypadkach – kar\u0119 \u015bmierci.<\/li>\n
  5. Odbudowa (restoration)<\/strong> – podej\u015bcie maj\u0105ce na celu sk\u0142onienie sprawcy przest\u0119pstwa do zrozumienia swojej winy i zado\u015b\u0107uczynienie osobie poszkodowanej. Najcz\u0119\u015bciej stosowane w przypadku m\u0142odocianych przest\u0119pc\u00f3w.<\/li>\n<\/ol>\n

    \"Mind<\/p>\n

    Ka\u017cde z tych podej\u015b\u0107 mo\u017ce mie\u0107 swoje zastosowanie w przypadku robot\u00f3w, jednak ich skuteczno\u015b\u0107 i spos\u00f3b wykonania mo\u017ce by\u0107 zupe\u0142nie inna ni\u017c dla ludzi. Spos\u00f3b ich zastosowania mo\u017ce r\u00f3\u017cni\u0107 si\u0119 tak\u017ce w zale\u017cno\u015bci od poziomu samo\u015bwiadomo\u015bci i zaawansowania sztucznej inteligencji.<\/p>\n<\/div>\n

    Zastosowanie kar w przypadku robot\u00f3w<\/h2>\n

    Odp\u0142ata (retribution)<\/h3>\n

    W zale\u017cno\u015bci od poziomu zaawansowania sztucznej inteligencji oraz jej roli w spo\u0142ecze\u0144stwie odp\u0142ata mo\u017ce dawa\u0107 r\u00f3\u017cne skutki. Naj\u0142atwiej wyobrazi\u0107 sobie sytuacj\u0119 na wczesnym etapie zaawansowania robot\u00f3w, w kt\u00f3rej realnie koszty karne ponosi\u0107 mia\u0142by podmiot odpowiedzialny za robota<\/strong>, tu jednak nie mo\u017cna jeszcze m\u00f3wi\u0107 o faktycznym karaniu sztucznej inteligencji. W przypadku bardziej rozwini\u0119tych maszyn mog\u0142aby zosta\u0107 zastosowana strategia podobna do tej stosowanej u ludzi, jednak moim zdaniem jej skuteczno\u015b\u0107 jest niewielka i powinna by\u0107 wyznaczana jedynie przy niewielkich wykroczeniach. Jej bardziej dotkliwe warianty nie mog\u0105 stanowi\u0107 etycznego wymiaru kary, ze wzgl\u0119du na ich bezcelowo\u015b\u0107 (fizyczne lub psychiczne wyznaczenie dotkliwej kary na sprawcy) nosz\u0105c\u0105 znamiona zemsty.<\/strong><\/p>\n

    Odstraszenie (deterrence)<\/h3>\n

    Ten typ kary jest wypadkow\u0105 stosowania innych wymiar\u00f3w sprawiedliwo\u015bci<\/strong> i jego skuteczno\u015b\u0107 zale\u017cna jest od surowo\u015bci i dotkliwo\u015bci innych typ\u00f3w kar.<\/strong> Moim zdaniem jej du\u017cym sojusznikiem jest brak wiedzy, prawid\u0142owej oceny ryzyka i mo\u017cliwych konsekwencji czyn\u00f3w – og\u00f3\u0142 spo\u0142ecze\u0144stwa o mniejszej wiedzy prawniczej i mniejszej \u015bwiadomo\u015bci prawdopodobie\u0144stwa powodzenia swoich dzia\u0142a\u0144 mo\u017ce spodziewa\u0107 si\u0119 \u0142atwiejszego wykrycia dokonania przest\u0119pstwa i dotkliwszych kar ni\u017c faktyczne. Elementy te w og\u00f3lno\u015bci nie powinny dotyczy\u0107 sztucznej inteligencji, kt\u00f3rej mo\u017cliwo\u015bci pozyskiwania wiedzy i kalkulacji s\u0105 znacznie lepsze<\/strong> ni\u017c u ludzi, co przek\u0142ada\u0107 si\u0119 mo\u017ce na zmniejszenie skuteczno\u015bci odstraszania<\/strong>.<\/p>\n

    Rehabilitacja (rehabilitation)<\/h3>\n

    W przypadku rehabilitacji mo\u017cliwych jest znacznie wi\u0119cej scenariuszy ni\u017c przy innych typach kar, ze wzgl\u0119du na znacznie \u0142atwiejszy i bardziej skuteczny proces pozyskiwania informacji o przyczynach wyst\u0105pienia danych zachowa\u0144 i ew. wprowadzania zmian w maszynie<\/strong>. Ponownie w zale\u017cno\u015bci od poziomu \u015bwiadomo\u015bci obiektu mo\u017cliwe b\u0119dzie np.:<\/p>\n

      \n
    • Resetowanie<\/strong> (niski poziom zaawansowania) – w przypadku zaawansowanych robot\u00f3w z pami\u0119ci\u0105 i \u015bwiadomo\u015bci\u0105 r\u00f3wnowa\u017cne z kar\u0105 \u015bmierci.<\/li>\n
    • Debugowanie<\/strong> i naprawianie<\/strong> (\u015bredni poziom zaawansowania) – maj\u0105ce zastosowanie g\u0142\u00f3wnie na wczesnym etapie rozwoju, ze wzgl\u0119du na w\u0105tpliwe moralnie wykorzystanie w przypadku inteligencji zbli\u017conych do ludzkich – bezpo\u015brednia ingerencja w charakter.<\/li>\n
    • Zrozumienie i wykorzystanie mo\u017cliwie najbardziej skutecznych program\u00f3w resocjalizacyjnych<\/strong> (wy\u017cszy poziom zaawansowania).<\/li>\n<\/ul>\n

      Ubezw\u0142asnowolnienie (incapacitation)<\/h3>\n

      Typ kary najbardziej r\u00f3\u017cni\u0105cy si\u0119 w zastosowaniu mi\u0119dzy robotami, a lud\u017ami, g\u0142\u00f3wnie ze wzgl\u0119du na brak bezpo\u015brednich ogranicze\u0144 w d\u0142ugo\u015bci \u017cycia maszyny<\/strong>. Wi\u0105\u017ce si\u0119 z dylematem celowo\u015bci fizycznej izolacji maszyny<\/strong>, kt\u00f3ra w zale\u017cno\u015bci od swojej budowy mo\u017ce pozwala\u0107 na bezproblemowe oddzielenie element\u00f3w fizycznych od logicznych, a tak\u017ce mo\u017ce pomin\u0105\u0107 okres kary, lub wykorzysta\u0107 go bez ogranicze\u0144 w \u015bwiecie cyfrowym.<\/p>\n

      Ze wzgl\u0119du na istnienie, w przypadku robot\u00f3w, mo\u017cliwo\u015bci oddzielenia inteligencji od realnej postaci<\/strong>, a tak\u017ce kreowania i manipulacji \u015brodowiska<\/strong>, w kt\u00f3rym ta \u015bwiadomo\u015b\u0107 funkcjonuje, pojawia si\u0119 r\u00f3wnie\u017c opcja karania na inne sposoby – np. przedstawiony w odcinku Bia\u0142e \u015awi\u0119ta<\/em> serialu Black Mirror<\/em>, w kt\u00f3rym to sztuczna inteligencja (b\u0119d\u0105ca kopi\u0105 cz\u0142owieka) zamykana by\u0142a w urz\u0105dzeniu pozwalaj\u0105cym na dowoln\u0105 manipulacj\u0119 czasem i przestrzeni\u0105 – byty zmuszone by\u0142y do wieloletniej (tysi\u0105ce lat) izolacji w bardzo ma\u0142ym, nieciekawym \u015brodowisku. Tego typu dzia\u0142ania moim zdaniem znacznie bardziej przypominaj\u0105 jednak tortury<\/strong>, kt\u00f3re \u0142atwiej nam zaakceptowa\u0107 ze wzgl\u0119du na brak umiej\u0119tno\u015bci zrozumienia do\u015bwiadcze\u0144, kt\u00f3re ze sob\u0105 nios\u0105, a kt\u00f3re nie maj\u0105 realnego wp\u0142ywu na resocjalizacj\u0119 – s\u0105 gorszym odpowiednikiem ludzkiej kary pozbawienia wolno\u015bci<\/strong>, kt\u00f3ra to charakteryzuje si\u0119 du\u017cym stopniem recydywy<\/strong>.<\/p>\n

      \"Black<\/p>\n

      Ekstremaln\u0105 odmian\u0105 ubezw\u0142asnowolnienia jest kara \u015bmierci, kt\u00f3ra w przypadku robot\u00f3w mog\u0142aby by\u0107 wymierzana poprzez zresetowanie robota, a kt\u00f3rej w\u0142a\u015bciwo\u015b\u0107 jest bardzo w\u0105tpliwa.<\/p>\n

      Odbudowa (restoration)<\/h3>\n

      Odbudowa jest kolejnym typem karania, kt\u00f3ry w przypadku robot\u00f3w m\u00f3g\u0142by cechowa\u0107 si\u0119 podobn\u0105 skuteczno\u015bci\u0105 co w przypadku ludzi<\/strong>. Jej realne dzia\u0142anie jest trudne do oceny, poniewa\u017c wymaga ona faktycznego zrozumienia winy i \u017calu za pope\u0142nione czyny<\/strong>, a ich pojawienie si\u0119 jest elementem bardzo osobistym i mo\u017cliwym – moim zdaniem – jedynie u istot cechuj\u0105cych si\u0119 nie tylko inteligencj\u0105, ale tak\u017ce pewn\u0105 wra\u017cliwo\u015bci\u0105 – emocje<\/strong>.<\/p>\n

      Realna skuteczno\u015b\u0107 wymierzanych kar<\/h2>\n
      W rzeczywisto\u015bci temat karalno\u015bci robot\u00f3w jest znacznie bardziej skomplikowany, poniewa\u017c zastosowanie i skuteczno\u015b\u0107 metod wyznaczenia sprawiedliwo\u015bci zale\u017cy w znacznym stopniu od typu bytu na kt\u00f3rym jest stosowana<\/strong>. Powy\u017csze przyk\u0142ady s\u0105 jedynie odmianami kar stosowanych na ludziach, kt\u00f3rych powstanie silnie zwi\u0105zane by\u0142o ze sposobem pojmowania przez nas rzeczywisto\u015bci i hierarchii warto\u015bci og\u00f3\u0142u spo\u0142ecze\u0144stwa, w kt\u00f3rych zosta\u0142y wprowadzone<\/strong>. W przypadku robot\u00f3w bardzo prawdopodobne jest powstanie ca\u0142kowicie nowych sposob\u00f3w karania, opartych na konkretnych przyk\u0142adach sztucznych inteligencji. Ich dobranie i ocena dotkliwo\u015bci mo\u017ce by\u0107 tym trudniejsza, \u017ce mog\u0105 one nie by\u0107 dla nas wystarczaj\u0105co zrozumia\u0142e ze wzgl\u0119du na brak mo\u017cliwo\u015bci do\u015bwiadczenia i por\u00f3wnania ich do znanych nam sytuacji.<\/div>\n
      \n

      Waga emocji<\/h2>\n

      Kluczowym elementem w ludzkim systemie kar i og\u00f3lnym funkcjonowaniu s\u0105 emocje<\/strong>. Analityczna kalkulacja pozbawiona kontekstu emocji sprzyja pope\u0142nianiu niekt\u00f3rych przest\u0119pstw<\/strong> – brakiem emocji lub ich ograniczeniem i szcz\u0105tkow\u0105 empati\u0105 charakteryzuj\u0105 si\u0119 ludzie z osobowo\u015bci\u0105 psychopatyczn\u0105<\/strong>. Cho\u0107 oczywi\u015bcie nie ka\u017cdy psychopata jest przest\u0119pc\u0105, wiele os\u00f3b z tym zaburzeniem dopuszcza\u0142o si\u0119 najgorszych przest\u0119pstw, bez p\u00f3\u017aniejszego zrozumienia swojej winy i \u017calu.<\/p>\n

      \u201eCzy obchodz\u0105 mnie inni ludzie? Ci\u0119\u017cka sprawa. Ale owszem, my\u015bl\u0119, \u017ce jak najbardziej\u2026 tylko nie pozwalam, \u017ceby te uczucia mnie kr\u0119powa\u0142y [\u2026] Czy jest mi nieprzyjemnie, kiedy musz\u0119 kogo\u015b skrzywdzi\u0107? No, czasami. Ale zwykle to tak, jakby\u2026 och\u2026 [\u015bmiech]\u2026 a jakie to uczucie rozgnie\u015b\u0107 insekta?\u201d –<\/span> fragm. wypowiedzi psychopaty odsiaduj\u0105cego wyrok za porwanie, gwa\u0142t i wymuszenie<\/span><\/p><\/blockquote>\n

      Emocje mog\u0105 r\u00f3wnie\u017c nak\u0142ania\u0107 do pope\u0142niania przest\u0119pstw – tzn. przest\u0119pstwo w afekcie – jednak tego typu zachowania s\u0105 bardziej reakcj\u0105 na sytuacj\u0119, w kt\u00f3rej si\u0119 znajdujemy i niedoskona\u0142o\u015b\u0107 ludzkich zachowa\u0144 i mechanizm\u00f3w obronnych.<\/p>\n

      Kodeks karny przewiduje z\u0142agodzon\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 dla sprawcy zab\u00f3jstwa je\u015bli dzia\u0142a w afekcie. Chodzi o silne wzburzenie usprawiedliwione okoliczno\u015bciami. […] Osoba pozostaj\u0105ca pod jego wp\u0142ywem nie kieruje si\u0119 bowiem przes\u0142ankami rozumowymi, a wy\u0142\u0105cznie wzgl\u0119dami uczu\u0107, kt\u00f3rych nie spos\u00f3b pohamowa\u0107.<\/p><\/blockquote>\n

      Celowo\u015b\u0107 tworzenia ujednoliconych kodeks\u00f3w<\/h2>\n<\/div>\n
      Dodatkowo elementem k\u0142\u00f3c\u0105cym si\u0119 z w\u0142a\u015bciwo\u015bci\u0105 karania (a w szczeg\u00f3lno\u015bci tworzenia og\u00f3lnych kodeks\u00f3w) robot\u00f3w jest fakt znacznie wi\u0119kszego wp\u0142ywu ludzi na charakterystyk\u0119 i pojmowanie \u015bwiata przez maszyny<\/strong>. Podczas gdy w przypadku ludzi charakter jednostki w ogromnym stopniu zale\u017cy od przypadku oraz sumy decyzji i do\u015bwiadcze\u0144<\/strong>, a dopasowanie si\u0119 do spo\u0142ecze\u0144stwa – w rozumieniu braku wyrz\u0105dzania mu krzywd – jest konieczna, o tyle tworzone przez nas sztuczne inteligencje mog\u0105 z naszej winy cechowa\u0107 si\u0119 brakiem zrozumienia i dopasowania do stworzonego przez nas \u015bwiata<\/strong>, nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o maszynach tworzonych bezpo\u015brednio w celach k\u0142\u00f3c\u0105cych si\u0119 z ludzkim poj\u0119ciem dobra – maszyny wojenne, szpiegowskie, roboty stworzone w celu u\u0142atwienia lub bezpo\u015bredniego dokonywania przest\u0119pstw.<\/div>\n
      \u00a0.<\/span><\/div>\n
      \n