\u00a0<\/span><\/p>\n Cho\u0107 okulary z wbudowan\u0105 kamer\u0105, g\u0142o\u015bnikami czy wy\u015bwietlaczem, a ju\u017c w szczeg\u00f3lno\u015bci te sterowane gestami lub g\u0142osem wci\u0105\u017c kojarz\u0105 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie z filmami sci-fi lub szpiegowskimi (w naszym przypadku np. z \u201eOdlotowymi Agentkami\u201d), to sta\u0142y si\u0119 one ju\u017c rzeczywisto\u015bci\u0105. Mo\u017cna nawet powiedzie\u0107, \u017ce przekroczyli\u015bmy punkt fikcji. Nie s\u0105 one zarezerwowane dla s\u0142u\u017cb specjalnych, superbohater\u00f3w czy zdigitalizowanych z\u0142oczy\u0144c\u00f3w. Obecnie niemal ka\u017cdy, za mniej ni\u017c dwa tysi\u0105ce z\u0142otych mo\u017ce posiada\u0107 taki gad\u017cet. Pocz\u0105tkowo smart okulary w Europie nie by\u0142y dost\u0119pne ze wzgl\u0119du na z\u0142o\u017cone regulacje prawne, lecz obecnie s\u0105 sprzedawane na rynku europejskim.<\/span><\/p>\n Na przyk\u0142ad M<\/span>eta inf<\/span>or<\/span>muje, \u017ce seri\u0119 Ray\u2011Ban Meta wprowadzono we wrze\u015bniu 2023 r. i \u017ce dost\u0119pno\u015b\u0107 fu<\/span>nkcji w krajach UE rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 od listopada 2024 r. w Francji, W\u0142oszech, Irlandii i Hiszpanii. Firma Meta podkre\u015bla, \u017ce musia\u0142a dostosowa\u0107 produkt do \u201ekompleksowego systemu regulacyjnego\u201d w Europie, w tym przepis\u00f3w takich jak RODO oraz projektowanych zasad w Artificial Intelligence Act.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n Meta reklamuje okulary jako urz\u0105dzenie codziennego noszenia dla r\u00f3\u017cnego typu u\u017cytkownik\u00f3w. Zar\u00f3wno do u\u017cytku sportowego, jak i miejskiego. Oferuj\u0105 oni <\/span>m.in<\/span>. funkcj\u0119 t\u0142umaczenia tekstu w czasie rzeczywistym, wirtualnego asystenta g\u0142osowego (w stylu Siri) oraz mo\u017cliwo\u015b\u0107 nagrywania wideo i robienia fotografii z perspektywy pierwszej osoby, np. podczas zwiedzania, uprawiania sportu czy\u2026 rozmowy z inn\u0105 osob\u0105. Trzeba przyzna\u0107, \u017ce s\u0105 one bardziej dost\u0119pne zar\u00f3wno cenowo, jak i technologicznie oraz wizualnie ni\u017c np. Apple Vision, kt\u00f3re wywo\u0142a\u0142y du\u017ce poruszenie w \u015bwiecie technologicznym. Jednak to w\u0142a\u015bnie ich dyskretna forma stawia powa\u017cne wyzwania etyczne – przeci\u0119tny cz\u0142owiek mo\u017ce nawet nie zdawa\u0107 sobie sprawy, \u017ce mo\u017ce by\u0107 nagrywany w ka\u017cdej chwili.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n Urz\u0105dzenie \u0142\u0105czy wykorzystanie kamery, mikrofonu, wizualizacji komputerowej i MetaAI dzi\u0119ki czemu okulary potrafi\u0105 np. opisa\u0107 widziany krajobraz, zidentyfikowa\u0107 zabytki lub pom\u00f3c w t\u0142umaczeniu menu w restauracji. Meta okre\u015bla to jako \u201emultimodalne AI” – system \u0142\u0105cz\u0105cy analiz\u0119 obrazu, d\u017awi\u0119ku i j\u0119zyka naturalnego.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n To jednak rodzi dodatkowe pytania etyczne – sztuczna inteligencja w dyskretnym urz\u0105dzeniu noszonym na twarzy rozszerza mo\u017cliwo\u015bci obserwacji otoczenia, ale te\u017c zwi\u0119ksza ryzyko <\/span>niewidzialnego nadzoru<\/span> i przetwarzania danych bez naszej wiedzy. W tym sensie Ray-Ban Meta staj\u0105 si\u0119 nie tylko technologicznym gad\u017cetem, lecz tak\u017ce narz\u0119dziem, kt\u00f3re redefiniuje granice prywatno\u015bci i spo\u0142ecznej widzialno\u015bci.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n <\/p>\n Prywatno\u015b\u0107 od wi\u0119zienia Benthama do Instagrama<\/b>\u00a0<\/span><\/p>\n Na prywatno\u015b\u0107 i anonimowo\u015b\u0107 w przestrzeni publicznej mo\u017cemy spogl\u0105da\u0107 przez pryzmat post\u0119pu technologicznego, potencja\u0142u ekonomicznego, ale i praw cz\u0142owieka i obywatela, szeregu\u00a0koncepcji socjologicznych i tych z zakresu psychologii spo\u0142ecznej.\u00a0<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n Prawo do ochrony \u017cycia prywatnego jest w Polsce zagwarantowane konstytucyjnie. Zgodnie z art. 47 Konstytucji RP, ka\u017cdy [cz\u0142owiek] ma prawo do ochrony prawnej \u017cycia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim \u017cyciu osobistym. Podobnie akty prawa mi\u0119dzynarodowego, takie jak Powszechna Deklaracja Praw Cz\u0142owieka w art.\u00a012, Mi\u0119dzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych w art.\u00a017 czy Europejska Konwencja Praw Cz\u0142owieka w art.\u00a08 uznaj\u0105, \u017ce nikt nie mo\u017ce by\u0107 poddany arbitralnej ingerencji w \u017cycie prywatne i ka\u017cdy ma prawo do ochrony przed takimi naruszeniami. Rozporz\u0105dzenie UE 2016\/679 znane pod akronimem RODO jako prawo europejskie definiuje dane osobowe i nak\u0142ada zasady minimalizacji przetwarzania, co osadza prawo do prywatno\u015bci r\u00f3wnie\u017c w sferze dzia\u0142a\u0144 cyfrowych. W praktyce oznacza to, \u017ce przetwarzanie danych osoby fizycznej mo\u017cliwe jest tylko na podstawie zgody b\u0105d\u017a innej okre\u015blonej prawem przes\u0142anki, z dba\u0142o\u015bci\u0105 o jej prywatno\u015b\u0107. Zar\u00f3wno w prawie krajowym, jak i mi\u0119dzynarodowym prawo do prywatno\u015bci nie jest warto\u015bci\u0105 bezwzgl\u0119dn\u0105. Mo\u017ce by\u0107 ograniczane dla ochrony innych innych istotnych d\u00f3br (np. bezpiecze\u0144stwa), ale zawsze musi respektowa\u0107 istot\u0119 samego prawa.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n Szczeg\u00f3ln\u0105 kategori\u0105 regulowan\u0105 w polskim (i europejskim) prawie, szczeg\u00f3lnie istotn\u0105 z punktu widzenia omawianego zagadnienia, jest wizerunek. Jest on jednym z d\u00f3br osobistych chronionych prawnie na mocy art. 23 Kodeksu cywilnego. Przypadki jego naruszenia wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 przede wszystkim z jego bezprawnym rozpowszechnianiem do kt\u00f3rego dochodzi co do zasady przy braku zgody danej osoby na np. Udost\u0119pnienie jej wizerunku w sieci. Istniej\u0105 enumeratywnie wymienione przypadki, w kt\u00f3rych zgoda taka nie jest konieczna. To zap\u0142ata um\u00f3wionej za rozpowszechnienie wizerunku zap\u0142aty, sytuacja, w kt\u00f3rej osoba stanowi jedynie szczeg\u00f3\u0142 ca\u0142o\u015bci, np. na zdj\u0119ciu t\u0142umu, krajobrazu czy publicznej imprezy b\u0105d\u017a osoba ta jest publicznie znan\u0105, a wizerunek wykonano w zwi\u0105zku z pe\u0142n<\/span>ieniem przez ni\u0105 funkcji publicznych. W pozosta\u0142ych przypadkach, brak zgody na rozpowszechnienie wizerunku mo\u017ce si\u0119 wi\u0105za\u0107 z odpowiedzialno\u015bci\u0105 cywilnoprawn\u0105.<\/span> W dyskursie teoretycznym por\u00f3wnuje si\u0119 te\u017c spo\u0142ecze\u0144stwo dyscyplinuj\u0105ce z <\/span><\/span>society of control<\/span><\/span> opisan\u0105 przez Gilles\u2019a Deleuze\u2019a, gdzie przestrzenie sta\u0142ego przetrzymywania ust\u0119puj\u0105 systemom ci\u0105g\u0142ego monitorowania. W obu koncepcjach kluczowy jest brak wyra\u017anych granic mi\u0119dzy sfer\u0105 publiczn\u0105 a prywatn\u0105 – w praktyce, formu\u0142owane w krajach zachodnich i gwarantowane prawem wolno\u015bci prywatno\u015bci, o kt\u00f3rych mowa we wcze\u015bniejszym akapicie <\/span>staj\u0105 si\u0119 trudne do egzekwowania w \u015bwiecie sieci i nieustannego nadzoru.<\/span><\/span>\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n Kolejnym, naszym zdaniem jednym z kluczowych spo\u0142ecznych problem\u00f3w, kt\u00f3re pojawiaj\u0105 si\u0119 w dobie wszechobecnego filmowania i fotografowania \u017cycia codziennego, jest utrata kontroli nad tym, jak jeste\u015bmy odbierani w przestrzeni publicznej. Zjawisko to szczeg\u00f3lnie widoczne jest w\u015br\u00f3d dzieci i m\u0142odzie\u017cy dorastaj\u0105cych w erze medi\u00f3w spo\u0142eczno\u015bciowych przez \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce ka\u017cdy moment mo\u017ce zosta\u0107 nagrany i upubliczniony. Prowadzi to do wi\u0119kszej samo\u015bwiadomo\u015bci, ale te\u017c do zachowa\u0144 nastawionych na uwag\u0119 innych, wykonywanych \u201epod publik\u0119\u201d.<\/p>\n Z perspektywy socjologicznej problem ten mo\u017cna analizowa\u0107 w kontek\u015bcie koncepcji Ervinga Goffmana dotycz\u0105cej prezentacji siebie w interakcjach spo\u0142ecznych. Goffman zak\u0142ada\u0142, \u017ce jednostka w codziennym \u017cyciu odgrywa role spo\u0142eczne, staraj\u0105c si\u0119 kontrolowa\u0107 spos\u00f3b, w jaki jest postrzegana przez innych. Technologie, takie jak inteligentne okulary Ray-Ban Meta, znacz\u0105co zmieniaj\u0105 ten proces, ograniczaj\u0105c mo\u017cliwo\u015b\u0107 zarz\u0105dzania wra\u017ceniem i zaburzaj\u0105c r\u00f3wnowag\u0119 mi\u0119dzy \u201efront stage\u201d i \u201eback stage\u201d jako przestrzeniami, w kt\u00f3rych jednostka osobno kszta\u0142tuje sw\u00f3j wizerunek na r\u00f3\u017cnych poziomach. Nowe technologie i ich upowszechnienie sprawiaj\u0105, \u017ce granica mi\u0119dzy tym, co prywatne, a tym, co publiczne, staje si\u0119 p\u0142ynna, a prawo do anonimowo\u015bci i kontroli nad \u201cself\u201d ulega os\u0142abieniu poniewa\u017c w uj\u0119ciu Goffmana to\u017csamo\u015b\u0107 jednostki opiera si\u0119 na zarz\u0105dzaniu wra\u017ceniami, kt\u00f3re zostaje niejako zabrane z naszych r\u0105k. Poruszaj\u0105c \u201cself\u201d opisane prze Goffmana, chcia\u0142yby\u015bmy pog\u0142\u0119bi\u0107 ten w\u0105tek o opisanie trzech poziom\u00f3w to\u017csamo\u015bci wed\u0142ug Goffmana oraz sposobu w jaki ulegaj\u0105 one zmianie poprzez opisywane technologie.<\/p>\n Powszechna cyfryzacja g\u0142\u0119boko zmieni\u0142a jednak warunki korzystania z prawa do prywatno\u015bci. Dane osobowe nie tylko gromadzi si\u0119 tradycyjnie (np. rejestry urz\u0119dowe), ale tak\u017ce za po\u015brednictwem medi\u00f3w spo\u0142eczno\u015bciowych, smartfon\u00f3w i sieci czujnik\u00f3w – nadz\u00f3r obywateli odbywa si\u0119 przy u\u017cyciu Big Data i algorytm\u00f3w, a nasze ruchy s\u0105 \u015bledzone w sieci i przestrzeni publicznej przy pomocy wszelkich kamer, GPS, telefonii kom\u00f3rkowej, skaner\u00f3w, a co dopiero narz\u0119dzi stricte szpiegowskich. Tym samym prawo do anonimowo\u015bci w sferze publicznej jest nadw\u0105tlone, tzn. nawet przebywaj\u0105c na ulicy mo\u017cna by\u0107 identyfikowanym (przez przedmiotowe rozpoznawanie twarzy), a w sieci \u2013 namierzanym poprzez metadane.<\/span><\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n <\/p>\n Meta patrzy, ale nie widzi<\/b>\u00a0<\/span><\/p>\n Okulary Ray\u2011Ban Meta (a dawniej Ray\u2011Ban Stories), jak przyznaje sam producent, stwarzaj\u0105 \u201eistotne ryzyko\u201d dla prywatno\u015bci os\u00f3b trzecich (<\/span>https:\/\/ithardware.pl\/aktualnosci\/meta_przyznaje_ze_ich_inteligentne_okulary_sa_zagrozeniem_dla_prywatnosci-22273.html)<\/span><\/a>. Rejestrowanie czyjego\u015b wizerunku bez zgody mo\u017ce narusza\u0107 prawo do prywatno\u015bci i ochrony danych osobowych, a wi\u0119c poci\u0105ga\u0107 cywiln\u0105 albo i karn\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107, o czym wspomina\u0142y\u015bmy wy\u017cej. U\u017cytkownicy takich okular\u00f3w powinni przestrzega\u0107 zasad poszanowania prywatno\u015bci (np. uzyskiwa\u0107 zgod\u0119 os\u00f3b filmowanych), natomiast producent jest zobowi\u0105zany do wdro\u017cenia \u015brodk\u00f3w ochronnych. Jednak Meta w praktyce jedynie og\u0142osi\u0142a zalecenia korzystania z urz\u0105dzenia, zaniedbuj\u0105c realne zabezpieczenia<\/span>i<\/span><\/a>. Raport wewn\u0119trzny firmy m\u00f3wi o \u201enale\u017cytej staranno\u015bci\u201d i planach przysz\u0142ych bada\u0144, lecz konkretne rekomendacje chroni\u0105ce postronnych praktycznie nie istniej\u0105.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n Po \u201cincydencie\u201d z wrze\u015bnia 2024 r. firma podkre\u015bli\u0142a, \u017ce same okulary nie zawieraj\u0105 technologii automatycznego rozpoznawania twarzy, a studenci u\u017cyli powszechnie dost\u0119pnego oprogramowania na zewn\u0119trznym komputerze. Meta przypomina tak\u017ce o istniej\u0105cej diodzie LED sygnalizuj\u0105cej nagrywanie (rzekomo nieusuwalnej i zabezpieczonej przed zas\u0142oni\u0119ciem) oraz technologii maj\u0105cej uniemo\u017cliwia\u0107 jej wy\u0142\u0105czenie. Ponadto rzecznik sp\u00f3\u0142ki w kontaktach z mediami cytowa\u0142 polityk\u0119 prywatno\u015bci zach\u0119caj\u0105c\u0105 u\u017cytkownik\u00f3w do \u201eszanowania preferencji innych ludzi\u201d – np. poprzez wyra\u017ane gestykulowanie lub u\u017cywanie polece\u0144 g\u0142osowych podczas nagrywania wideo. Ale przecie\u017c nawet jaskrawa dioda cz\u0119sto jest niewidoczna w \u015bwietle s\u0142onecznym. Zabezpieczenia deklarowane przez Meta s\u0105 niewystarczaj\u0105ce, a mo\u017ce nawet iluzoryczne, co rodzi krytyk\u0119 wobec producenta obarczaj\u0105cego odpowiedzialno\u015bci\u0105 wy\u0142\u0105cznie u\u017cytkownik\u00f3w. W efekcie, obecne rozwi\u0105zania techniczne nie gwarantuj\u0105 realnej ochrony os\u00f3b postronnych. W naszej opinii, mog\u0142oby j\u0105 dopiero zapewni\u0107 po\u0142\u0105czenie solidnych zabezpiecze\u0144 technicznych z jasnymi normami prawnymi, kt\u00f3rych na dzie\u0144 dzisiejszy brakuje.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n W po\u0142\u0105czeniu z mediami spo\u0142eczno\u015bciowymi i kultur\u0105 tworzenia \u201ekontentu\u201d mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107 kolejne negatywne zastosowania tego typu technologii, kt\u00f3re w dyskretny spos\u00f3b umo\u017cliwiaj\u0105 nagrywanie scen z przestrzeni publicznej, w tym tak\u017ce intymnych lub niepo\u017c\u0105danych interakcji spo\u0142ecznych. Przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 sytuacja zg\u0142oszona na Uniwersytecie w San Francisco, gdzie m\u0119\u017cczyzna nosz\u0105cy okulary Ray-Ban Meta podchodzi\u0142 do kobiet, nagrywaj\u0105c ich reakcje na \u201cteksty na podryw\u201d i niestosowne komentarze. Publikowa\u0142 on te tre\u015bci pod pseudonimem <\/span>pickuplines.pov<\/span>\u00a0na TikToku. W odpowiedzi firma Meta przypomnia\u0142a, \u017ce odpowiedzialno\u015b\u0107 za korzystanie z urz\u0105dzenia spoczywa na u\u017cytkowniku, a okulary s\u0105 wyposa\u017cone w diod\u0119 LED sygnalizuj\u0105c\u0105 nagrywanie.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n Takie stanowisko dobrze ilustruje koncept instrumentalizmu technologicznego – podej\u015bcia, w kt\u00f3rym technologia postrzegana jest jako neutralne narz\u0119dzie, kt\u00f3re samo w sobie nie jest dobre albo z\u0142e, a jego wykorzystanie zale\u017cy od u\u017cytkownika, wi\u0119c odpowiedzialno\u015b\u0107 za jej skutki przenosi si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na niego. W praktyce jednak ignoruje to fakt, \u017ce spos\u00f3b zaprojektowania i rozpowszechnienia urz\u0105dzenia (np. jego dyskretna forma czy brak widocznych sygna\u0142\u00f3w nagrywania) sam w sobie wp\u0142ywa na zachowania spo\u0142eczne i mo\u017ce sprzyja\u0107 nadu\u017cyciom. Takie stanowisko big tech\u2019u jednak nie dziwi. Instrumentalizm technologiczny jest powszechnie wykorzystywany przez firmy do zrzucenia odpowiedzialno\u015bci.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n <\/p>\n Mi\u0119dzy spojrzeniem a podejrzeniem<\/b>\u00a0<\/span><\/p>\n Utrata anonimowo\u015bci w przestrzeni publicznej, pot\u0119gowana przez dost\u0119pno\u015b\u0107 urz\u0105dze\u0144 takich jak okulary od Ray-Ban i Meta, stanowi powa\u017cne wyzwanie nie tylko dla prywatno\u015bci, ale tak\u017ce dla zaufania spo\u0142ecznego i sp\u00f3jno\u015bci wsp\u00f3lnotowej jako takiej. Spo\u0142ecze\u0144stwo funkcjonuje prawid\u0142owo jedynie wtedy, gdy istnieje podstawowy poziom ufno\u015bci wobec innych ludzi i instytucji. Zaufanie to jest kapita\u0142em, kt\u00f3ry umo\u017cliwia wsp\u00f3\u0142prac\u0119 i redukuje poczucie ryzyka w relacjach mi\u0119dzyludzkich (Sztompka 1999). Gdy w codziennych kontaktach dominuje podejrzenie, \u017ce ka\u017cdy gest mo\u017ce by\u0107 zarejestrowany i zinterpretowany, pojawia si\u0119 wr\u0119cz kultura nieufno\u015bci, w kt\u00f3rej obywatele dystansuj\u0105 si\u0119 od siebie i ograniczaj\u0105 spontaniczne formy interakcji (Sztompka 2007). Efekt ten mo\u017cna rozpatrywa\u0107 w kontek\u015bcie \u201eefektu panoptykonu\u201d, nawi\u0105zuj\u0105c do Foucaulta. U\u017cytkownicy przestrzeni publicznej, wiedz\u0105c, \u017ce w ka\u017cdej chwili kto\u015b mo\u017ce ich nagra\u0107 lub rozpozna\u0107 za spraw\u0105 technologii AR, zmieniaj\u0105 swoje zachowanie -staj\u0105 si\u0119 bardziej pow\u015bci\u0105gliwi, ostro\u017cni i mniej sk\u0142onni do anga\u017cowania si\u0119 w naturalne dla ludzi i wsp\u00f3lnoty sytuacje, tj. nieformalne spotkania, dyskusji czy protest\u00f3w. W rezultacie dochodzi do erozji wi\u0119zi spo\u0142ecznych, bo zaufanie, kt\u00f3re buduje si\u0119 poprzez spontaniczno\u015b\u0107 i naturalno\u015b\u0107 interakcji, zostaje zast\u0105pione przez dystans i podejrzenie (Bauman 2000). Prof. Sztompka podkre\u015bla, \u017ce zaufanie spo\u0142eczne rodzi si\u0119 z przewidywalno\u015bci i poczucia bezpiecze\u0144stwa w kontaktach interpersonalnych. Je\u015bli jednak jednostki czuj\u0105, \u017ce s\u0105 permanentnie monitorowane, ta przewidywalno\u015b\u0107 znika – inni staj\u0105 si\u0119 potencjalnymi \u201eobserwatorami\u201d lub \u201edonosicielami\u201d. W takim \u015brodowisku, jak pisze, pojawia si\u0119 \u201espo\u0142ecze\u0144stwo nieufne\u201d, w kt\u00f3rym wsp\u00f3\u0142praca i solidarno\u015b\u0107 ust\u0119puj\u0105 miejsca kalkulacji i kontroli (Sztompka 2007). <\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n W kontek\u015bcie upowszechnienia si\u0119 technologii AR, okulary Ray-Ban Meta mog\u0105 wi\u0119c niepostrze\u017cenie sprawi\u0107, \u017ce ludzie, niepewni tego, kto i w jakim celu ich obserwuje, zaczn\u0105 traktowa\u0107 przestrze\u0144 publiczn\u0105 jako jeszcze bardziej wrog\u0105. Ta przemiana ma g\u0142\u0119bsze konsekwencje ni\u017c tylko utrat\u0119 prywatno\u015bci – oznacza tak\u017ce utrat\u0119 poczucia wsp\u00f3lnoty i spadek zdolno\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa do wzajemnego zaufania, kt\u00f3re stanowi\u0107 maj\u0105 fundament demokracji i \u017cycia obywatelskiego (Zuboff 2019).<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n <\/p>\n Neto- i bibliografia:<\/b>\u00a0<\/span><\/p>\n Bauman, Z. (2000). <\/span>Liquid modernity.<\/span><\/i> Polity Press.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n Bauman, Z., Lyon, D. (2013). <\/span>Liquid Surveillance: A Conversation.<\/span><\/i> Polity.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n Dunaj, K. (2023). <\/span>Unijne standardy ochrony prawa do prywatno\u015bci w obszarze cyberbezpiecze\u0144stwa.<\/span><\/i> Kwartalnik Prawa Mi\u0119dzynarodowego,<\/span><\/i> III(III), 1\u201319. <\/span>https:\/\/doi.org\/10.5604\/01.3001.0053.8851<\/span><\/a>\u00a0<\/span><\/p>\n Flak, \u0141. (2016). <\/span>Rzeczywisto\u015b\u0107 cyfrowego panoptykonu \u2013 spo\u0142ecze\u0144stwo cichego przyzwolenia.<\/span><\/i> W: <\/span>Bezpiecze\u0144stwo w erze spo\u0142ecze\u0144stwa informacyjnego: wyzwania w sferach kultury, marketingu i gospodarki<\/span><\/i> (t. 1). <\/span>Roczniki Dziej\u00f3w Spo\u0142ecznych i Gospodarczych 2016,<\/span><\/i> s. 68\u201378. ruj.uj.edu.pl<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n Foucault, M. (1975). <\/span>Discipline and Punish: The Birth of the Prison.<\/span><\/i> Gallimard.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n Foucault, M. (1977). <\/span>Nadzorowa\u0107 i kara\u0107: Narodziny wi\u0119zienia.<\/span><\/i> Aletheia.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n Goffman, E. (1959). <\/span>The Presentation of Self in Everyday Life<\/span><\/i>.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n Goffman, E. (1967). <\/span>Interaction Ritual: Essays in Face-to-Face Behavior<\/span><\/i>\u00a0<\/span><\/p>\n Grabowiec, P., Piechota, B. (2015). <\/span>Spo\u0142ecze\u0144stwo nadzorowane \u2013 zarys problemu.<\/span><\/i> Rocznik Europeistyczny,<\/span><\/i> (1), s. 49\u201369. wuwr.pl<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 r., Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483 (art. 47).<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n Rozporz\u0105dzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016\/679 z 27.04.2016 (RODO).<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n Sztompka, P. (1999). <\/span>Trust: A sociological theory.<\/span><\/i> Cambridge University Press.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n Sztompka, P. (2007). <\/span>Zaufanie. Fundament spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/span><\/i> Znak.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n Turner, A., G\u00f3rski, R. (2023). <\/span>P\u0142ynna inwigilacja, RODO i kpina z Twojej prywatno\u015bci.<\/span><\/i> Tygodnik \u201eSprawy Obywatelskie\u201d,<\/span><\/i> nr 6\/162 (7.02.2023). instytutsprawobywatelskich.pl (zawiera wypowiedzi Z. Baumana i D. Lyona).<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n Zuboff, S. (2019). <\/span>The age of surveillance capitalism: The fight for a human future at the new frontier of power.<\/span><\/i> PublicAffairs.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n https:\/\/www.meta.com\/pl\/ai-glasses\/?srsltid=AfmBOorIkazHt8guI7vwmE922tuYygnMcN2v3jsGBuxkDEhJjN3J0MtU<\/span><\/i><\/a>\u00a0<\/span><\/p>\n https:\/\/about.fb.com\/news\/2025\/04\/meta-ai-begins-roll-out-on-ray-ban-meta-glasses-to-even-more-countries-in-the-eu\/<\/span><\/i><\/a> \u00a0<\/span><\/p>\n https:\/\/www.meta.com\/pl\/ai-glasses\/privacy\/?srsltid=AfmBOooc-RstSCRdmg8BGu5rFQj-WAmVMwEBjuVfMji3Tg2u1fGy0HA3<\/span><\/a>\u00a0<\/span><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/Odlotowe-Agentki.webp\")
<\/b><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/Ray-Ban-Meta-Lifestyle10-300x300.webp\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/Panopticon-272x300.jpg\")
<\/b>
\nKlasyczny Panoptikon Jeremy\u2019ego Benthama (wi\u0119zienie pier\u015bcieniowe), w kt\u00f3rym ukryty stra\u017cnik obserwuje wszystkich wi\u0119\u017ani\u00f3w jednocze\u015bnie. Termin ten Michael Foucault rozwin\u0105\u0142 jako metafor\u0119 mechanizm\u00f3w w\u0142adzy w spo\u0142ecze\u0144stwach dyscyplinuj\u0105cych (Grabowiec, Piechota 2015). Foucault argumentowa\u0142, \u017ce model ten nie pozosta\u0142 za murami instytucji – sta\u0142 si\u0119 on podstaw\u0105 nowego rodzaju w\u0142adzy spo\u0142ecznej, nadzoruj\u0105cej obywateli w codziennym \u017cyciu (Flak 2019). W takich spo\u0142ecze\u0144stwach dyscyplinuj\u0105cych wszyscy czuj\u0105 si\u0119 stale obserwowani, co ma wymusza\u0107 samonadz\u00f3r i konformizm. Z kolei badacze wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci m\u00f3wi\u0105 o <\/span><\/span>spo\u0142ecze\u0144stwie nadzorowanym<\/span><\/span>. \u201cPanoptyczny model w\u0142adzy\u201d wszed\u0142 do \u017cycia codziennego, a nowe technologie elektroniczne umo\u017cliwiaj\u0105 kontrol\u0119 na niewyobra\u017caln\u0105 dot\u0105d skal\u0119. W \u201espo\u0142ecze\u0144stwie nadzorowanym\u201d zar\u00f3wno pa\u0144stwo, jak i korporacje stale monitoruj\u0105 zachowania ludzi (\u201ezanik sfery prywatnej\u201d jest skutkiem wszechobecnej kontroli). Zygmunt Bauman i David Lyon opisuj\u0105 to jako <\/span><\/span>\u201ep\u0142ynn\u0105 inwigilacj\u0119\u201d<\/span><\/span> (ang. <\/span><\/span>liquid surveillance<\/span><\/span>): inwigilacja <\/span><\/span>rozlewa si\u0119 niczym ciecz<\/span><\/span> na wszystkie dziedziny \u017cycia (ba\u0144ki bezpiecze\u0144stwa i marketing nowych technologii przyczyniaj\u0105 si\u0119 do wszechstronnej kontroli). Bauman z kolei metaforycznie twierdzi, \u017ce Internet sta\u0142 si\u0119 \u201emiejscem, w kt\u00f3rym umiera anonimowo\u015b\u0107\u201d (<\/span><\/span>instytutsprawobywatelskich.pl)<\/span><\/span><\/a>, co ilustruje, jak presja cyfrowego otoczenia ogranicza anonimowe funkcjonowanie jednostek.<\/span><\/span>\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n\n