{"id":8626,"date":"2025-11-24T20:57:51","date_gmt":"2025-11-24T20:57:51","guid":{"rendered":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/?p=8626"},"modified":"2025-11-24T20:59:17","modified_gmt":"2025-11-24T20:59:17","slug":"skutki-rozwoju-generatywnej-sztucznej-inteligencji-magister-chatgpt-problem-oceniania-prac-dyplomowych-studentow-w-obecnych-czasach","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/2025\/11\/24\/skutki-rozwoju-generatywnej-sztucznej-inteligencji-magister-chatgpt-problem-oceniania-prac-dyplomowych-studentow-w-obecnych-czasach\/","title":{"rendered":"Skutki rozwoju generatywnej sztucznej inteligencji. \u201eMagister ChatGPT\u201d \u2013 problem oceniania prac dyplomowych student\u00f3w w obecnych czasach."},"content":{"rendered":"

W roku 2022 OpenAI zaprezentowa\u0142o \u015bwiatu ChatGPT –\u00a0 model j\u0119zykowy oparty na sztucznej inteligencji, kt\u00f3ry przybra\u0142 form\u0119 czatu. Niemal od razu zosta\u0142 on obiektem masowej fascynacji. W bardzo intuicyjny i przyjazny u\u017cytnikowi spos\u00f3b u\u0142atwia\u0142 wykonywanie codziennych czynno\u015bci w \u017cyciu prywatnym i pracy: od prostych porad praktycznych, po analizowanie danych, czy pisanie tekst\u00f3w o wszelakiej tematyce (Liebrenz et al., 2023). Na ten moment, z ChatuGPT aktywnie korzysta 10% populacji doros\u0142ych na \u015bwiecie. (Sor, 2025) W wzi\u0105zku z tak gwa\u0142townym wzrostem popularno\u015bci tego urz\u0105dzenia, bardzo szybko zacz\u0119\u0142y pojawia\u0107 si\u0119, wynikaj\u0105ce z mo\u017cliwo\u015bci zast\u0119powania przez ChatGPT wielu czynno\u015bci w szkole lub pracy – problemy prawne i etyczne, poleg\u0105ce m.in. na sporze, komu powinny zostawa\u0107 przyznawane prawa autorskie za wykonan\u0105 prac\u0119 (Dupps, 2023). Pomimo wst\u0119pnych pr\u00f3b poradzenia sobie z tym konfliktem, jest to wci\u0105\u017c temat niezwykle \u017cywej i trudnej debaty na ca\u0142ym \u015bwiecie. W tym wpisie zg\u0142\u0119bimy temat u\u017cywania przez student\u00f3w ChatuGPT do pisania prac dyplomowych i postaramy si\u0119 znale\u017a\u0107 poszlaki, jak potencjalnie mo\u017cna by\u0142oby podej\u015b\u0107 do rozwi\u0105zywania dylematu akredytacji osi\u0105gni\u0119\u0107 akademickich w tym zakresie.<\/strong><\/p>\n

<\/p>\n

Kontekst: sk\u0105d wzi\u0105\u0142 si\u0119 \u201eMgr ChatGPT\u201d<\/span><\/p>\n

ChatGPT to du\u017cy model j\u0119zykowy (Large Language Model). Rozmawia on z lud\u017ami w spos\u00f3b przybli\u017cony do ludzkiego. Nie my\u015bli, nie ma ani swiadomo\u015bci, ani opinii, ale potrafi bardzo dobrze potrafi przewidywa\u0107, jakie s\u0142owa powinny pa\u015b\u0107 jako nast\u0119pne. Zosta\u0142 on wytrenowany na ogromnych ilo\u015bciach tekstu: ksi\u0105\u017ckach, aryku\u0142ach, dialogach, stronach internetowych i nauczy\u0142 si\u0119 wzorc\u00f3w j\u0119zykowych \u2013 tego, jak ludzie formu\u0142uj\u0105 my\u015bli, argumenty, pytania i odpowiedzi (Liebrenz et al., 2023). Obecnie ka\u017cdy jego model jest r\u00f3wnie\u017c pod\u0142\u0105czony do internetu i potrafi wyszukiwa\u0107 informacje w sieci. Robi to lepiej lub gorzej, w zale\u017cno\u015bci od sytuacji.<\/p>\n

Bardzo szybko mo\u017cliwo\u015bci chatu zosta\u0142y dostrze\u017cone przez uczni\u00f3w, zar\u00f3wno w edukacji szkolnej, jak i akademickiej. Ju\u017c w pierwszym p\u00f3\u0142roczu 2023 pojawi\u0142y si\u0119 badania i ankiety dokumentuj\u0105ce szybkie przyj\u0119cie chatu przez student\u00f3w i wyk\u0142adowc\u00f3w na r\u00f3\u017cnych uczelniach (Ngo, 2023). Studia w og\u00f3lnym za\u0142o\u017ceniu wymagaj\u0105 od student\u00f3w du\u017cego nak\u0142adu w\u0142asnej pracy, aby zrealizowa\u0107 podstawy programowe zak\u0142adane przez tok ich kierunku. Sprawozdania, referaty, prezentacje, czy eseje to tylko ma\u0142y urywek zada\u0144, z kt\u00f3rymi studenci mog\u0105 si\u0119 potencjalnie mierzy\u0107 na swojej \u015bcie\u017cce akademickiej. Badania pokazuj\u0105, \u017ce studenci poza wykorzystywaniem chatu do wyt\u0142umaczenia im trudnych zaganie\u0144, bardzo cz\u0119sto uciekaj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c do pomocy w\u0142a\u015bnie przy pisanu wszelakiej r\u00f3\u017cnorodno\u015bci tekst\u00f3w (Ngo, 2023). Nie jest to dziwne \u2013 stawiaj\u0105c si\u0119 w pozycji studenta, kt\u00f3ry po ca\u0142ym dniu zaj\u0119\u0107 wraca do domu i musi jeszcze napisa\u0107 artyku\u0142 X, tym bardziej z przedmiotu, kt\u00f3ry mo\u017ce nie specjalnie go interesuje, bardzo kusz\u0105cym wydaje si\u0119 sp\u0119dzenie 20 minut promptuj\u0105c chatem, zamiast po\u015bwi\u0119ca\u0107 ca\u0142y sw\u00f3j cenny wiecz\u00f3r na u\u017ceranie si\u0119 z tematem. Oczywi\u015bcie, w takiej sytuacji mo\u017cna postawi\u0107 bardzo oczywiste pytanie \u2013 skoro idziesz na studia, to czy nie powiniene\u015b\/powinna\u015b aktywnie bra\u0107 udzia\u0142u w zdobywaniu wiedzy i umiej\u0119tno\u015bci, kt\u00f3re te studia oferuj\u0105? W zale\u017cno\u015bci od osoby, odpowied\u017a na to pytanie mo\u017ce by\u0107 r\u00f3\u017cna. Niekt\u00f3rzy mog\u0105 i\u015b\u0107 na studia tylko po to, aby zdoby\u0107 \u201epapierek\u201d, inni mog\u0105 twiedzi\u0107, \u017ce przy korzystaniu z chatu t\u0119 wiedz\u0119 mimo wszystko zdobywaj\u0105, a jeszcze inni mogliby zasugerowa\u0107, \u017ce nale\u017cy wprowadzi\u0107 rozr\u00f3\u017cnienie pomi\u0119dzy u\u017cyciem chatu jako pomocy dydaktycznej przy redagowaniu tekstu, czy poszukiwaniu \u017ar\u00f3de\u0142, a pozwoleniu narz\u0119dziu zrobi\u0107 ca\u0142\u0105 robot\u0119 za nich (przy czym oczywi\u015bcie opcja pierwsza ma niwelowa\u0107 wspomniany problem) (Da Silva et al., 2024).<\/p>\n

Reakcje na powszechne u\u017cycie ChatuGPT przez student\u00f3w mo\u017cna podzieli\u0107 na dwa g\u0142\u00f3wne nurty. Piewszy, twierdz\u0105cy, \u017ce trzeba zwyczajnie zakaza\u0107 korzystania z chatu i kontrolowa\u0107 wszelkie pr\u00f3by potencjalnego nadu\u017cycia przez student\u00f3w oraz drugi, proponuj\u0105cy zmian\u0119 metody weryfikacji wiedzy i umiej\u0119tno\u015bci student\u00f3w tak, aby m\u00f3c wci\u0105\u017c ocenia\u0107 ich rzetelnie z za\u0142o\u017ceniem, \u017ce ka\u017cdy z tego narz\u0119dzia mo\u017ce korzysta\u0107 (Liebrenz et al., 2023). Przy opcji pierwszej najpopularniejszym rozwi\u0105zaniem zdaje si\u0119 zmodyfikowanie istniej\u0105cych do tej pory narz\u0119dzi antyplagiatowych tak, aby potrafi\u0142y te\u017c wykrywa\u0107 u\u017cycie narz\u0119dzi AI w tek\u015bcie. Jest to jednak, przynajmniej na ten moment, rozwi\u0105zanie nierzetelne, kt\u00f3re w niekt\u00f3rych przypadkach mo\u017ce dzia\u0142a\u0107 na szkod\u0119 studenta (Erol et al., 2025). Z racji, \u017ce modele j\u0119zykowe trenowane s\u0105 na istniej\u0105cych juz materia\u0142ach (w tym naukowych), to przy sprawdzaniu potencjalnego u\u017cycia ChatuGPT przy pisaniu pracy, pojawia si\u0119 du\u017ce ryzyko b\u0142\u0119du, \u017ce praca napisana przez studenta zostanie b\u0142\u0119dnie oceniona jako wygenerowana przez sztuczn\u0105 inteligencj\u0119 (Erol et al., 2025). Ocena autentyczno\u015bci napisanej pracy pozostawa\u0142aby w finalnym rozrachunku do\u015bwiadczeniu i intuicji wyk\u0142adowcy, co jest niesatysfakcjonuj\u0105cym wynikiem \u2013 jest to cz\u0142owiek, kt\u00f3ry zawsze mo\u017ce si\u0119 zwyczajnie pomyli\u0107. Przy opcji alternatynej zak\u0142adamy, \u017ce nawet je\u017celi studenci u\u017cywaj\u0105 ChatuGPT, to wci\u0105z pozostaj\u0105 aspekty ich nauki i pracy, kt\u00f3re da si\u0119 rzetelnie ocenia\u0107. Mog\u0142yby by\u0107 to umiej\u0119tno\u015bci, takie jak formu\u0142owania hipotez, przedstawiania refleksji czy wyci\u0105gania wniosk\u00f3w. Na tej podstawie nale\u017ca\u0142oby zrestrukturyzowa\u0107 instniej\u0105ce do tej pory formy zaliczeniowe na studiach i problem zosta\u0142by w ten spos\u00f3b rozwi\u0105zany (Da Silva et al., 2024).<\/p>\n

Gdzie ko\u0144czy si\u0119 pomoc, a zaczyna oszustwo? Plagiat, ghostwriting, AI-writing \u2013 przejrzysto\u015b\u0107 i deklaracja uzycia AI<\/span><\/p>\n

Plagiat to przyw\u0142aszczenie cudzej pracy lub pomys\u0142u bez odpowiedniego wskazania autorstwa, a ghostwriting \u2013 zlecenie napisania pracy przez kogo\u015b innego, kt\u00f3rej to autorstwo przypisuje sobie student. W kontek\u015bcie narz\u0119dzi generatywnej sztucznej inteligencji pojawia si\u0119 pytanie: czy praca, kt\u00f3ra w znacz\u0105cej cz\u0119\u015bci zosta\u0142a wygenerowana przez AI, a student tego nie ujawnia \u2013 nie jest now\u0105 form\u0105 ghostwritingu? Uczelnie w\u0142a\u015bnie temu zagadnieniu poj\u015bwi\u0119caj\u0105 uwag\u0119. Przyk\u0142adowo, University of Kent (2025) stwierdza, \u017ce narz\u0119dzia sztucznej inteligencji mog\u0105 wspiera\u0107 uczenie, ale tylko, je\u017celi s\u0105 u\u017cyte etycznie, tj. Je\u017celi AI ma wk\u0142ad w twojej pracy, trzeba to wyra\u017anie zaznaczy\u0107 i zacytowa\u0107 tam, gdzie potrzeba. Nigdy nie nale\u017cy prezentowa\u0107 wygenerowanego tekstu jako swojego. Vanderbilt University dodaje, \u017ce prowadz\u0105cy maj\u0105 jasno komunikowa\u0107 czy i w jakim zakresie narz\u0119dzia AI s\u0105 dozwolone i jakie s\u0105 oczekiwania wzgl\u0119dem ich u\u017cycia (Hardia, 2023). Kluczowymi aspektami wi\u0119c s\u0105 dwa elementy: zakres udzia\u0142u studenta w pracy i transparentno\u015b\u0107 u\u017cycia AI. Gdy student u\u017cywa AI jedynie jako narz\u0119dzia wspieraj\u0105cego, np. do organizacji tekstu, podpowiedzi lub korekty, jego g\u0142\u00f3wny wk\u0142ad intelektualny pozostaje. Je\u017celi natomiast narz\u0119dzie wygeneruje tekst, a student ograniczy si\u0119 do jego minimalnej modyfikacji, wchodzimy na terytorium ghostwritingu, sfery etycznie niedozwolonej.<\/p>\n

Efekt czy proces? Co tak naprawd\u0119 mierzy edukacja?<\/span><\/span><\/p>\n

Jeszcze dekad\u0119 temu praca dyplomowa by\u0142a zwie\u0144czeniem procesu edukacyjnego studenta \u2013 procesu, kt\u00f3ry mia\u0142 na celu nie tylko wiedz\u0119 przekaza\u0107, lecz tak\u017ce nauczy\u0107 refleksji, krytycznego my\u015blenia, swoistej syntezy r\u00f3\u017cnych umiej\u0119tno\u015bci. By\u0142a symbolem drogi przebytej od niewiedzy do kompetencji. Dzisiaj, w czasach modeli j\u0119zykowych, nad t\u0105 rol\u0105 pojawia si\u0119 ogromny znak zapytania. Tygodnie sp\u0119dzone w bibliotece na przeszukiwaniu literatury zosta\u0142y zast\u0105pione przez par\u0119 szybko napisanych prompt\u00f3w. Zamiast konfrontacji z w\u0142asnymi ograniczeniami, teraz studenci maj\u0105 do dyspozycji bardzo prost\u0105 optymalizacj\u0119. Fakt ten powoduje u wielu ludzi pytanie: \u201eCzy dyplom dalej jest symbolem wykszta\u0142cenia? Czy studia jako takie nie trac\u0105 wtedy sensu? W mojej w\u0142asnej opinii wcale nie musimy i\u015b\u0107 jednoznacznie w stron\u0119 przekre\u015blenia systemu edukacyjnego takiego jaki znamy dzi\u015b. Warto zastanowi\u0107 si\u0119 nad tym jak wyglada tera\u017aniejszy proces edukacyjny i jak mo\u017cemy go dostosowa\u0107 do obecnych warunk\u00f3w. W tradycyjnym modelu akademickim praca dyplomowa by\u0142a oceniana g\u0142\u00f3wnie pod k\u0105tem efektu ko\u0144cowego. Oczywi\u015bcie, poza oddaniem gotowej pracy, nale\u017cy j\u0105 jeszcze obroni\u0107 do czego niezb\u0119dne jest dog\u0142\u0119bne zbadanie tematu. Tekst ma by\u0107 nie tylko poprawny, lecz odzwierciedla\u0107 te\u017c wiedz\u0119 autora. Jednak osi\u0105gniecie tego gotowego produktu, jakim jest obroniona praca, jest w czasach modeli j\u0119zykowych du\u017co prostsze i szybsze ni\u017c jeszcze pare lat temu (Zdravkova & Ilijoski, 2025) (Meyer et al., 2023). Dlatego moim zdaniem, w rozwa\u017caniach nad sensem warto\u015bci dyplomu, nale\u017cy si\u0119 zastanowi\u0107 co ten dyplom ma mierzy\u0107. Czy ma by\u0107 tylko i wy\u0142\u0105cznie produktem ko\u0144cowym etapu edukacyjnego czy mo\u017ce czym\u015b wi\u0119cej? Wiele bada\u0144 wskazuje na wp\u0142yw edukacji na r\u00f3\u017cne aspekty ludzkiego \u017cycia, takie jak wi\u0119ksze zaanga\u017cowanie spo\u0142eczne, czy szersza tolerancja (Egerton, 2002). Powodem takich wynik\u00f3w mo\u017ce by\u0107 w\u0142a\u015bnie fakt, ze studenci podczas \u015bcie\u017cki akademickiej ucz\u0105 si\u0119 krytycznego my\u015blenia, spotykaj\u0105 si\u0119 z wieloma opiniami i \u015bwiatopogl\u0105dami (Tuononen & Parpala, 2021) (G\u00f3mez et al., 2025) (Hermita et al., 2025). I w\u0142a\u015bnie to jest esencja procesu edukacyjnego i to powinien pokazywa\u0107 dyplom.<\/span><\/span><\/p>\n

Wp\u0142yw AI na pisanie pracy \u2013 mo\u017cliwo\u015bci du\u017cych modeli j\u0119zykowych<\/span> <\/span><\/span><\/p>\n

Aby w og\u00f3le rozwa\u017ca\u0107 wp\u0142yw sztucznej inteligencji na edukacje studenta i warto\u015b\u0107 dyplomu akademickiego, nale\u017cy si\u0119 najpierw zastanowi\u0107 co tak w og\u00f3le potrafi\u0105 du\u017ce modele j\u0119zykowe. Sztuczna inteligencja sta\u0142a si\u0119 narz\u0119dziem u\u017cywanym w ka\u017cdym etapie pracy \u2013 od jej planowania do ko\u0144cowych poprawek redakcyjnych. AI generuje szerokie spektrum wsparcia w pisaniu prac, kt\u00f3re znacz\u0105co usprawnia pisanie tekst\u00f3w przez studenta (Zdravkova & Ilijoski, 2025) (Meyer et al., 2023) (Malik et al., 2023). Du\u017ce modele j\u0119zykowe:<\/span><\/span><\/p>\n