{"id":8746,"date":"2026-01-20T12:27:14","date_gmt":"2026-01-20T12:27:14","guid":{"rendered":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/?p=8746"},"modified":"2026-01-20T12:33:07","modified_gmt":"2026-01-20T12:33:07","slug":"etyczne-aspekty-nadzoru-wizualnego-postawy-spoleczne-wobec-monitoringu-opartego-na-sztucznej-inteligencji-badanie-ile-wolnosci-jednostki-sa-sklonne-poswiecic-w-zamian-za-mozliwosc-monitoro","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/2026\/01\/20\/etyczne-aspekty-nadzoru-wizualnego-postawy-spoleczne-wobec-monitoringu-opartego-na-sztucznej-inteligencji-badanie-ile-wolnosci-jednostki-sa-sklonne-poswiecic-w-zamian-za-mozliwosc-monitoro\/","title":{"rendered":"Etyczne aspekty nadzoru wizualnego \u2013 postawy spo\u0142eczne wobec monitoringu opartego na sztucznej inteligencji. Badanie, ile wolno\u015bci jednostki s\u0105 sk\u0142onne po\u015bwi\u0119ci\u0107 w zamian za mo\u017cliwo\u015b\u0107 monitorowania i klasyfikowania ich zachowa\u0144 przez systemy AI."},"content":{"rendered":"

Nadz\u00f3r wizualny oparty na sztucznej inteligencji (dalej: AI) budzi w spo\u0142ecze\u0144stwie coraz wi\u0119cej kontrowersji. Dzi\u0119ki uczeniu maszynowemu systemy monitoringu potrafi\u0105 nie tylko rejestrowa\u0107 obraz, ale tak\u017ce rozpoznawa\u0107 twarze, analizowa\u0107 emocje czy zachowania ludzi. Z jednej strony technologia ta mo\u017ce poprawi\u0107 bezpiecze\u0144stwo (np. wykrywa\u0107 zagro\u017cenia kryminalne), z drugiej – wymusza kompromis mi\u0119dzy prywatno\u015bci\u0105 a bezpiecze\u0144stwem. W odpowiedzi na rosn\u0105ce zastosowanie AI w monitoringu, UE wprowadza propozycje regulacji – m.in. zakaz system\u00f3w rozpoznawania twarzy klasyfikuj\u0105cych ludzi.<\/span><\/p>\n

Badania spo\u0142eczne potwierdzi\u0142y, \u017ce wizualny nadz\u00f3r jest w wielu spo\u0142ecze\u0144stwach traktowany raczej pozytywnie. W badaniu Fundacji Panoptykon (2013) a\u017c 76% Polak\u00f3w deklarowa\u0142o poparcie dla kamer umo\u017cliwiaj\u0105cych identyfikacj\u0119 os\u00f3b, a jedynie ~21% sprzeciwia\u0142o si\u0119 takim rozwi\u0105zaniom. \u015arodowisko akademickie i organizacje pozarz\u0105dowe podkre\u015bla\u0142y jednak, \u017ce cz\u0119ste przyzwolenie spo\u0142eczne bywa powierzchowne – wielu u\u017cytkownik\u00f3w kamer nie zna mechanizm\u00f3w ochrony prywatno\u015bci i ma ma\u0142\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 zagro\u017ce\u0144 zwi\u0105zanych z przetwarzaniem wra\u017cliwych danych<\/span>1<\/span><\/sup><\/a>. Wprowadzenie nowych rozwi\u0105za\u0144 AI (np. automatycznego rozpoznawania twarzy czy nastroju) wymusza rewizj\u0119 tych postaw.\u00a0<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

W niniejszym artykule omawiamy postawy\u00a0spo\u0142eczne, ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem pokolenia Z (18\u201329 lat) w Polsce, wobec etycznych aspekt\u00f3w nadzoru AI. Analizujemy\u00a0wyniki dost\u0119pnych\u00a0bada\u0144 oraz wnioski z\u00a0autorskiego\u00a0badania ankietowego.\u00a0Najpierw jednak zaczniemy od kr\u00f3tkiego wst\u0119pu\u00a0teoretycznego.<\/span><\/p>\n

Kapitalizm\u00a0inwigilacji wed\u0142ug\u00a0Zuboff<\/span>\u00a0<\/span><\/h2>\n

\"Shoshana<\/p>\n

Poj\u0119cie kapitalizmu inwigilacji (surveillance capitalism) zosta\u0142o wprowadzone przez Shoshan\u0119 Zuboff i szczeg\u00f3\u0142owo opisane w jej ksi\u0105\u017cce The Age of Surveillance Capitalism: The\u00a0Fight\u00a0for a Human\u00a0Future\u00a0at\u00a0the New\u00a0Frontier\u00a0of Power\u00a0(2019). Autorka definiuje kapitalizm inwigilacji jako nowy porz\u0105dek ekonomiczny, w kt\u00f3rym ludzkie do\u015bwiadczenie staje si\u0119 surowcem wykorzystywanym do produkcji danych behawioralnych. Dane te, okre\u015blane przez Zuboff mianem nadwy\u017cki behawioralnej , s\u0105 zbierane ponad to, co jest niezb\u0119dne do \u015bwiadczenia danej us\u0142ugi, a nast\u0119pnie przetwarzane przez algorytmy w celu tworzenia produkt\u00f3w predykcyjnych, sprzedawanych na rynkach prognozuj\u0105cych przysz\u0142e zachowania jednostek.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

Centralnym mechanizmem kapitalizmu inwigilacji jest asymetryczna relacja wiedzy i w\u0142adzy pomi\u0119dzy podmiotami gromadz\u0105cymi dane a osobami, kt\u00f3rych te dane dotycz\u0105.\u00a0Zuboff\u00a0opisuje t\u0119 form\u0119 w\u0142adzy jako w\u0142adz\u0119\u00a0instrumentaln\u0105 ,\u00a0kt\u00f3ra nie opiera si\u0119 na przemocy ani ideologii, lecz na ci\u0105g\u0142ym monitorowaniu, modelowaniu i modyfikowaniu\u00a0zachowa\u0144. W tym uj\u0119ciu systemy sztucznej inteligencji, a w tym algorytmy analizy obrazu, rozpoznawania twarzy czy klasyfikacji\u00a0zachowa\u0144, pe\u0142ni\u0105 funkcj\u0119 narz\u0119dzi umo\u017cliwiaj\u0105cych skalowalne i zautomatyzowane przetwarzanie danych wizualnych w celu przewidywania i wp\u0142ywania na dzia\u0142ania jednostek.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

Kapitalizm inwigilacji, w odr\u00f3\u017cnieniu od klasycznych form nadzoru pa\u0144stwowego, rozwija si\u0119 przede wszystkim w logice rynkowej i korporacyjnej, cz\u0119sto poza bezpo\u015bredni\u0105 kontrol\u0105 demokratycznych instytucji. Jak podkre\u015bla\u00a0Zuboff, problemem nie jest sama technologia, lecz spos\u00f3b jej wykorzystania w modelu gospodarczym, kt\u00f3ry normalizuje permanentn\u0105 obserwacj\u0119 i przekszta\u0142ca autonomi\u0119 jednostki w zmienn\u0105 obliczeniow\u0105. W kontek\u015bcie monitoringu opartego na sztucznej inteligencji koncepcja kapitalizmu inwigilacji pozwala wi\u0119c analizowa\u0107 nie tylko kwestie prywatno\u015bci, lecz tak\u017ce ekonomiczne motywacje stoj\u0105ce za rozwojem system\u00f3w klasyfikacji i oceny\u00a0zachowa\u0144.<\/span><\/p>\n

Kilka zda\u0144 o\u00a0dystopi\u00a0cyfrowej oraz \u201cRok 1984\u201d w nawi\u0105zaniu do tematu.<\/span><\/h2>\n