{"id":925,"date":"2022-04-27T21:12:49","date_gmt":"2022-04-27T21:12:49","guid":{"rendered":"http:\/\/architeles.pl\/ethics\/?p=925"},"modified":"2022-04-28T17:48:07","modified_gmt":"2022-04-28T17:48:07","slug":"affective-computing-przeglad-rozwiazan-z-zakresu-si-i-data-science-pozwalajacych-na-odczytywanie-ludzkich-emocji-czy-systemy-rozumiejace-nasze-nastroje-beda-wzbudzac-nasze-zaufanie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/2022\/04\/27\/affective-computing-przeglad-rozwiazan-z-zakresu-si-i-data-science-pozwalajacych-na-odczytywanie-ludzkich-emocji-czy-systemy-rozumiejace-nasze-nastroje-beda-wzbudzac-nasze-zaufanie\/","title":{"rendered":"Informatyka afektywna (ang. Affective computing) – przegl\u0105d rozwi\u0105za\u0144 z zakresu SI i data science pozwalaj\u0105cych na odczytywanie ludzkich emocji. Czy systemy rozumiej\u0105ce nasze nastroje b\u0119d\u0105 wzbudza\u0107 nasze zaufanie?"},"content":{"rendered":"

W XXI w. napotykamy nowe wyzwania. Przyzwyczajamy si\u0119 do faktu, i\u017c osi\u0105gni\u0119cia technologii zaczynaj\u0105 by\u0107 nieodzown\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 naszego \u017cycia. Proste zabawki s\u0105 wypierane przez naszpikowane technologi\u0105 smartfony. Jednak pewne rzeczy mog\u0119 tak szybko si\u0119 nie zmieni\u0107 – ciekawo\u015b\u0107 dziecka do \u015bwiata. Prawdopodobne jest \u017ce w roku 2060 najcz\u0119stszym pytaniem zadawanym rodzicom b\u0119dzie – Tato, wiesz jaka jest r\u00f3\u017cnica pomi\u0119dzy robotem a cz\u0142owiekiem?<\/b><\/h3>\n

Czy roboty zast\u0105pi\u0105 zwyk\u0142ych pracownik\u00f3w?<\/b><\/h3>\n

\"\"<\/h3>\n

\u017ar\u00f3d\u0142o: Humans vs. Robots, DeveloperMedia [1]<\/em> <\/span><\/p>\n

Na przestrzeni ostatnich lat coraz cz\u0119\u015bciej zadajemy sobie pytanie czy jeste\u015bmy zagro\u017ceni na rynku pracy poprzez roboty? Trudno jest konkurowa\u0107 na rynku pracy z czym\u015b, co jest w stanie pracowa\u0107 24\/7 bez przerwy na sen.<\/p>\n

R\u00f3wnie\u017c na to pytanie odpowiedzia\u0142 sobie Timko,\u00a0 kt\u00f3ry pracuje w Amazonie od 2009 roku.<\/b> W rozmowie z LinkedIn Timko przyzna\u0142, \u017ce robotyzacja to cz\u0119sty temat w\u015br\u00f3d pracownik\u00f3w magazynu i wyja\u015bni\u0142, dlaczego on nie boi si\u0119 tego zjawiska.<\/b><\/p>\n

Ludzie s\u0105 o to zmartwieni ca\u0142y czas.<\/p>\n

Powtarzam im wtedy: robot mo\u017ce zrobi\u0107 jedn\u0105 rzecz lepiej ni\u017c ja, ale ja<\/p>\n

zrobi\u0119 30 innych rzeczy lepiej ni\u017c robot. (…)<\/p>\n

Robot mo\u017ce tylko pracowa\u0107 szybciej, ma pewne okre\u015blone umiej\u0119tno\u015bci.<\/p><\/blockquote>\n

Ale robota nie mo\u017cna wytrenowa\u0107 z innych dziedzin, by robi\u0142 te\u017c 10 innych rzeczy.<\/p>\n

– Nie ma na \u015bwiecie bardziej wszechstronnych istot ni\u017c cz\u0142owiek. Biznes potrzebuje zmiany, kt\u00f3re robot nie umie dokonywa\u0107, dlatego nie s\u0105dz\u0119, by element ludzki kiedykolwiek znikn\u0105\u0142<\/b> – stwierdzi\u0142 z optymizmem Timko – wg Businessinsider <\/em>[1].<\/p>\n

Roboty mog\u0105 zast\u0105pi\u0107 nas jedynie w dziedzinach, gdzie wymagana jest maszynowa praca, kt\u00f3rej emocje<\/b> nie s\u0105 potrzebne. Robot jest zaprojektowany \u017ceby pracowa\u0107 non stop bez zastanowienia czy robi co\u015b dobrze. Natomiast podobno cz\u0142owiek widz\u0105\u0107 \u017ce praca nie idzie w dobrym kierunku, zatrzyma si\u0119 i zastanowi po co co\u015b robi i czy robi to dobrze. A do tej refleksji sk\u0142oni\u0107 go mog\u0105 wewn\u0119trzne emocje, wywo\u0142ane prac\u0105.<\/em><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u017ar\u00f3d\u0142o: giphy<\/span><\/em><\/p>\n

Jedn\u0105 z podstawowych r\u00f3\u017cnic pomi\u0119dzy robotem a cz\u0142owiekiem s\u0105… emocje.<\/b><\/span><\/span><\/p><\/blockquote>\n

Jaki wp\u0142yw maj\u0105 emocje na nasze \u017cycie?<\/b><\/h3>\n

Statystycznie cz\u0142owiek zapytany o dzie\u0144, kt\u00f3ry zapad\u0142 mu w pami\u0119\u0107 przywo\u0142a chwil\u0119, kt\u00f3rej towarzyszy\u0142y silne emocje – szcz\u0119\u015bcie, spok\u00f3j lub zmartwienie. Emocje towarzysz\u0105 nam codziennie, dodaj\u0105c wi\u0119cej barw naszemu \u017cyciu.<\/span><\/p>\n

Emocje mog\u0105 tak\u017ce by\u0107 kluczem do sukcesu w naszym \u017cyciu. Badanie przeprowadzone przez naukowc\u00f3w z Newcastle University odkry\u0142 \u017ce krowy, kt\u00f3re maj\u0105 nadane imi\u0119 produkuj\u0105 \u015brednio io 3.5% wi\u0119cej mleka. Wzrost produkcji by\u0142 spowodowany obni\u017ceniem poziomu kortyzolu – hormonu stresu, odpowiadaj\u0105cego m.in. za wyrzut adrenaliny w celu u\u0142atwienia ucieczki. Tak\u017ce emocje nie tylko wp\u0142ywaj\u0105 na nasze decyzje, ale jako\u015b\u0107 naszego \u017cycia – \u017ar\u00f3d\u0142o Scientistlive <\/em>[3].<\/span><\/p>\n

W dobie data science, zaczynamy przywi\u0105zywa\u0107 warto\u015b\u0107 do danych, na podstawie kt\u00f3rych mo\u017cna przeprowadzi\u0107 trafn\u0105 analiz\u0119. Statystycznie m\u0119\u017cczy\u017ani okazuj\u0105cy publicznie emocje s\u0105 postrzegani jako s\u0142abi. S\u0142abych, poniewa\u017c uzewn\u0119trzniaj\u0105 swoje emocje – kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 potencjalnie cenn\u0105 informacj\u0105. Dzi\u0119ki znajomo\u015bci czyi\u015b emocji jeste\u015bmy w stanie przewidzie\u0107 jego kolejny ruch – \u017ar\u00f3d\u0142o Sbtreatment <\/em>[3].<\/span><\/p>\n

Czym s\u0105 w\u0142a\u015bciwie emocje?<\/b><\/h3>\n

Emocja<\/b>[a]<\/span><\/a> (od<\/span>\u0142ac.<\/span><\/a> e movere<\/span><\/i>, \u201ew ruchu\u201d) \u2013 stan znacznego poruszenia<\/span>umys\u0142u<\/span><\/a>. Emocje charakteryzuj\u0105 si\u0119 tym, \u017ce pojawiaj\u0105 si\u0119 nagle i zawsze \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 z pobudzeniem somatycznym; mog\u0105 osi\u0105gn\u0105\u0107 du\u017c\u0105 intensywno\u015b\u0107, ale s\u0105 przej\u015bciowe <\/span>[1]<\/span><\/a>.<\/span><\/p><\/blockquote>\n

\u017ar\u00f3d\u0142o Wikipedia – Emocje [6]<\/em><\/span><\/p>\n

Emocje mo\u017cna nazwa\u0107 uczuciami, kt\u00f3re towarzysz\u0105 nam w danej chwili. Charakterystyczn\u0105 ich cech\u0105 jest to, \u017ce pojawiaj\u0105 si\u0119 nagle i s\u0105 z czym\u015b powi\u0105zane \u2013 tym czym\u015b mo\u017ce by\u0107 jakie\u015b wydarzenie, ale i my\u015bli skoncentrowane wok\u00f3\u0142 jakiej\u015b tematyki. Emocje wywo\u0142uj\u0105 w nas r\u00f3wnie\u017c otaczaj\u0105cy nas ludzie. <\/span><\/p>\n

Emocje s\u0105 odpowiedziami na to, co spotykamy na swojej drodze.<\/span><\/p><\/blockquote>\n

Jak\u0105 wag\u0119 maj\u0105 emocje?<\/b><\/h3>\n

W psychologicznym uj\u0119ciu emocje okre\u015bla si\u0119 jako procesy psychiczne, kt\u00f3re nadaj\u0105 wra\u017ceniom subiektywn\u0105 warto\u015b\u0107 oraz jako\u015b\u0107. Osoby kieruj\u0105ce si\u0119 intuicj\u0105 w \u017cyciu szczeg\u00f3lnie kieruj\u0105 si\u0119 tym kryterium podczas podejmowania wa\u017cnych decyzji \u017cyciowych.<\/span><\/p>\n

Spr\u00f3bujmy oceni\u0107 sytuacj\u0119 na poni\u017cszym zdj\u0119ciu<\/span><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u017ar\u00f3d\u0142o: health.harvard.edu [5]<\/span><\/em><\/p>\n

Bazuj\u0105c jedynie na obrazie, trudno jest poprawnie oszacowa\u0107 co si\u0119 dzieje. Faktem jest \u017ce \u0142zy mog\u0105 by\u0107 interpretowane na wiele sposob\u00f3w – osoba mo\u017ce p\u0142aka\u0107 ze szcz\u0119\u015bcia lub z b\u00f3lu.<\/span><\/p>\n

Pr\u00f3buj\u0105c wytrenowa\u0107 model, kt\u00f3rego zadaniem by\u0142aby ocena sytuacji mo\u017cna doj\u015b\u0107 do wniosku, \u017ce wymagana b\u0119dzie dodatkowa informacja. Tym cennym kontekstem jest obecny stan emocjonalny osoby na zdj\u0119ciu<\/em>. Warto\u015b\u0107 tej zmiennej ma du\u017cy wp\u0142yw na wynik ko\u0144cowy. Tak\u017ce emocje s\u0105 te\u017c cennym kontekstem, na podstawie kt\u00f3rego jeste\u015bmy w stanie podj\u0105\u0107 trafn\u0105 predykcj\u0119.<\/span><\/p>\n

W jaki spos\u00f3b zmierzy\u0107 emocje?<\/b><\/h3>\n

Emocje s\u0105 swoist\u0105 reakcj\u0105\u00a0organizmu na bod\u017ace zewn\u0119trze. Uwidaczniaj\u0105 si\u0119 poprzez parametry \u017cyciowe – b\u0119d\u0105c zestresowanym w danym momencie serce zaczyna nam bi\u0107 mocniej, natomiast kiedy jest nam smutno czujemy wewn\u0119trzny ch\u0142\u00f3d.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u017ar\u00f3d\u0142o:\u00a0 npr [13]<\/em> <\/span><\/p>\n

Reakcje reakcje emocjonalne, na dany bodziec mo\u017cemy podzieli\u0107 na:<\/span><\/p>\n

fizjologiczne:<\/span><\/em><\/h3>\n
    \n
  • \n

    elektroencefalograf (EEG)<\/span><\/h4>\n<\/li>\n<\/ul>\n

    \"\"<\/p>\n

      \n
    • \n

      elektrokardiogram (EKG)<\/span><\/h4>\n<\/li>\n<\/ul>\n

      \"\"<\/p>\n

        \n
      • \n

        reakcja sk\u00f3rno-galwaniczna (GSR)<\/span><\/h4>\n<\/li>\n<\/ul>\n

         <\/p>\n

        behawioralne:<\/em><\/h3>\n
          \n
        • \n

          eye trackers<\/span><\/h4>\n<\/li>\n<\/ul>\n

          \"\"<\/p>\n

            \n
          • \n

            ocena ekspresji twarzy<\/span><\/h4>\n<\/li>\n<\/ul>\n

            \"\"<\/p>\n

            Nast\u0119pnie pomiary te jeste\u015bmy w stanie skorelowa\u0107 oraz bazuj\u0105c na modelu Russell\u2019a<\/strong> oceni\u0107 obecny stan emocjonalny badanego:<\/span><\/p>\n

            \"\"<\/p>\n

            \u017ar\u00f3d\u0142o: Pinterest [14]<\/em><\/span><\/p>\n

            Czym jest Affective Computing<\/em>?<\/p>\n

            Formalnie, dziedzin\u0105 sztucznej inteligencji, zajmuj\u0105cej si\u0119 rozwojem system\u00f3w, rozpoznawaj\u0105cych, przetwarzaj\u0105cych i symuluj\u0105cych ludzkie uczucia i emocje, nazywa si\u0119 <\/span>Affective Computing<\/span><\/i>, zwan\u0105 r\u00f3wnie\u017c <\/span>emotion AI <\/span><\/i>(w ramach prezentacji, b\u0119dziemy j\u0105 czasami nazywa\u0107 AC)<\/span>. Stanowi ona dziedzin\u0119 naukow\u0105, \u0142\u0105cz\u0105c\u0105 aspekty informatyki, psychologii oraz kogniwistyki. Jej pocz\u0105tki si\u0119gaj\u0105 1995 roku, kiedy to idea zosta\u0142a zaproponowana przez niejak\u0105 Rosalind Picard, a dzisiaj jest ona rozwijana za spraw\u0105 du\u017cego post\u0119pu technologicznego oraz wi\u0119kszego dost\u0119pu do danych [8, 9].\u00a0<\/span><\/p>\n

            Z za\u0142o\u017cenia, systemy oparte o <\/span>Affective Computing<\/span><\/i> maj\u0105 symulowa\u0107 ludzk\u0105 empati\u0119 – program mia\u0142by rozpoznawa\u0107 stan emocjonalny badanego, w celu odpowiedniego dostosowania swoich odpowiedzi oraz zachowania wobec niego. Powiadaj\u0105, \u017ce w przysz\u0142o\u015bci, kiedy komputery b\u0119d\u0105 stanowi\u0107 znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 naszego \u017cycia, rozumienie ludzkich uczu\u0107 przez maszyny stanie si\u0119 bardzo istotnym aspektem sztucznej inteligencji. B\u0119dzie si\u0119 od nich oczekiwa\u0142o „socjalnej inteligencji”, \u017ceby m. in. nie zawraca\u0142y nam g\u0142\u00f3w niepotrzebnymi informacjami lub po prostu odpowiednio nas traktowa\u0142y [8].<\/span><\/p>\n

            \"\"<\/p>\n

            \u017ar\u00f3d\u0142o: AI Multiple<\/em> [9]<\/em><\/span><\/p>\n

            Jak to dzia\u0142a?<\/span><\/strong><\/p>\n

            Zasadniczo, zadaniem system\u00f3w, robionych pod Affective Computing<\/em>, jest odpowiednia kategoryzacja stan\u00f3w emocjonalnych ludzi, na podstawie ich mimiki, ruch\u00f3w g\u0142owy, oczu, wzorc\u00f3w mowy itd.. Tego typu analiza cz\u0119sto po prostu sprowadza si\u0119 do wykrywania kilku kluczowych punkt\u00f3w na „widocznej” twarzy badanej osoby, a nast\u0119pnie – sprawdzenia, na jakie uczucia mog\u0105 wskazywa\u0107 „uk\u0142ady” tych punkt\u00f3w. Do odczytywania potrzebnych informacji najcz\u0119\u015bciej wykorzystuje si\u0119 kamerki webowe (czasami te\u017c mikrofony) [8, 9, 10].<\/p>\n

            Programy\u00a0emotion AI<\/em> najcz\u0119\u015bciej s\u0105 oparte o sieci neuronowe, uczone pod nadzorem. Za dane wej\u015bciowe przyjmuj\u0105 wiele obraz\u00f3w lub „klatek” film\u00f3w, skategoryzowanych wst\u0119pnie przez specjalist\u00f3w (s\u0105 im nadane konkretne stany emocjonalne). Tw\u00f3rcy, przy projektowaniu modelu AC, mog\u0105 sprecyzowa\u0107, jakie dodatkowe czynniki (poza sam\u0105 twarz\u0105) maj\u0105 zosta\u0107 wzi\u0119te pod uwag\u0119 w procesie klasyfikacji (np. poza, wiek, „pobudzenie” itp.). Za konkretne kategorie cz\u0119sto si\u0119 przyjmuje siedem „emocji podstawowych”, tj. z\u0142o\u015b\u0107, obrzydzenie, strach, szcz\u0119\u015bcie, smutek, zaskoczenie i stan neutralny [10].<\/p>\n

            \"\"<\/p>\n

            \u017ar\u00f3d\u0142o: OpenMind BBVA<\/em>: [8]<\/em><\/span><\/p>\n

            Przegl\u0105d mo\u017cliwych zastosowa\u0144<\/span><\/strong><\/p>\n

            Jak si\u0119 okazuje, systemy polegaj\u0105ce na AC maj\u0105 bardzo du\u017cy szereg zastosowa\u0144 w r\u00f3\u017cnych dziedzinach. Eksperci wykazuj\u0105, \u017ce do ko\u0144ca 2026 roku, rynek <\/span>emotion AI<\/span><\/i> b\u0119dzie warty ponad 37 miliard\u00f3w dolar\u00f3w, a mo\u017ce i znacznie wi\u0119cej [10]. Omawiana ga\u0142\u0105\u017a sztucznej inteligencji najbardziej zyskuje na popularno\u015bci w nast\u0119puj\u0105cych domenach:<\/span><\/p>\n

              \n
            • Marketing<\/span><\/i> – rozpoznawanie emocji u klient\u00f3w pozwala przedsi\u0119biorcom dowiedzie\u0107 si\u0119, jakie oni maj\u0105 odczucia wobec ich asortymentu oraz jakie bod\u017ace mog\u0105 wywo\u0142ywa\u0107 u nich konkretne aspekty kampanii reklamowych. Dzi\u0119ki temu, s\u0105 w stanie dobra\u0107 odpowiedni\u0105 strategi\u0119 marketingow\u0105 oraz produkty w zale\u017cno\u015bci od potrzeb kupuj\u0105cych [10].<\/span><\/li>\n
            • Opieka zdrowotna<\/span><\/i> – AC mo\u017ce pom\u00f3c lekarzom lub psychologom w ustalaniu odpowiedniego planu leczenia dla pacjent\u00f3w, kt\u00f3rzy np. cierpi\u0105 na choroby psychiczne, odczuwaj\u0105 stres itp. [10].<\/span><\/li>\n
            • Edukacja<\/span><\/i> – metody <\/span>emotion<\/span><\/i> AI<\/span><\/i> mog\u0105 pos\u0142u\u017cy\u0107 do mierzenia efektywno\u015bci nauki – pozwalaj\u0105 na zmierzenie poziomu uwagi uczni\u00f3w oraz dobranie odpowiedniej strategii nauczania. Mog\u0105 mie\u0107 tak\u017ce pozytywny wp\u0142yw na opiek\u0119 nad autystycznymi dzie\u0107mi [10].<\/span><\/li>\n
            • Zarz\u0105dzanie zasobami ludzkimi<\/span><\/i> – systemy <\/span>Affective Computing<\/span><\/i> s\u0105 wykorzystywane przez spor\u0105 liczb\u0119 przedsi\u0119biorstw przy zatrudnianiu, gdzie pono\u0107 s\u0105 zdolne do rozpoznawania (nie)odpowiednich kandydat\u00f3w jeszcze na wst\u0119pnym etapie procesu rekrutacji. Ma to rzekomo zaoszcz\u0119dzi\u0107 czas oraz zniwelowa\u0107 potencjaln\u0105 stronniczo\u015b\u0107 wobec ludzi r\u00f3\u017cnych ras, seksualno\u015bci, narodowo\u015bci itd. [10].<\/span><\/li>\n<\/ul>\n

              \"\"<\/p>\n

              \u017ar\u00f3d\u0142o: AI Multiple<\/em>\u00a0[11]<\/em><\/span><\/p>\n

              Jakie s\u0105 perspektywy dla tej metodyki?<\/span><\/strong><\/p>\n

              Wydawa\u0142o by si\u0119, \u017ce programy, oparte o\u00a0Affective Computing<\/em>, s\u0105 ca\u0142kiem efektywne w tym, do czego mia\u0142y by\u0107 przeznaczone. Badania, przeprowadzone jeszcze w 2006 i 2009 roku, wykaza\u0142y, i\u017c rzekomo radz\u0105 sobie w procesach rozpoznawania emocji lepiej ni\u017c ludzie (dok\u0142adno\u015bci dla modeli waha\u0142y si\u0119 mi\u0119dzy 70% a 80%, podczas gdy dla ludzi, ta warto\u015b\u0107 wynosi\u0142a ok. 60%). Co wi\u0119cej, pojawia\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c opinie, \u017ce sposoby na wyra\u017canie uczu\u0107 nie r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 istotnie mi\u0119dzy kulturami, zatem systemy nie powinny mie\u0107 wi\u0119kszych problem\u00f3w z celnym rozpoznawaniem tych\u017ce emocji [9]. To, czy takie spojrzenie na spraw\u0119 jest powierzchowne, albo czy 70-80% jest wystarczaj\u0105cym wynikiem, \u017ceby ludzko\u015b\u0107 si\u0119 przekona\u0142a do tej ga\u0142\u0119zi sztucznej inteligencji, pozostaje raczej kwesti\u0105 subiektywn\u0105.<\/p>\n

              Emotion AI<\/em> zosta\u0142o szczeg\u00f3lnie docenione przez przedsi\u0119biorc\u00f3w, kt\u00f3rzy s\u0105 \u015bwiadomi tego, jakie ma ono mo\u017cliwo\u015bci dla firm i biznesu [10]. Temat ten poruszy\u0142 m. in. Christian Fanli Ramsey w wywiadzie dla TensorFlow Meets. Stwierdzi\u0142 on, i\u017c emocje odgrywaj\u0105 r\u00f3wnie du\u017c\u0105 rol\u0119 w procesach decyzyjnych u ludzi, co poznawanie i mog\u0105 m. in. pos\u0142u\u017cy\u0107 jako sugestia do ulepszenia jako\u015bci sprzedawanych przez firm\u0119 produkt\u00f3w. Dlatego, warto jest si\u0119 temu aspektowi lepiej przyjrze\u0107 podczas projektowania modeli uczenia maszynowego, kt\u00f3re mia\u0142yby rzeczywi\u015bcie zosta\u0107 wykorzystane w praktyce [16].<\/p>\n