{"id":955,"date":"2022-04-28T12:50:33","date_gmt":"2022-04-28T12:50:33","guid":{"rendered":"http:\/\/architeles.pl\/ethics\/?p=955"},"modified":"2022-04-28T12:52:34","modified_gmt":"2022-04-28T12:52:34","slug":"roboterapeuci-przeglad-narzedzi-informatycznych-i-robotycznych-majacych-niesc-ulge-w-problemach-psychicznych-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/2022\/04\/28\/roboterapeuci-przeglad-narzedzi-informatycznych-i-robotycznych-majacych-niesc-ulge-w-problemach-psychicznych-2\/","title":{"rendered":"Roboterapeuci – przegl\u0105d narz\u0119dzi informatycznych i robotycznych maj\u0105cych nie\u015b\u0107 ulg\u0119 w problemach psychicznych"},"content":{"rendered":"

W dzisiejszych czasach coraz wi\u0119cej os\u00f3b zmaga si\u0119 z zaburzeniami psychicznymi, depresj\u0105, l\u0119kami. Jednak dost\u0119p do profesjonalnej pomocy psycholog\u00f3w, psychiatr\u00f3w b\u0105d\u017a terapeut\u00f3w jest cz\u0119sto ograniczony b\u0105d\u017a kosztowny. Z pomoc\u0105 mog\u0105 przyj\u015b\u0107 rozwi\u0105zania oparte o nowoczesne technologie. Jakie narz\u0119dzia mog\u0105 pom\u00f3c nam radzi\u0107 sobie z problemami psychicznymi? Czy sztuczna inteligencja jest w stanie zast\u0105pi\u0107 prawdziwego terapeut\u0119? Czy mo\u017cesz skoczy\u0107 z wie\u017cowca w swoim pokoju na parterze, aby pokona\u0107 sw\u00f3<\/strong>j l\u0119k?<\/strong><\/p>\n

\"\"
Kadr z animowanego filmu Wielka Sz\u00f3stka<\/em> (\u017ar\u00f3d\u0142o grafiki<\/a>)<\/figcaption><\/figure>\n

<\/p>\n

W 2016 roku wi\u0119cej ni\u017c jedna na sze\u015b\u0107 os\u00f3b (17.3%) w krajach Unii Europejskiej cierpia\u0142a na zaburzenia psychiczne, co \u0142\u0105cznie daje ponad 84 miliony ludzi [1<\/span>]. Do najcz\u0119stszych problem\u00f3w nale\u017ca\u0142y zaburzenia l\u0119kowe i depresja. Chocia\u017c w Polsce odsetek chorych by\u0142 nieco ni\u017cszy w por\u00f3wnaniu do wi\u0119kszo\u015bci pozosta\u0142ych pa\u0144stw UE (14.9%), to wcale nie oznacza tego, \u017ce problem ten dotyczy nas w mniejszym stopniu. Mo\u017ce to wynika\u0107 z mniejszej \u015bwiadomo\u015bci tych problem\u00f3w w naszym spo\u0142ecze\u0144stwie czy ograniczonego dost\u0119pu do specjalist\u00f3w, kt\u00f3rzy je diagnozuj\u0105. Wed\u0142ug danych z Eurostatu [2<\/span>] w Polsce w 2018 roku by\u0142o zaledwie 9 lekarzy psychiatr\u00f3w na 100 000 mieszka\u0144c\u00f3w, co stanowi jeden z najni\u017cszych wynik\u00f3w w Europie. Przyk\u0142adowo, w Niemczech na ka\u017cde 100 000 mieszka\u0144c\u00f3w przypada\u0142o ponad 25 lekarzy tej specjalizacji. <\/span><\/p>\n

\"\"
Liczba lekarzy psychiatr\u00f3w przypadajaca na 100 000 mieszka\u0144c\u00f3w w Europie w 2018 (\u017ar\u00f3d\u0142o: [2])<\/figcaption><\/figure>\n

Warto r\u00f3wnie\u017c wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119 fakt, \u017ce pandemia koronawirusa zwi\u0119kszy\u0142a wyst\u0119powanie zaburze\u0144 psychicznych w ostatnich latach. Wed\u0142ug WHO wyst\u0119powanie depresji i zaburze\u0144 l\u0119kowych wzros\u0142o a\u017c o 25% w pierwszym roku jej trwania [3<\/span>]. Ze wzgl\u0119du na wci\u0105\u017c rosn\u0105ce potrzeby oraz fakt, \u017ce zwi\u0119kszenie liczby wykwalifikowanych specjalist\u00f3w wymaga czasu, pomocn\u0105 d\u0142o\u0144 wyci\u0105ga do nas sztuczna inteligencja.<\/span><\/p>\n

Podr\u0119czny terapeuta<\/h2>\n

Istotn\u0105 pomoc\u0105 w problemach ze zdrowiem psychicznym mog\u0105 okaza\u0107 si\u0119 \u0142atwo dost\u0119pne aplikacje na smartfony w postaci chatbot\u00f3w.<\/span><\/p>\n

\"\"
Woebot (\u017ar\u00f3d\u0142o grafiki<\/a>)<\/figcaption><\/figure>\n

Jedn\u0105 z takich aplikacji, dost\u0119pn\u0105 od 2017 roku, jest <\/span>Woebot<\/strong><\/span>. Zosta\u0142a ona stworzona w celu pomocy osobom zmagaj\u0105cym si\u0119 z depresj\u0105. Dzi\u0119ki umiej\u0119tno\u015bci prowadzenia konwersacji, stanowi swego rodzaju towarzysza, z kt\u00f3rym mo\u017cemy porozmawia\u0107, gdy tylko poczujemy tak\u0105 potrzeb\u0119. Narz\u0119dzie to nie ogranicza si\u0119 tylko do prowadzenia z nami rozmowy, ale oferuje tak\u017ce poradniki czy \u0107wiczenia, kt\u00f3re mog\u0105 nam pom\u00f3c w radzeniu sobie z naszymi problemami. Aplikacja czerpie z terapii poznawczo-behawioralnej (ang. <\/span>cognitive-behavioral therapy<\/span><\/i>, CBT), kt\u00f3ra bazuje na za\u0142o\u017ceniu, \u017ce poprzez zmian\u0119 \u201cb\u0142\u0119dnego\u201d sposobu my\u015blenia mo\u017cna uzyska\u0107 zmian\u0119 nastroju i zachowania pacjenta<\/span>. Woebot, prowadz\u0105c z nami konwersacje, zbiera dane przy u\u017cyciu metod przetwarzania j\u0119zyka naturalnego (NLP) i u\u017cywa tych danych, \u017ceby lepiej nas pozna\u0107. Zgromadzone dane pozwalaj\u0105 bardziej dok\u0142adnie wykrywa\u0107 i zaspokaja\u0107 potrzeby emocjonalne, proponowa\u0107 filmy czy \u0107wiczenia, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 dla nas u\u017cyteczne w danym momencie. Aplikacja jest darmowa, ale korzystanie z niej wymaga za\u0142o\u017cenia przez nas konta. Skuteczno\u015b\u0107 aplikacji by\u0142a przedmiotem r\u00f3\u017cnych bada\u0144. Na podstawie przeprowadzonych eksperyment\u00f3w autorzy <\/span>artyku\u0142u [7]<\/span> z 2017 roku stwierdzili, \u017ce korzystanie z Woebota u m\u0142odych ludzi (18-28 lat) spowodowa\u0142o znaczne zmniejszenie objaw\u00f3w depresji w ci\u0105gu 2 tygodni w por\u00f3wnaniu do os\u00f3b, kt\u00f3re otrzyma\u0142y jedynie dost\u0119p do materia\u0142\u00f3w na temat depresji. Natomiast w <\/span>pracy [8]<\/span> z 2021 roku zbadano zdolno\u015b\u0107 Woebota do nawi\u0105zania wi\u0119zi z u\u017cytkownikami w wieku 18-78 lat. Stworzona wi\u0119\u017a okaza\u0142a si\u0119 nie gorsza od wi\u0119zi mi\u0119dzy terapeut\u0105 a pacjentem. Dodatkowo uda\u0142o si\u0119 j\u0105 nawi\u0105za\u0107 do\u015b\u0107 szybko (po 3-5 dniach) oraz nie zmniejsza\u0142a si\u0119 ona wraz z up\u0142ywem czasu.<\/span><\/p>\n

\"\"
Przyk\u0142ad konwersjacji Woebota z u\u017cytkownikiem (\u017ar\u00f3d\u0142o: [8])<\/figcaption><\/figure>\n

Kolejnym takim narz\u0119dziem jest <\/span>Wysa<\/strong>, oparta o sztuczn\u0105 inteligencj\u0119 aplikacja, kt\u00f3rej celem jest pomoc w radzeniu sobie z emocjami i my\u015blami. Podobnie jak Woebot oparta jest o terapi\u0119 poznawczo-behawioraln\u0105, ale wykorzystuje r\u00f3wnie\u017c elementy terapii dialektyczno-behawioralnej (ang. <\/span>dialectical-behavioral therapy<\/span><\/i>, DBT), kt\u00f3ra zosta\u0142a stworzona z my\u015bl\u0105 o osobach zmagaj\u0105cych si\u0119 z zaburzeniami osobowo\u015bci borderline<\/span>. Terapia ta mo\u017ce by\u0107 pomocna r\u00f3wnie\u017c w przypadku ludzi maj\u0105cych problemy z regulowaniem emocji albo przejawiaj\u0105cych autodestrukcyjne zachowania (zaburzenia od\u017cywiania albo zaburzenia spowodowane u\u017cywaniem substancji psychoaktywnych). Wysa w\u0142\u0105cza do czat\u00f3w r\u00f3wnie\u017c praktyki zwi\u0105zane z medytacj\u0105 oraz rozmowy motywacyjne (ang. <\/span>motivational interviewing<\/span><\/i>), kt\u00f3rych celem jest pomoc w znalezieniu motywacji do pozytywnych zmian w zachowaniu<\/span>. <\/span><\/p>\n

\"\"
Wysa (\u017ar\u00f3d\u0142o grafiki<\/a>)<\/figcaption><\/figure>\n

Istotn\u0105 zalet\u0105 aplikacji jest anonimowo\u015b\u0107, \u017ceby z niej korzysta\u0107 wystarczy poda\u0107 sw\u00f3j pseudonim, nie jest konieczne zak\u0142adanie konta jak w przypadku Woebota. Jednak, podobnie inne narz\u0119dzia wykorzystuj\u0105ce sztuczn\u0105 inteligencj\u0119, Wysa zbiera dane w trakcie przeprowadzania rozm\u00f3w z u\u017cytkownikiem i wykorzystuje je do poprawy swojego dzia\u0142ania. Efektywno\u015b\u0107 aplikacji zosta\u0142a udowodniona m.in. w <\/span>badaniu [12]<\/span> z 2018 roku, w kt\u00f3rym wzi\u0119li udzia\u0142 ochotnicy, u kt\u00f3rych pojawi\u0142y si\u0119 objawy depresji. W przypadku u\u017cytkownik\u00f3w aplikacji, kt\u00f3rzy regularnie z niej korzystali, zaobserwowano znacznie wi\u0119ksz\u0105 popraw\u0119 nastroju w por\u00f3wnaniu do u\u017cytkownik\u00f3w, kt\u00f3rzy u\u017cywali jej rzadko. Natomiast w <\/span>2022 roku przeanalizowano opinie u\u017cytkownik\u00f3w dotycz\u0105ce aplikacji Wysa. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 u\u017cytkownik\u00f3w oceni\u0142a narz\u0119dzie bardzo pozytywnie, wskaza\u0142a jego u\u017cyteczno\u015b\u0107 i wp\u0142yw na popraw\u0119 stanu zdrowia psychicznego [13].<\/span><\/p>\n

\"\"
Przyk\u0142ad konwersacji w aplikacji Wysa (\u017ar\u00f3d\u0142o grafiki<\/a>)<\/figcaption><\/figure>\n

Pomimo istotnych korzy\u015bci wynikaj\u0105cych z tego typu narz\u0119dzi, takich jak \u0142atwiejszy dost\u0119p, niski koszt czy anonimowo\u015b\u0107, w\u00a0<\/span>pracy [14]<\/span> stwierdzono, \u017ce chatboty nie powinny jednak zast\u0105pi\u0107 bezpo\u015bredniej interakcji z cz\u0142owiekiem w leczeniu pacjenta. Wskazano tam wa\u017cne aspekty zwi\u0105zane z bezpo\u015bredni\u0105 terapi\u0105:<\/span><\/p>\n