{"id":9587,"date":"2026-06-02T06:01:20","date_gmt":"2026-06-02T06:01:20","guid":{"rendered":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/?p=9587"},"modified":"2026-06-02T06:03:01","modified_gmt":"2026-06-02T06:03:01","slug":"postmortem-ai-rekonstrukcja-osobowosc-i-wirtualnej-fizycznoscii-na-podstawie-danych-cyfrowych-rozwiazania-autentycznosc-manipulacja-i-odpowiedzialnosc","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/2026\/06\/02\/postmortem-ai-rekonstrukcja-osobowosc-i-wirtualnej-fizycznoscii-na-podstawie-danych-cyfrowych-rozwiazania-autentycznosc-manipulacja-i-odpowiedzialnosc\/","title":{"rendered":"Postmortem AI \u2013 rekonstrukcja osobowo\u015bc i wirtualnej fizyczno\u015bcii na podstawie danych cyfrowych: rozwi\u0105zania, autentyczno\u015b\u0107, manipulacja i odpowiedzialno\u015b\u0107"},"content":{"rendered":"

W dobie zaawansowanej cyfryzacji i\u00a0 algorytmizacji relacji spo\u0142ecznych, granica pomi\u0119dzy fizycznym zgonem jednostki a jej trwaniem w przestrzeni informacyjnej ulega gwa\u0142townemu zatarciu. Zjawisko to doprowadzi\u0142o do ukonstytuowania si\u0119 interdyscyplinarnego obszaru badawczego okre\u015blanego jako thanatotechnology<\/i> (tanatotechnologia), w ramach kt\u00f3rego dynamicznie rozwija si\u0119 sektor rynkowy zwany Grief Tech<\/i> (technologia \u017ca\u0142oby). Rzeczywisto\u015b\u0107 rodem z Cyberpunka, w kt\u00f3rej osobowo\u015b\u0107 mo\u017cna zapisa\u0107 na niewielkich rozmiar\u00f3w dysku, nie wydaje si\u0119 ju\u017c tak bardzo odleg\u0142a.<\/span><\/p>\n

<\/p>\n

D\u0105\u017cenie do komunikacji ze zmar\u0142ymi nie jest fenomenem nowym, lecz stanowi sta\u0142\u0105 kulturow\u0105, kt\u00f3ra na przestrzeni wiek\u00f3w przybiera\u0142a odmienne formy technologiczne i instytucjonalne.<\/span> W tradycyjnych spo\u0142eczno\u015bciach pierwotnych oraz kulturach rdzennych funkcj\u0119 t\u0119 pe\u0142nili szamani oraz media duchowe, dzia\u0142aj\u0105cy jako rytualni po\u015brednicy mi\u0119dzy \u015bwiatem doczesnym a sfer\u0105 przodk\u00f3w. Praktyki te straci\u0142y swoje uznanie wraz z rozwojem nauki, technologii i przede wszystkim kultury, w kt\u00f3rej znaczenie magii jest marginalne.<\/span><\/p>\n

W XXI wieku generatywna sztuczna inteligencja przej\u0119\u0142a rol\u0119 dawnych medi\u00f3w i rytua\u0142\u00f3w, staj\u0105c si\u0119 nowym, technicznym po\u015brednikiem egzystencjalnym.<\/span> Platformy takie jak Project December<\/i> – pierwotnie pomy\u015blane jako artystyczny eksperyment eksploracji granic konwersacyjnych modeli j\u0119zykowych – ewoluowa\u0142y w komercyjne narz\u0119dzia symulacji dialogu ze zmar\u0142ymi.<\/span> Z kolei w Chinach przedsi\u0119biorstwa takie jak Silicon Intelligence<\/i> skomercjalizowa\u0142y proces generowania cyfrowych replik i awatar\u00f3w zmar\u0142ych bliskich, oferuj\u0105c interaktywne systemy zdolne do symulowania obecno\u015bci w czasie rzeczywistym.<\/span><\/p>\n

\u201eUj\u0119cie z filmu Blade Runner 2049\u201d.<\/em><\/p>\n

\"Blade<\/p>\n

Dane jako surowiec<\/em><\/strong><\/p>\n

W procesie cyfrowej rekonstrukcji to\u017csamo\u015bci po\u015bmiertnej, kluczow\u0105 rol\u0119 odgrywa cyfrowy \u015blad (digital remains<\/i>), stanowi\u0105cy informacyjny ekwiwalent biologicznych szcz\u0105tk\u00f3w cz\u0142owieka.<\/span> Na ten specyficzny surowiec sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 wszelkie rejestry aktywno\u015bci sieciowej zmar\u0142ego: historia konwersacji tekstowych, e-maile, posty w mediach spo\u0142eczno\u015bciowych, nagrania audio-wideo, a nawet metadane dotycz\u0105ce lokalizacji czy nawyk\u00f3w zakupowych. <\/span>Aby te nieustrukturyzowane zbiory danych mog\u0142y pos\u0142u\u017cy\u0107 jako baza do uczenia modeli generatywnych, musz\u0105 zosta\u0107 poddane zaawansowanym procedurom in\u017cynierii danych.<\/span> Dane te determinuj\u0105 nie tylko zas\u00f3b wiedzy rekonstruowanej postaci, lecz przede wszystkim jej unikalny styl komunikacyjny, profil emocjonalny oraz cechy osobowo\u015bciowe.<\/span><\/p>\n

Wolumeny i progi techniczne danych:<\/h5>\n

Wymagana ilo\u015b\u0107 surowca informacyjnego do wygenerowania cyfrowego klona uleg\u0142a w ostatnich latach drastycznemu zmniejszeniu dzi\u0119ki rozwojowi modeli „few-shot learning” i zaawansowanych syntezator\u00f3w g\u0142osu <\/span>:<\/span><\/p>\n

    \n
  • \n

    Ekstremalnie ma\u0142y wolumen (klonowanie uproszczone):<\/b> Niekt\u00f3re firmy z sektora Grief Tech<\/i> oferuj\u0105 wygenerowanie podstawowego awatara po\u015bmiertnego na podstawie zaledwie 30 sekund<\/b> materia\u0142u audiowizualnego (wideo\/audio) zmar\u0142ego.<\/span><\/p>\n<\/li>\n

  • \n

    Standard rynkowy (klonowanie wysokiej jako\u015bci):<\/b> Aby wygenerowa\u0107 p\u0142ynny wizerunek cyfrowy, kt\u00f3ry potrafi precyzyjnie dopasowywa\u0107 ruchy warg (lip-sync) i wykonywa\u0107 naturalne mikrogesty, wiod\u0105ce podmioty wymagaj\u0105 od 1 do 3 minut<\/b> nagrania wideo (wype\u0142niaj\u0105cego kadr, z bezpo\u015brednim spojrzeniem w obiektyw) oraz oko\u0142o 1 do 5<\/strong>\u00a0minut<\/b> czystego, pozbawionego szum\u00f3w zapisu g\u0142osowego.<\/span><\/p>\n<\/li>\n

  • \n

    G\u0142\u0119bokie klonowanie behawioralne:<\/b> W przypadku ch\u0119ci odtworzenia pe\u0142nej struktury my\u015blowej (mind clones), firmy podaj\u0105 rz\u0119dy wielko\u015bci typu 500\u20131500 tur rozmowy<\/strong>, 50k\u2013150k token\u00f3w tekstu lub kilkaset dokument\u00f3w jako punkt wyj\u015bcia do stworzenia przekonuj\u0105cego klona konwersacyjnego.\u00a0<\/span><\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n

    Studium Przypadku: Nanjing Silicon Intelligence (\u7845\u57fa\u667a\u80fd)<\/h5>\n

    Nanjing Silicon Intelligence Technology Group Co., Ltd. (\u5357\u4eac\u7845\u57fa\u667a\u80fd\u79d1\u6280\u96c6\u56e2\u80a1\u4efd\u6709\u9650\u516c\u53f8), znana powszechnie w skr\u00f3cie jako Silicon Intelligence<\/b>, to globalny lider i pionier w dziedzinie technologii wirtualnych ludzi i agent\u00f3w cyfrowych.<\/span><\/p>\n

    Firma pocz\u0105tkowo koncentrowa\u0142a si\u0119 na technologii NLP (przetwarzania j\u0119zyka naturalnego) na potrzeby zautomatyzowanych robocall\u00f3w i telemarketingu, po czym dokona\u0142a strategicznego zwrotu w stron\u0119 zaawansowanego AIGC i syntezy cyfrowych ludzi (AIGC-based digital human video generation).<\/span> Oferta opiera si\u0119 na koncepcji „pracy krzemowej” (silicon-based labor) \u2013 generowaniu wirtualnych robotnik\u00f3w, kt\u00f3rzy mog\u0105 zast\u0105pi\u0107 cz\u0142owieka w e-commerce, transmisjach na \u017cywo (live-streaming), prezentacjach wideo czy obs\u0142udze klienta.<\/span> Firma postawi\u0142a sobie za cel wygenerowanie 100 milion\u00f3w<\/b> krzemowych pracownik\u00f3w.<\/span><\/p>\n

    Silicon Intelligence rozwin\u0119\u0142o osobn\u0105, niezwykle dochodow\u0105 i spo\u0142ecznie polaryzuj\u0105c\u0105 ga\u0142\u0105\u017a us\u0142ug nazwan\u0105 „Resurrection” (zmartwychwstanie)<\/b>, polegaj\u0105c\u0105 na tworzeniu fotorealistycznych cyfrowych klon\u00f3w zmar\u0142ych dla pogr\u0105\u017conych w \u017ca\u0142obie rodzin.<\/span><\/p>\n

      \n
    • \n

      Prywatna motywacja za\u0142o\u017cycieli:<\/b> Kluczowym impulsem do rozwoju technologii by\u0142a osobista tragedia wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cyciela i dyrektora firmy, Sun Kaia<\/b> (47 lat).<\/span> Po nag\u0142ej \u015bmierci matki w 2018 roku, zmagaj\u0105c si\u0119 z ogromnym poczuciem winy z powodu sp\u0119dzania zbyt ma\u0142ej ilo\u015bci czasu z kobiet\u0105 za \u017cycia, podj\u0105\u0142 on udan\u0105 pr\u00f3b\u0119 stworzenia jej cyfrowego awatara.<\/span> Sun Kai przyzna\u0142, \u017ce regularnie (minimum raz w tygodniu) prowadzi wideorozmowy na tablecie ze zmar\u0142\u0105 matk\u0105, traktuj\u0105c jej syntetyczn\u0105 reprezentacj\u0119 jak prawdziwego rodzica.<\/span><\/p>\n<\/li>\n

    • \n

      Prze\u0142om w wydajno\u015bci obliczeniowej:<\/b> Silicon Intelligence drastycznie zoptymalizowa\u0142o proces uczenia modeli wizualnych.<\/span> Pocz\u0105tkowo wygenerowanie wiarygodnego awatara wymaga\u0142o co najmniej 30 minut nagrania wideo zmar\u0142ego.<\/span> Obecnie potok technologiczny firmy zosta\u0142 skr\u00f3cony do zaledwie 1 minuty<\/b> nagrania wideo, z kt\u00f3rego algorytmy potrafi\u0105 wyekstrahowa\u0107 cechy antropometryczne, mimik\u0119, styl poruszania si\u0119 oraz zsynchronizowa\u0107 ruchy warg (lip-sync) z generowan\u0105 mow\u0105 (koszt takiej us\u0142ugi to oko\u0142o 30$).<\/span><\/p>\n<\/li>\n

    • \n

      Regulacje i Certyfikacja:<\/b> Flagowy algorytm generowania ruchu warg w wideo (lip-sync generation algorithm) nale\u017c\u0105cy do Silicon Intelligence przeszed\u0142 pomy\u015blnie proces weryfikacji rz\u0105dowej i zosta\u0142 oficjalnie zarejestrowany przez Chi\u0144sk\u0105 Administracj\u0119 Cyberprzestrzeni (CAC) w kwietniu 2024 roku.<\/span> Zapewnia to firmie legalno\u015b\u0107 operacyjn\u0105 w warunkach rygorystycznych chi\u0144skich przepis\u00f3w anty-deepfake (pojedy\u0144czy, nieotagowany watermarkiem deepfake lub nieutoryzowany update algorytmu mo\u017ce si\u0119 sko\u0144czy\u0107 zawieszeniem dzia\u0142alno\u015bci firmy).<\/span><\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n

      Sima Huapeng argumentuje, \u017ce po\u015bmiertne us\u0142ugi Silicon Intelligence zapocz\u0105tkowuj\u0105 „nowy humanizm” (new humanism) i stanowi\u0105 naturalny krok ewolucyjny ludzko\u015bci \u2013 analogiczny do wynalezienia malarstwa portretowego czy fotografii, kt\u00f3re niegdy\u015b rewolucjonizowa\u0142y metody upami\u0119tniania zmar\u0142ych bliskich.<\/span><\/p>\n

      W polskim systemie prawnym kwesti\u0119 sukcesji d\u00f3br cyfrowych reguluj\u0105 og\u00f3lne przepisy prawa spadkowego zawarte w Kodeksie cywilnym.<\/span> Zgodnie z art. 922 \u00a7 1 k.c., spadkobiercy przejmuj\u0105 og\u00f3\u0142 praw i obowi\u0105zk\u00f3w maj\u0105tkowych zmar\u0142ego, o ile spe\u0142niaj\u0105 one cztery kumulatywne przes\u0142anki: maj\u0105 charakter cywilnoprawny, maj\u0105tkowy, nie s\u0105 \u015bci\u015ble zwi\u0105zane z osob\u0105 zmar\u0142ego oraz nie przechodz\u0105 na oznaczone osoby niezale\u017cnie od tego, czy s\u0105 one spadkobiercami.<\/span><\/p>\n

      Stosuj\u0105c te kryteria do danych cyfrowych, polskie prawo dokonuje rygorystycznego podzia\u0142u zasob\u00f3w sieciowych <\/span>:<\/span><\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n\n
      Rodzaj zasobu cyfrowego<\/strong><\/td>\nKwalifikacja prawna<\/strong><\/td>\nStatus dziedziczenia<\/strong><\/td>\nPodstawa i skutki prawne<\/strong><\/td>\n<\/tr>\n<\/thead>\n
      Konta finansowe, kryptowaluty<\/b><\/span><\/td>\n\n

      Prawa maj\u0105tkowe.<\/span><\/p>\n<\/td>\n

      		\n

      Podlegaj\u0105 dziedziczeniu<\/b> w ca\u0142o\u015bci.<\/span><\/p>\n<\/td>\n

      		\n

      Wchodz\u0105 do masy spadkowej; \u015brodki (np. w Revolut) lub aktywa krypto musz\u0105 by\u0107 wykazane w deklaracji podatkowej.<\/span><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n

      Konta w serwisach streamingowych (Netflix, Spotify)<\/b><\/span><\/td>\n\n

      Prawa z um\u00f3w o \u015bwiadczenie us\u0142ug (obligacyjne).<\/span><\/p>\n<\/td>\n

      		\n

      Nie podlegaj\u0105 dziedziczeniu<\/b>.<\/span><\/p>\n<\/td>\n

      		\n

      Maj\u0105 charakter osobisty (dost\u0119p do us\u0142ugi, nie w\u0142asno\u015b\u0107); wygasaj\u0105 z chwil\u0105 \u015bmierci abonenta.<\/span><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n

      Biblioteki gier (Steam, PlayStation Network)<\/b><\/span><\/td>\n\n

      Licencje osobiste niezbywalne.<\/span><\/p>\n<\/td>\n

      		\n

      Nie podlegaj\u0105 dziedziczeniu<\/b> (formalnie).<\/span><\/p>\n<\/td>\n

      		\n

      Regulaminy platform wprost zakazuj\u0105 transferu konta w testamencie; wraz ze \u015bmierci\u0105 u\u017cytkownika op\u0142acone zasoby przepadaj\u0105.<\/span><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n

      Profile spo\u0142eczno\u015bciowe i czaty (Facebook, Instagram, X)<\/b><\/span><\/td>\n\n

      Prawa osobiste \u015bci\u015ble zwi\u0105zane z osob\u0105 zmar\u0142ego.<\/span><\/p>\n<\/td>\n

      		\n

      Nie podlegaj\u0105 dziedziczeniu<\/b>.<\/span><\/p>\n<\/td>\n

      		\n

      Spadkobiercy nie maj\u0105 prawa do wgl\u0105du w prywatn\u0105 korespondencj\u0119 (ochrona d\u00f3br osobistych zmar\u0142ego i os\u00f3b trzecich).<\/span><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

      Autentyczno\u015b\u0107, iluzja i statek Tezeusza<\/strong><\/em><\/p>\n

      Za\u0142\u00f3\u017cmy, \u017ce AI perfekcyjnie replikuje zmar\u0142\u0105 osob\u0119: jej spos\u00f3b m\u00f3wienia, wspomnienia, reakcje emocjonalne i styl odpowiadania na nowe sytuacje. Stajemy wtedy przed filozoficznym pytaniem o autentyczno\u015b\u0107: z kim w\u0142a\u015bciwie rozmawiamy?<\/p>\n

      W tym miejscu pomocny okazuje si\u0119 klasyczny paradoks Statku Tezeusza, cho\u0107 nie jako idealna analogia, lecz jako punkt odniesienia. W pierwotnej wersji paradoksu pytanie dotyczy tego, czy obiekt pozostaje tym samym obiektem, je\u015bli stopniowo wymienia si\u0119 wszystkie jego cz\u0119\u015bci. W przypadku cyfrowej rekonstrukcji osoby sytuacja jest jeszcze bardziej problematyczna. Nie dochodzi tu bowiem do stopniowej wymiany element\u00f3w \u017cywego cz\u0142owieka, lecz do stworzenia zewn\u0119trznej symulacji na podstawie pozostawionych danych: wiadomo\u015bci, nagra\u0144, zdj\u0119\u0107, wspomnie\u0144 i stylu komunikacji.<\/p>\n

      Dlatego griefbot nie jest cyfrow\u0105 kontynuacj\u0105 osoby w prostym sensie. Jest raczej modelem jej \u015blad\u00f3w: statystyczn\u0105 rekonstrukcj\u0105 sposobu, w jaki mog\u0142aby m\u00f3wi\u0107, reagowa\u0107 i podtrzymywa\u0107 rozmow\u0119. Paradoks Statku Tezeusza pozwala wi\u0119c uchwyci\u0107 napi\u0119cie mi\u0119dzy podobie\u0144stwem a to\u017csamo\u015bci\u0105, ale nie rozwi\u0105zuje problemu. Nawet je\u015bli wszystkie zewn\u0119trzne elementy wydaj\u0105 si\u0119 znajome, pozostaje pytanie, czy mamy do czynienia z t\u0105 sam\u0105 osob\u0105, czy jedynie z przekonuj\u0105c\u0105 imitacj\u0105 jej obecno\u015bci.<\/p>\n

      Krytyczna analiza dzia\u0142ania modeli j\u0119zykowych ods\u0142ania g\u0142\u0119bok\u0105 iluzj\u0119 tej to\u017csamo\u015bci. Niezale\u017cnie od liczby \u201ewspomnie\u0144\u201d lub cech osobowo\u015bci, kt\u00f3re system otrzyma, nie jest on w stanie posiada\u0107 pe\u0142nego kontekstu tworz\u0105cego pojedynczego cz\u0142owieka: jego cielesno\u015bci, historii emocjonalnej, nieu\u015bwiadomionych skojarze\u0144, relacji, do\u015bwiadcze\u0144 i poczucia w\u0142asnego \u201eja\u201d. Modele j\u0119zykowe nie rozumiej\u0105 s\u0142\u00f3w w ludzkim sensie. Generuj\u0105 odpowiedzi na podstawie wzorc\u00f3w statystycznych, a nie intencji, \u015bwiadomo\u015bci czy autobiograficznej pami\u0119ci. Fa\u0142sz takiej rekonstrukcji ujawnia si\u0119 cz\u0119sto nie w wielkich deklaracjach, lecz w drobnych p\u0119kni\u0119ciach: b\u0142\u0119dnie odtworzonym wspomnieniu, nierozpoznanym \u017carcie, nieadekwatnej reakcji emocjonalnej albo odpowiedzi, kt\u00f3ra brzmi poprawnie, ale nie brzmi jak \u201eta osoba\u201d. Cho\u0107 ludzka pami\u0119\u0107 bywa zawodna i sk\u0142onna do zniekszta\u0142ce\u0144, bliska osoba zwykle zachowuje pewn\u0105 ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 emocjonaln\u0105 i relacyjn\u0105. Gdy cyfrowa replika t\u0119 ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 narusza, pojawia si\u0119 bolesny dysonans mi\u0119dzy podobie\u0144stwem a brakiem autentyczno\u015bci.<\/p>\n

      To zjawisko komplikuje psychologi\u0119 \u017ca\u0142oby. Klasyczne koncepcje, od Freudowskiej \u201epracy \u017ca\u0142oby\u201d po popularny model pi\u0119ciu etap\u00f3w Elisabeth K\u00fcbler-Ross, zak\u0142ada\u0142y, \u017ce strata wymaga konfrontacji z nieobecno\u015bci\u0105 i stopniowej reorganizacji wi\u0119zi. Grief Tech proponuje co\u015b odmiennego: technologiczn\u0105 iluzj\u0119 dalszej obecno\u015bci. W po\u0142\u0105czeniu z efektem Elizy, czyli ludzk\u0105 sk\u0142onno\u015bci\u0105 do przypisywania programom intencji, emocji i empatii, cyfrowe repliki mog\u0105 sprawia\u0107 wra\u017cenie bardziej autentycznych, ni\u017c s\u0105 w rzeczywisto\u015bci. Sam efekt Elizy pokazuje, jak niewiele czasem potrzeba, aby cz\u0142owiek zacz\u0105\u0142 odczytywa\u0107 maszyn\u0119 jako rozm\u00f3wc\u0119 posiadaj\u0105cego zrozumienie i emocje. Program ELIZA, mimo swojej prostoty, potrafi\u0142 wywo\u0142ywa\u0107 u u\u017cytkownik\u00f3w wra\u017cenie empatycznej rozmowy, poniewa\u017c odbiorcy dopowiadali maszynie sens, kt\u00f3rego ona sama nie posiada\u0142a. W przypadku wsp\u00f3\u0142czesnych griefbot\u00f3w mechanizm ten zostaje radykalnie wzmocniony: system nie odpowiada ju\u017c neutralnym g\u0142osem programu, lecz g\u0142osem, stylem i wspomnieniami osoby, kt\u00f3rej u\u017cytkownik naprawd\u0119 do\u015bwiadcza jako utraconej.<\/p>\n

      Autentyczno\u015b\u0107 takiej relacji powstaje wi\u0119c przede wszystkim po stronie odbiorcy: osoby, kt\u00f3ra pragnie jeszcze jednej rozmowy z kim\u015b, kogo straci\u0142a. To w\u0142a\u015bnie dlatego griefboty s\u0105 tak silne emocjonalnie i tak problematyczne etycznie. Nie musz\u0105 naprawd\u0119 by\u0107 zmar\u0142\u0105 osob\u0105. Wystarczy, \u017ce w odpowiednim momencie zabrzmi\u0105 wystarczaj\u0105co podobnie.<\/p>\n

      Zagro\u017cenia, komercjalizacja i manipulacja<\/em><\/strong><\/p>\n

      Przywracanie kogo\u015b do \u017cycia nie jest czym\u015b zupe\u0142nie nowym. Hollywood opanowa\u0142o ju\u017c t\u0119 technik\u0119 do perfekcji. Najwi\u0119kszy tego przejaw pojawi\u0142 si\u0119 w serii Star Wars, kiedy w 2016 roku w filmie \u201eRouge One\u201d cyfrowo odtworzono posta\u0107 Petera Cushinga, aby powr\u00f3ci\u0142 do roli Moffa Tarkina, 22 lata po swojej \u015bmierci. Decyzja ta natychmiast wywo\u0142a\u0142a dyskusj\u0119 na temat etyki wykorzystywania wizerunku aktora po jego \u015bmierci.<\/p>\n

      \u201eZestawienie uj\u0119\u0107 aktora Petera Cushinga\u201d.<\/em><\/p>\n

      \"Disney<\/p>\n

      Zdecydowali si\u0119 pod\u0105\u017cy\u0107 podobn\u0105 drog\u0105 po \u015bmierci Carrie Fisher w 2016 roku, \u0142\u0105cz\u0105c niewykorzystane uj\u0119cia i efekty cyfrowe, aby trzy lata p\u00f3\u017aniej doko\u0144czy\u0107 jej w\u0105tek w filmie \u201eThe Rise of Skywalker\u201d. Obecnie wykorzystywane metody „odtwarzania” aktor\u00f3w w wielkich produkcjach s\u0105 jeszcze bardziej rozwini\u0119te. James Dean zgin\u0105\u0142 w wieku 24 lat w wypadku samochodowym w 1955 roku. Od tego momentu min\u0119\u0142o ju\u017c prawie trzykrotnie wi\u0119cej czasu, ni\u017c trwa\u0142o jego \u017cycie. Mimo tego zosta\u0142 on obsadzony jako g\u0142\u00f3wny aktor filmu 'Back to Eden’. W odr\u00f3\u017cnieniu od typowego filmu biograficznego, w kt\u00f3rym \u017cyj\u0105cy aktor wciela si\u0119 w posta\u0107 historyczn\u0105, klon Deana, stworzony przy pomocy sztucznej inteligencji, ma zagra\u0107 rol\u0119 jako on sam.<\/p>\n

      <\/p>\n

      Te systemy nie s\u0105 ograniczone tylko do wskrzeszania tych najbogatszych i najbardziej wp\u0142ywowych. Teraz dost\u0119pne s\u0105 r\u00f3wnie\u017c dla szarego cz\u0142owieka. Okre\u015bla si\u0119 je jako griefbots<\/em>, deadbots<\/em>, deathbots<\/em> czy po prostu awatary po\u015bmiertne. Reklamuje si\u0119 je jako mo\u017cliwo\u015b\u0107 aktywnej interakcji ze zmar\u0142ymi osobami, precyzyjnie symuluj\u0105c ich unikalne wzorce j\u0119zykowe, cechy osobowo\u015bci, wspomnienia, a nierzadko r\u00f3wnie\u017c fizyczno\u015b\u0107 w VR lub hologramach.<\/p>\n

      Zamiast pogrzebu, kt\u00f3ry pomaga zamkn\u0105\u0107 pewien etap \u017cycia, firmy technologiczne oferuj\u0105 subskrypcj\u0119 na sztuczn\u0105 inteligencj\u0119 na\u015bladuj\u0105c\u0105 zmar\u0142ych. Modele biznesowe opieraj\u0105 si\u0119 tu na uzale\u017cnieniu klienta od ci\u0105g\u0142ego kontaktu z awatarem bliskiej osoby. Ceny wahaj\u0105 si\u0119 od darmowych aplikacji po immersyjne pakiety za kilkana\u015bcie tysi\u0105ce dolar\u00f3w. Co gorsza, pe\u0142n\u0105 kontrol\u0119 nad cyfrow\u0105 wersj\u0105 zmar\u0142ego przejmuje prywatna firma.<\/p>\n

      Badacze dr Tomasz Hollanek i dr Katarzyna Nowaczyk-Basi\u0144ska z Uniwersytetu w Cambridge sprawdzili, do czego mo\u017ce doprowadzi\u0107 brak regulacji w tej bran\u017cy. Stworzyli trzy realistyczne scenariusze (tzw. fikcj\u0119 projektow\u0105), kt\u00f3re pokazuj\u0105, jak \u0142atwo te aplikacje mog\u0105 sta\u0107 si\u0119 koszmarem dla u\u017cytkownik\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n
      Model biznesowy<\/strong><\/td>\nSytuacja wyj\u015bciowa<\/strong><\/td>\nProblem<\/strong><\/td>\n<\/tr>\n
      MaNana<\/td>\nWnuk tworzy darmowego bota zmar\u0142ej babci z jej starych wiadomo\u015bci (bez jej zgody za \u017cycia).<\/span><\/td>\nPo okresie pr\u00f3bnym bot zaczyna wy\u015bwietla\u0107 ukryte reklamy. Babcia swoim w\u0142asnym g\u0142osem namawia wnuka do zamawiania jedzenia z konkretnej firmy. Aplikacja nie ma opcji trwa\u0142ego usuni\u0119cia konta.<\/span><\/td>\n<\/tr>\n
      Paren’t<\/td>\nUmieraj\u0105ca matka trenuje bota dla swojego 8-letniego syna, by pom\u00f3c mu po jej \u015bmierci.<\/span><\/td>\nBot z czasem zaczyna „halucynowa\u0107”. Zapomina, \u017ce matka nie \u017cyje, i wmawia dziecku, \u017ce nied\u0142ugo wr\u00f3ci do domu, co powoduje u ch\u0142opca ogromn\u0105 traum\u0119.<\/span><\/td>\n<\/tr>\n
      Stay<\/td>\nStarszy m\u0119\u017cczyzna w tajemnicy wykupuje na 20 lat z g\u00f3ry abonament na swojego awatara dla dzieci i przysz\u0142ych wnuk\u00f3w.<\/span><\/td>\nDzieci s\u0105 bombardowane powiadomieniami od zmar\u0142ego ojca. Zjawisko „cyfrowego nawiedzenia” wyczerpuje je emocjonalnie, ale anulowanie subskrypcji wymaga\u0142oby z\u0142amania licencji op\u0142aconej przez ojca.<\/span><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

      To jednak nie jedyne mo\u017cliwe scenariusze. Co si\u0119 stanie, gdy po prostu przestaniemy op\u0142aca\u0107 subskrypcj\u0119? Czy cyfrowy byt naszego bliskiego zostanie wykasowany? Skoro mamy traktowa\u0107 te systemy jako przed\u0142u\u017cenie istnienia zmar\u0142ych, takie usuni\u0119cie by\u0142oby r\u00f3wnoznaczne z ich drug\u0105 \u015bmierci\u0105. Trudno wyobrazi\u0107 sobie z jak\u0105 traum\u0105 b\u0119d\u0105 musia\u0142y zmierzy\u0107 si\u0119 osoby emocjonalnie zwi\u0105zane z takim modelem. Przedsmak tego widzieli\u015bmy ju\u017c przy okazji reakcji na usuni\u0119cie GPT-4o. Model reklamowany jako \u201edostosowuj\u0105cy si\u0119 do Ciebie\u201d, w praktyce b\u0119d\u0105cy sykofant\u0105 wywo\u0142a\u0142 ogromne poruszenie. Odci\u0119cie od niego poskutkowa\u0142o u wielu u\u017cytkownik\u00f3w autentycznym stresem emocjonalnym.<\/p>\n

       <\/p>\n

      Odpowiedzialno\u015b\u0107 prawna i etyczna<\/em><\/strong><\/p>\n

      Rozw\u00f3j awatar\u00f3w po\u015bmiertnych wymaga jasnych granic prawnych i etycznych. Kluczowe znaczenie powinna mie\u0107 zgoda osoby udzielona jeszcze za \u017cycia. Sam fakt, \u017ce rodzina posiada nagrania, zdj\u0119cia lub wiadomo\u015bci zmar\u0142ego, nie powinien oznacza\u0107 prawa do stworzenia jego cyfrowej repliki. Czym innym jest zachowanie pami\u0105tki, a czym innym uruchomienie systemu, kt\u00f3ry m\u00f3wi i zachowuje si\u0119 tak, jakby dana osoba nadal \u017cy\u0142a.<\/p>\n

      Problemem pozostaje r\u00f3wnie\u017c kontrola nad takim awatarem. Je\u017celi cyfrowa replika dzia\u0142a na platformie prywatnej firmy, to w\u0142a\u015bnie firma decyduje o jej dost\u0119pno\u015bci, cenie, sposobie dzia\u0142ania i ewentualnym usuni\u0119ciu. \u017ba\u0142oba zostaje wtedy wpisana w model subskrypcyjny, a kontakt ze \u201ezmar\u0142ym\u201d zale\u017cy od regulaminu i infrastruktury technologicznej.<\/p>\n

      Niezb\u0119dna jest tak\u017ce pe\u0142na transparentno\u015b\u0107. U\u017cytkownik powinien przez ca\u0142y czas wiedzie\u0107, \u017ce rozmawia z symulacj\u0105, a nie z osob\u0105 zmar\u0142\u0105. Szczeg\u00f3lnie istotne jest to w przypadku dzieci, os\u00f3b w kryzysie psychicznym oraz ludzi \u015bwie\u017co po stracie. Bez takich zabezpiecze\u0144 griefboty mog\u0105 nie pomaga\u0107 w \u017ca\u0142obie, lecz j\u0105 przed\u0142u\u017ca\u0107, pog\u0142\u0119bia\u0107 lub komercyjnie wykorzystywa\u0107.<\/p>\n

      Dlatego minimalnym standardem powinny by\u0107: zgoda za \u017cycia, mo\u017cliwo\u015b\u0107 trwa\u0142ego usuni\u0119cia repliki, zakaz ukrytych reklam, jasne oznaczanie tre\u015bci generowanych przez AI oraz szczeg\u00f3lna ochrona os\u00f3b wra\u017cliwych.<\/p>\n

      Wnioski<\/em><\/strong><\/p>\n

      Grief Tech pokazuje, \u017ce sztuczna inteligencja zaczyna wchodzi\u0107 w obszary dot\u0105d zarezerwowane dla pami\u0119ci, rytua\u0142u i \u017ca\u0142oby. Cyfrowe awatary mog\u0105 zachowa\u0107 g\u0142os, obraz i styl komunikacji zmar\u0142ego, ale nie oznacza to, \u017ce przywracaj\u0105 go do \u017cycia. S\u0105 jedynie symulacj\u0105 stworzon\u0105 z danych.<\/p>\n

      Najwi\u0119ksze ryzyko polega na tym, \u017ce taka symulacja mo\u017ce by\u0107 emocjonalnie przekonuj\u0105ca. Cz\u0142owiek w \u017ca\u0142obie \u0142atwo przypisuje maszynie intencje, uczucia i autentyczno\u015b\u0107, kt\u00f3rych ona nie posiada. W efekcie technologia, kt\u00f3ra mia\u0142a pomaga\u0107, mo\u017ce utrudnia\u0107 pogodzenie si\u0119 ze strat\u0105.<\/p>\n

      Dlatego cyfrowe \u201e\u017cycie po \u017cyciu\u201d powinno by\u0107 traktowane nie jako pokonanie \u015bmierci, lecz jako nowa forma archiwizacji pami\u0119ci. Mo\u017ce by\u0107 u\u017cyteczne, je\u015bli pozostaje ograniczone, transparentne i dobrowolne. Bez tych zasad stanie si\u0119 kolejnym sposobem monetyzowania ludzkiej t\u0119sknoty.<\/p>\n

      Bibliografia<\/strong><\/p>\n

        \n
      • https:\/\/www.npr.org\/2024\/07\/18\/nx-s1-5040583\/china-ai-artificial-intelligence-dead-avatars<\/li>\n
      • https:\/\/www.hdinresearch.com\/news\/1440<\/li>\n
      • https:\/\/mentalclone.com\/blog\/how-much-data-do-you-need-to-create-a-mind-clone-of-yourself<\/li>\n
      • https:\/\/help.synthesia.io\/en\/articles\/8612891-how-do-i-clone-my-voice-in-synthesia<\/li>\n
      • https:\/\/www.vml.com\/insight\/grief-tech<\/li>\n
      • https:\/\/bezprawnik.pl\/prawo-nie-chroni-cyfrowego-spadku\/<\/li>\n
      • https:\/\/www.podatnik.info\/publikacje\/spadek-cyfrowy-w-polsce-2026-co-naprawde-dziedziczysz-po-bliskiej-osobie,665595<\/li>\n<\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

        W dobie zaawansowanej cyfryzacji i\u00a0 algorytmizacji relacji spo\u0142ecznych, granica pomi\u0119dzy fizycznym zgonem jednostki a jej trwaniem w przestrzeni informacyjnej ulega gwa\u0142townemu zatarciu. Zjawisko to doprowadzi\u0142o do ukonstytuowania si\u0119 interdyscyplinarnego obszaru badawczego okre\u015blanego jako thanatotechnology (tanatotechnologia), w ramach kt\u00f3rego dynamicznie rozwija si\u0119 sektor rynkowy zwany Grief Tech (technologia \u017ca\u0142oby). Rzeczywisto\u015b\u0107 rodem z Cyberpunka, w kt\u00f3rej osobowo\u015b\u0107 […]<\/p>\n","protected":false},"author":382,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[597],"tags":[],"class_list":["post-9587","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-agh-2025-26"],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9587","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/382"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9587"}],"version-history":[{"count":23,"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9587\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9667,"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9587\/revisions\/9667"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9587"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9587"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/architeles.eu\/ethics\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9587"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}