Żyjemy w czasach, w których granica między fikcją a rzeczywistością staje się coraz bardziej płynna, tworząc zupełnie nowe formy relacji i cyfrowej ekspresji. Od wirtualnych YouTuberów (vtuberów), którzy gromadzą wielomilionowe widownie, przez generowane komputerowo modelki, aż po zaawansowane narzędzia do manipulacji obrazem i głosem. Ta cyfrowa rewolucja niesie za sobą nie tylko fascynujące możliwości kreacji, ale także poważne wyzwania etyczne, prawne i społeczne.

Podczas gdy jedni widzą w wirtualnych awatarach i sztucznej inteligencji naturalną ewolucję twórczości oraz marketingu, inni alarmują o zagrożeniach związanych z uprzedmiotowieniem człowieka, naruszeniem prywatności i utratą zaufania do tego, co widzimy. Niniejszy artykuł przybliża najważniejsze trendy w serwisach dla dorosłych i platformach społecznościowych, analizując zarówno możliwości, jakie dają one twórcom, jak i ciemną stronę technologii, która uderza w poszanowanie godności ludzkiej.

Vtuberzy – kim są i dlaczego budzą emocje?

Vtuberzy (virtual YouTubers) to twórcy internetowi, którzy zamiast pokazywać swoją prawdziwą twarz, wykorzystują wirtualne awatary, najczęściej stylizowane na postacie anime. Choć wielu osobom kojarzą się głównie ze streamingiem, w rzeczywistości ich działalność jest znacznie szersza. Vtuberzy nagrywają filmy na YouTube, tworzą serie rozrywkowe, a coraz częściej również rozwijają kariery muzyczne, wydają albumy, organizują koncerty online, a nawet występują „na żywo” jako hologramy.

Przykłady globalne pokazują, że nie jest to niszowa ciekawostka, lecz pełnoprawna gałąź przemysłu rozrywkowego. Postacie takie jak Gawr Gura, Mori Calliope czy Houshou Marine nie tylko streamują, ale też publikują własną muzykę, która trafia na platformy takie jak Spotify czy Apple Music i osiąga miliony odsłuchań. Mori Calliope regularnie wydaje utwory rapowe i współpracuje z profesjonalnymi producentami, a koncerty vtuberów przyciągają dziesiątki tysięcy widzów jednocześnie.

To rodzi pytanie: czy czymś dziwnym jest to, że czyimś idolem staje się postać, która formalnie nie istnieje?

Intuicyjnie może się to wydawać nienaturalne. W tradycyjnym rozumieniu idol to realna osoba, ktoś, kogo talent, historia i osobowość są „prawdziwe”. W przypadku vtuberów mamy do czynienia z warstwą pośrednią: realny twórca ukryty jest za fikcyjną postacią. A jednak emocje odbiorców są jak najbardziej autentyczne.

Z drugiej strony, jeśli się nad tym zastanowić, różnica nie jest aż tak duża, jak mogłoby się wydawać. Od lat funkcjonują przecież zespoły muzyczne czy artyści, którzy budują wyraźnie wykreowane sceniczne persony. W pewnym sensie vtuberzy są tylko kolejnym krokiem w tym kierunku, bardziej zaawansowaną formą „maski”.

Dlatego trudno uznać, że samo posiadanie wirtualnego idola jest czymś złym. Osobiście nie widzę przekonujących argumentów, że kultura staje się „gorsza” tylko dlatego, że twórca korzysta z cyfrowego awatara. Słuchanie muzyki artysty bez avatara nie czyni odbiorcy bardziej „autentycznym” czy „lepszym” kulturowo.

Nie oznacza to jednak, że zjawisko jest całkowicie pozbawione ryzyk.

Zagrożenia i wątpliwości

1. Relacje paraspołeczne  

Vtuberzy, podobnie jak inni twórcy internetowi, budują silne relacje ze swoją publicznością. Jednak w tym przypadku relacja ta jest dodatkowo „filtrowana” przez fikcyjną postać. Może to wzmacniać iluzję idealnej osobowości, awatar nie starzeje się, nie zmienia, może być stale dopasowywany do oczekiwań odbiorców. Może to wpływać negatywnie na samopoczucie, ponieważ awatar może być zawsze idealny, pozbawiony wad. Tego nie można powiedzieć o żadnym człowieku.

2. Produkt idealny i komercjalizacja  

Wirtualna postać jest w dużej mierze „produktem”, który można projektować i optymalizować pod kątem odbiorców. Można zmieniać jej charakter, wygląd, sposób mówienia, wszystko po to, by lepiej odpowiadała oczekiwaniom rynku. To oznacza, że idol staje się czymś zaprojektowanym, a nie spontanicznym.

3. Seksualizacja i estetyka młodości  

Podobnie jak w przypadku streamingu, również w muzyce i filmach vtuberów często pojawia się estetyka oparta na młodym wyglądzie i atrakcyjności fizycznej. Wiele postaci ma przesadzone, nierealistyczne proporcje ciała oraz cechy kojarzone z młodością lub wręcz dziecinnością (duże oczy, wysoki głos, infantylne zachowanie).

To rodzi kilka problemów, szczególnie w kontekście młodszych odbiorców:

• normalizacja nierealistycznych standardów wyglądu i ciała,  
• budowanie oczekiwań wobec relacji opartych na „idealnych”, niemożliwych do osiągnięcia cechach,  
• wcześniejsza ekspozycja na treści o charakterze seksualnym, nawet jeśli są one przedstawione w formie „lekkiej” lub stylizowanej,  
• zacieranie granicy między postacią dorosłą a stylizowaną na nieletnią.

Badania psychologiczne wskazują, że długotrwały kontakt z przeseksualizowanymi wizerunkami może wpływać na rozwój młodych osób, ich samoocenę oraz sposób postrzegania własnego ciała i relacji^[1]. Problemem nie jest pojedynczy materiał, lecz skala i powtarzalność, jeśli taki przekaz staje się codziennością.

Dodatkowo w przypadku vtuberów dochodzi jeszcze jeden aspekt: ponieważ postać nie jest realnym człowiekiem, łatwiej jest przesuwać granice tego, co „akceptowalne”. To może prowadzić do tworzenia treści, które w przypadku prawdziwych osób byłyby uznane za nieodpowiednie lub nieetyczne.

Czego się obawiamy?

Być może nie samego vtubingu, lecz kierunku, w którym zmierza kultura cyfrowa. Vtuberzy są tylko jednym z przykładów szerszego trendu:

• przechodzenia od „autentyczności” do kreacji,  
• od osoby do marki,  
• od rzeczywistości do symulacji.  

Dla części osób jest to naturalna ewolucja mediów. Dla innych, coś, co budzi niepokój, bo oddala nas od bezpośredniego kontaktu z drugim człowiekiem. Jednak relacji idol-fan nie powinniśmy nigdy traktować jako wzorca zdrowej relacji z drugim człowiekiem i to nie tutaj powinniśmy jej szukać. „Nie poznawaj swoich idoli”, jak się mówi. Te relacje mogą natomiast pojawiać się w społeczności skupionej wokół twórcy i to nie zmienia się w zależności od tego, czy idol jest prawdziwy, czy wirtualny.

Vtuberzy to nie tylko streamerzy, ale pełnoprawni artyści, twórcy muzyki, filmów i całych cyfrowych person. Ich rosnąca popularność pokazuje, że odbiorcy są gotowi akceptować nowe formy ekspresji.

Czy to coś złego, że naszym idolem może być postać wirtualna? Niekoniecznie. Emocje, które odczuwamy wobec twórców, pozostają prawdziwe, niezależnie od tego, czy stoi za nimi twarz, czy avatar. Warto jednak pamiętać, że relacja z twórcą pozostaje jednostronna, a sama postać jest w dużej mierze kreacją.

AI-porno celebryci

Zjawisko AI-porno celebrytów (lub wirtualnych influencerów NSFW – Not Safe For Work) to jeden z najszybciej rosnących segmentów cyfrowej ekonomii twórców. Modele i modelki wygenerowane całkowicie przez sztuczną inteligencję (takie jak Aitana López) gromadzą setki tysięcy obserwujących na Instagramie czy X, a następnie monetyzują tę uwagę na platformach subskrypcyjnych takich jak Fanvue czy OnlyFans. 

Studium przypadku – Aitana Lopez

Aitana López (znana na Instagramie jako @fit_aitana) to 25-letnia wirtualna modelka fitness z charakterystycznymi różowymi włosami, stworzona przez hiszpańską firmę The Clueless. Agencja otwarcie przyznaje, że powołała ją do życia z frustracji wynikającej ze współpracy z prawdziwymi influencerkami. Aitana „zarabia” dla swoich twórców nawet ponad 10 000 euro miesięcznie, reklamując suplementy diety, bieliznę.

Przypadek Aitany idealnie ilustruje podwójną naturę tego zjawiska: z jednej strony to technologiczny i biznesowy majstersztyk, z drugiej, powód problemów etycznych i społecznych w branży rozrywki dla dorosłych.

Perspektywa twórców i agencji

Dla agencji i twórców operujących wirtualnymi modelami, technologia AI oferuje korzyści biznesowe i logistyczne:

• Optymalizacja zysków: Aitana nie choruje, nie odwołuje sesji zdjęciowych, nie starzeje się i nie domaga się udziału w zyskach 
• Skalowalność: Wirtualna modelka może „być” w kilku miejscach jednocześnie. Za pomocą zintegrowanych chatbotów LLM, twórcy mogą symulować rozmowy z tysiącami fanów na platformach subskrypcyjnych w tym samym czasie, generując potężne zyski z mikropłatności.
• Bezpieczeństwo fizyczne i ochrona tożsamości: Prawdziwe seksworkerki i twórczynie treści dla dorosłych często mierzą się ze stalkingiem, doxxingiem (ujawnieniem danych prywatnych) i społecznym ostracyzmem. 
• Elastyczność rynkowa: Wygląd, styl i osobowość modelki mogą być w czasie rzeczywistym modyfikowane na podstawie analizy danych i trendów, aby idealnie trafiać w gusta najlepiej płacącej demografii.

Perspektywa odbiorców i społeczeństwa 

Sukces Aitany López i jej podobnych wirtualnych celebrytek niesie za sobą jednak głębokie zagrożenia, zwłaszcza gdy technologia ta krzyżuje się z rynkiem usług dla dorosłych:

• Iluzja autentyczności i eksploatacja relacji paraspołecznych: Mimo że The Clueless informuje o tym, że Aitana jest wygenerowana przez AI, wielu jej obserwatorów wciąż wysyła do niej prywatne wiadomości, prośby o randki, a nawet wyznania miłosne. 
• Nierealistyczne, hiper-seksualizowane standardy piękna: Aitana to cyfrowy konstrukt stworzony na bazie algorytmów trenowanych na określonych ideałach urody.
• Zagrożenie dla prawdziwych twórców: Rozwój AI stanowi bezpośrednie zagrożenie ekonomiczne dla tysięcy modelek i twórców treści, którzy muszą ponosić realne koszty życia, dbać o zdrowie i pracować w ograniczonym czasie.

AI clothes removal

„AI clothes removal” to potoczne określenie narzędzi opartych o generatywną sztuczną inteligencję, które na podstawie zdjęcia osoby ubranej tworzą syntetyczny obraz przedstawiający ją bez ubrań. W praktyce nie jest to żadna forma „odsłaniania” rzeczywistego ciała, lecz generowanie nowej treści wizualnej od podstaw, model tworzy obraz w oparciu o wyuczone zależności i wzorce z danych treningowych^[7].

Dlaczego to zjawisko jest inne niż tradycyjna manipulacja obrazem?

Manipulacja zdjęciami nie jest nowym zjawiskiem. Fotomontaże, retusz czy nawet zaawansowany Photoshop od lat pozwalały tworzyć fałszywe obrazy. Różnica polega jednak na progu wejścia i skali.

Wcześniej stworzenie realistycznej manipulacji wymagało:

• umiejętności graficznych,  
• czasu,  
• znajomości narzędzi,  
• często także dostępu do profesjonalnego oprogramowania.  

W przypadku współczesnych modeli generatywnych ten próg praktycznie znika. Wystarczy jedno zdjęcie i prosty opis tekstowy. Oznacza to, że możliwość tworzenia takich treści przestaje być ograniczona do specjalistów, a staje się dostępna dla każdego użytkownika internetu (Mirsky & Lee, 2021).

Ta zmiana nie jest jedynie technologiczna, jest społeczna. Oznacza pełną demokratyzację narzędzi, które mogą być użyte do naruszania prywatności.

Gdzie leży realny problem – technologia czy dostępność?

Sama technologia nie jest z definicji „zła” ani „szkodliwa”. Modele generatywne mają wiele neutralnych lub pozytywnych zastosowań: w grafice, edukacji, filmie czy medycynie. Problem pojawia się wtedy, gdy te same mechanizmy zostają użyte do tworzenia treści nieautoryzowanych.

Największą zmianą nie jest więc to, że takie rzeczy są możliwe, ale to, że stały się banalnie łatwe. Wcześniej nadużycie wymagało intencji i kompetencji. Dziś wymaga jedynie intencji.

To prowadzi do sytuacji, w której:

• potencjalnych sprawców jest znacznie więcej,  
• czas wygenerowania treści spada do sekund,  
• a kontrola nad dystrybucją staje się bardzo trudna.  

Jakie są skutki dla osób, których wizerunek jest używany?

Choć wygenerowane obrazy nie przedstawiają rzeczywistego ciała, skutki dla ofiar mogą być całkowicie realne. Wizerunek w internecie ma dziś wartość społeczną, emocjonalną i zawodową. Jego naruszenie może prowadzić do długotrwałych konsekwencji.

Badania wskazują, że syntetyczne media mogą być odbierane jako wiarygodne nawet wtedy, gdy odbiorcy są świadomi ich sztucznego pochodzenia^[4]. Oznacza to, że sama świadomość „to jest AI” nie zawsze chroni przed społecznymi skutkami.

W praktyce może to prowadzić do:

• cyberprzemocy i ośmieszenia,  
• utraty reputacji,  
• presji psychicznej i stresu,  
• trudnych do odwrócenia szkód wizerunkowych.  

Szczególnie niebezpieczne jest to w kontekście osób młodych, które są bardziej wrażliwe na ocenę społeczną i presję rówieśniczą.

Dlaczego to budzi aż tak silne emocje?

Część niepokoju wynika nie tylko z samej technologii, ale z jej „intuicyjnej nieuczciwości”. Obraz fotograficzny przez dekady był traktowany jako dowód rzeczywistości. Nawet jeśli wiemy, że zdjęcia można edytować, nadal mamy tendencję do traktowania ich jako „śladu prawdy”.

Generatywne AI łamie ten paradygmat. Nie tylko modyfikuje rzeczywistość, ale może ją całkowicie tworzyć od zera. W efekcie tracimy jedno z podstawowych kulturowych założeń: że obraz jest śladem świata^[5].

To przesunięcie jest głębsze niż sama technologia, dotyczy zaufania do mediów jako takich.

Aspekt prawny i granice regulacji

Prawo próbuje nadążyć za tym zjawiskiem, ale robi to reaktywnie. W wielu systemach prawnych tego typu działania mogą być kwalifikowane jako:

• naruszenie dóbr osobistych,  
• naruszenie prawa do wizerunku,  
• zniesławienie,  
• lub, w zależności od treści, przestępstwa związane z materiałami o charakterze seksualnym.  

Problem polega jednak na tym, że regulacje różnią się między krajami, a technologia nie respektuje granic jurysdykcyjnych. Dodatkowo dystrybucja takich treści często odbywa się anonimowo, co utrudnia egzekwowanie prawa.

W przypadku materiałów dotyczących osób nieletnich większość systemów prawnych traktuje takie treści bardzo surowo, niezależnie od tego, czy są one wygenerowane, czy oparte na rzeczywistych zdjęciach.

Czy problem leży w samej technologii?

Warto zauważyć, że podobne debaty pojawiały się wcześniej przy innych technologiach, od Photoshopa po media społecznościowe. W każdym przypadku kluczowym czynnikiem okazywała się nie sama technologia, ale skala jej użycia i łatwość dostępu^[6].

AI clothes removal wpisuje się w ten sam schemat, ale w bardziej ekstremalnej formie: obniża próg wejścia niemal do zera.

AI clothes removal nie jest po prostu „nową wersją Photoshopa”. To zmiana jakościowa, w której zdolność tworzenia realistycznych, ale fałszywych obrazów stała się powszechna.

Największym problemem nie jest sama możliwość generowania takich treści, lecz ich dostępność, skala i brak skutecznych mechanizmów kontroli. W efekcie technologia, która sama w sobie jest neutralna, staje się narzędziem o potencjalnie dużym wpływie społecznym.

Nie chodzi więc o to, czy AI „potrafi” coś zrobić, ale o to, jak łatwo można to wykorzystać i jakie konsekwencje ponoszą osoby, które stają się częścią tak wygenerowanej rzeczywistości.

Bibliografia

[1] APA Task Force on the Sexualization of Girls (2007). Report of the APA Task Force on the Sexualization of Girls. 

[2] ABC News. (2024). How AI-generated women are being used by 'AI pimps’ to steal and monetise real women’s videos.

[3] Fashion Biznes. (b.r.). Aitana López – kim jest wirtualna influencerka?

[4] Chesney, R., Citron, D. (2019). Deep Fakes: A Looming Challenge for Privacy, Democracy, and National Security. California Law Review. 

[5] European Union Agency for Fundamental Rights (2022). Artificial Intelligence and Fundamental Rights.

[6] Vaccari, C., Chadwick, A. (2020). Deepfakes and Disinformation: Exploring the Impact of Synthetic Political Video on Deception, Uncertainty, and Trust. Social Media + Society. 

[7] Tolosana, R. et al. (2020). DeepFakes and Beyond: A Survey of Face Manipulation and Fake Detection. Information Fusion.